{"collection":"Bible & Christianity","html_url":"https://unchartedknowledge.5gfusion.net/browse/bib/wb/mao/pro.htm","path":"bib/wb/mao/pro.htm","source_url":"https://sacred-texts.com/bib/wb/mao/pro.htm","text":"1:1 \u00b6 Ko nga whakatauki a Horomona tama a Rawiri, kingi o Iharaira;\n1:2 E mohiotia ai te whakaaro nui, te ako; e kitea ai nga kupu o te matauranga;\n1:3 E riro mai ai te ako a te ngakau mahara, te tika, te whakawa, te mea ano e rite ana;\n1:4 Hei hoatu i te ngakau tupato ki nga kuware, i te matauranga, i te ngarahu pai ki te taitamariki;\n1:5 Kia whakarongo ai te tangata whakaaro nui, kia nui ake ai tona mohio; kia whiwhi ai te tangata tupato ki nga whakaaro mohio:\n1:6 E mohio ai ia ki te whakatauki, ki te kupu whakarite, ki nga kupu a nga whakaaro nui, ki a ratou korero whakapeka.\n1:7 \u00b6 Ko te wehi ki a Ihowa te timatanga o te matauranga; e whakahawea ana te whakaarokore ki te whakaaro nui, ki te ako.\n1:8 Whakarongo, e taku tama, ki te ako a tou papa, kaua hoki e whakarerea te ture a tou whaea;\n1:9 Ka waiho hoki ena hei pare ataahua mo tou matenga, hei mekameka whakapaipai mo tou kaki.\n1:10 \u00b6 E taku tama, ki te whakawaia koe e te hunga hara, kaua e whakaae.\n1:11 Ki te mea ratou, Tatou ka haere, ka whakapapa atu, ka whakaheke toto; kia whanga puku tatou, he mea takekore, mo te tangata harakore:\n1:12 Horomia oratia ratou e tatou, peratia me ta te rua tupapaku; ka riro tinana ratou, ka pera me te hunga e heke atu ana ki te poka:\n1:13 Ka kitea e tatou nga taonga utu nui katoa, ka whakakiia o tatou whare ki ta tatou e pahua ai:\n1:14 Maka mai tou wahi ki roto ki to matou; kia kotahi te putea ma tatou katoa.\n1:15 E taku tama, kaua e haere tahi i te ara me ratou; kaiponuhia tou waewae i to ratou huarahi;\n1:16 E rere ana hoki o ratou waewae ki te kino, e hohoro ana ratou ki te whakaheke toto.\n1:17 He maumau hoki te hora o te kupenga ki te tirohanga a tetahi manu.\n1:18 Ko ratou, he whakaheke i o ratou toto ano i whakapapa ai ratou; he whakamate i a ratou ano i piri ai ratou.\n1:19 Ka pena nga huarahi o te hunga apo taonga; ko te ora ano o ona rangatira e tangohia.\n1:20 \u00b6 E hamama ana te whakaaro nui i te huarahi; e puaki ana tona reo i nga waharoa;\n1:21 E karanga ana ia i te tino wahi whakaminenga; i te wahi tuwhera o nga kuwaha, i roto i te pa, e puaki ana ana kupu;\n1:22 E te hunga kuware, kia pehea ake te roa o to koutou aroha ki te kuwaretanga? O te hiahia ranei o te hunga whakahi ki to ratou whakahi? O te whakakino ranei a te hunga wairangi ki te matauranga?\n1:23 Tahuri mai ki taku ako: na ka ringihia e ahau toku wairua ki a koutou, ka whakaaturia aku kupu ki a koutou.\n1:24 I karanga atu hoki ahau, heoi kihai koutou i pai mai; i totoro atu toku ringa, a kihai tetahi i whai whakaaro mai;\n1:25 Heoi whakakahoretia iho e koutou toku whakaaro katoa, kihai hoki i aro ki taku ako:\n1:26 Mo reira ka kata ahau i te ra o to koutou aitua; ka tawai ina pa te pawera ki a koutou.\n1:27 Ina tae mai to koutou pawera ano he tupuhi, a ka pa mai to koutou aitua ano he paroro; ina tae mai te pouri me te ngakau mamae ki a koutou.\n1:28 Ko reira ratou karanga ai ki ahau, a e kore ahau e whakahoki kupu atu; ka rapu nui ratou i ahau, otiia e kore ahau e kitea e ratou:\n1:29 Mo ratou i kino ki te matauranga; kihai hoki i whiriwhiria e ratou te wehi ki a Ihowa;\n1:30 Kihai i aro mai ki oku whakaaro; whakahawea ana ratou ki taku kupu riri katoa.\n1:31 Na reira ka kai ratou i nga hua o to ratou nei ara, ka whakakiia ano hoki ki nga mea i titoa e ratou.\n1:32 Ko te tahuritanga atu hoki o nga kuware hei patu i a ratou; ko te ngakau warea ano hoki o nga wairangi hei huna i a ratou.\n1:33 Ko te tangata ia e rongo ana ki ahau, ka au tona noho, ka tea hoki i te wehi ki te kino.\n2:1 \u00b6 E taku tama, ki te tango koe i aku kupu, ki te huna i aku whakahau ki roto ki a koe;\n2:2 A ka tahuri tou taringa ki te whakaaro nui, ka anga ano tou ngakau ki te matauranga;\n2:3 Ae ra, ki te mea ka karangarangatia e koe te matauranga, a ka puaki tou reo ki te ngakau mohio;\n2:4 Ki te rapua hoki ia e koe ano he hiriwa, ki te kimihia ano he taonga huna;\n2:5 Ko reira koe matau ai ki te wehi o Ihowa, kite ai i te mohio ki te Atua.\n2:6 Ma Ihowa hoki e homai te whakaaro nui; no tona mangai te matauranga me te ngakau mohio.\n2:7 E rongoatia ana e ia te whakaaro nui ma te hunga tika; he whakangungu rakau ia mo te hunga he tapatahi nei te haere;\n2:8 Kia tiakina ai e ia nga ara o te whakawa, kia tohungia ai te ara o tana hunga tapu.\n2:9 Ko reira koe mohio ai ki te tika, ki te whakawa, ki te mea ano e rite ana, ae ra, ki nga ara pai katoa.\n2:10 \u00b6 Ka uru hoki te whakaaro nui ki roto ki tou ngakau, a ka reka te matauranga ki tou wairua;\n2:11 Ka ai te ngarahu pai hei tiaki i a koe, te ngakau mohio hei pupuri i a koe;\n2:12 Hei kukume mai i a koe i te ara o te kino, i te tangata e puta ke ana ana korero;\n2:13 I te hunga e whakarere nei i nga ara o te tika, e haere ana i nga ara o te pouri;\n2:14 E koa ana, i a ratou e mahi ana i te kino, e hari ana ki nga tikanga parori ke o te kino;\n2:15 He ara kopikopiko o ratou, he whanoke ratou i o ratou huarahi:\n2:16 Hei whakaora i a koe i te wahine tauhou, i te wahine tauhou e whakapati nei ki ana kupu;\n2:17 Kua whakarerea nei e ia te hoa o tona tamahinetanga, kua wareware ki te kawenata o tona Atua.\n2:18 E heke atu ana hoki tona whare ki te mate, ona ara ki nga tupapaku.\n2:19 Ko te hunga katoa e haere atu ana ki a ia e kore e hoki mai; e kore ano e mau i a ratou nga ara o te ora.\n2:20 A ka haere koe i nga ara o nga tangata pai, ka mau ano ki nga ara o te hunga tika.\n2:21 Ka noho hoki te hunga tika ki te whenua; ka mau te hunga ngakau tapatahi ki reira.\n2:22 Ka hatepea atu ia te hunga kino i runga i te whenua; ka hutia atu i reira te hunga he kopeka ta ratou mahi.\n3:1 \u00b6 E taku tama, kei wareware ki taku ture; kia puritia hoki aku whakahau e tou ngakau:\n3:2 Katahi ka nui ake nga ra roa mou, nga tau e ora ai, me te ata noho.\n3:3 Kei whakarerea koe e te atawhai, e te pono; heia ki tou kaki; tuhituhia iho, ko tou ngakau ano hei papa.\n3:4 Penei ka whiwhi koe ki te atawhai, ki te matauranga pai i te aroaro o te Atua, o te tangata.\n3:5 Whakapaua tou ngakau ki te whakawhirinaki ki a Ihowa, kaua hoki e okioki ki tou matauranga ake.\n3:6 I ou ara katoa whakaaro ki a ia, a mana e whakatika ou huarahi.\n3:7 \u00b6 Kei whakaaro ki a koe he mohio koe; e wehi ki a Ihowa, kia mawehe i te kino.\n3:8 Hei ora tena ki tou pito, hei makuku ki ou wheua.\n3:9 Kia whai kororia a Ihowa i ou rawa, i nga matamua ano hoki o au hua katoa.\n3:10 A ka ki au toa i nga mea maha, ka pakaru ano hoki au rua waina i te waina.\n3:11 E taku tama, kaua e whakahawea ki ta Ihowa papaki; kei ngakaukore ano koe ina akona e ia:\n3:12 Ka akona hoki e Ihowa tana e aroha ai, ka pera tana me ta te matua ki te tamaiti e matenuitia ana e ia.\n3:13 \u00b6 Ka hari te tangata kua kitea nei e ia te whakaaro nui, me te tangata ano kua whiwhi ki te matauranga.\n3:14 Pai atu hoki te hokohoko o tera i to te hiriwa e hokohokona nei, ona hua i te koura parakore.\n3:15 Nui atu ona utu i o nga rupi; e kore ano hoki nga mea katoa e minaminatia e koe e rite ki a ia.\n3:16 Kei tona ringa matau nga ra roa; kei tona maui nga taonga me te kororia.\n3:17 Ko ona ara he ara ahuareka, ko ona ara katoa he rangimarie.\n3:18 He rakau ia no te ora ki te hunga e u ana ki a ia; ka hari te tangata e pupuri ana i a ia.\n3:19 Na te whakaaro nui o Ihowa i whakaturia ai e ia te whenua; na tona mohio tana whakapumautanga i nga rangi.\n3:20 He mohio nona i pakaru ai nga rire, i maturuturu ai te tomairangi o nga kapua.\n3:21 \u00b6 E taku tama, kei kotiti ke ena i ou kanohi: puritia te whakaaro nui me te ngarahu pai.\n3:22 Kei ena he oranga mo tou wairua, he whakapaipai mo tou kaki.\n3:23 Penei ka haere koe i tou ara, te ai he wehi, e kore ano tou waewae e tutuki.\n3:24 Ka takoto koe, e kore e wehi, ina, ka takoto koe, ka reka ano tau moe.\n3:25 Kaua e wehi i te mataku huaki tata, i te whakangaromanga ranei o te hunga kino ina pa mai.\n3:26 Ko Ihowa hoki hei okiokinga mou, a mana e tiaki tou waewae kei mau.\n3:27 \u00b6 Kaua e kaiponuhia te pai ki te hunga i tika nei ma ratou, i nga wa e taea ai e tou ringa.\n3:28 Kaua e mea ki tou hoa, Haere, ka hoki mai ai, a apopo ka hoatu e ahau; i te mea kei a koe ano te mea e takoto ana.\n3:29 Kei whakatakoto i te kino mo tou hoa, kei te noho hu noa na hoki ia i tou taha.\n3:30 Kei ngangau pokanoa ki te tangata, ki te mea kahore ana mahi kino ki a koe.\n3:31 Kei hae ki te tangata nanakia, kaua hoki e whiriwhiria tetahi o ona ara.\n3:32 He mea whakarihariha hoki te whanoke ki a Ihowa; kei te hunga tika ia tona whakaaro ngaro.\n3:33 He kanga na Ihowa kei roto i te whare o te tangata kino, he mea manaaki ia nana te nohoanga o te hunga tika.\n3:34 He pono ka whakahi ia ki te hunga whakahi, ka puta ia tona atawhai ki te hunga whakaiti.\n3:35 Ka whiwhi te hunga whakaaro nui ki te kororia; he whakama ia te whakanui o nga wairangi.\n4:1 \u00b6 Whakarongo, e aku tamariki, ki te whakaako a te matua, tahuri mai hoki kia matauria ai nga whakaaro mohio.\n4:2 He pai hoki te kupu mohio ka hoatu nei e ahau ki a koutou, kaua taku ture e whakarerea.\n4:3 He tama ano hoki ahau ki toku papa, a he ngawari, he mea kotahi e matenuitia ana e toku whaea.\n4:4 I whakaako ano ia i ahau, i mea ki ahau, Puritia aku kupu e tou ngakau; kia mau ki aku whakahau, a e ora koe.\n4:5 Whaia mou te whakaaro nui, whaia mou te matauranga; kaua e wareware ki tera, kaua hoki e neke atu i nga kupu a toku mangai.\n4:6 Kaua ia e whakarerea, a mana koe e tiaki; arohaina ia, a mana koe e mau ai.\n4:7 Ko te whakaaro nui te tino mea; no reira whaia mau te whakaaro nui; a i ou whiwhinga katoa, kia whiwhi koe ki te matauranga.\n4:8 Whakanuia ia, a mana koe ka kake ai; ka whakahonore ia i a koe ki te awhitia e koe.\n4:9 Ka homai e ia he pare ataahua ki tou mahunga, ka potaea ano koe e ia ki te karauna whakapaipai.\n4:10 Whakarongo, e taku tama, maharatia aku kupu, a he maha nga tau e ora ai koe.\n4:11 He mea whakaako koe naku ki te ara o te whakaaro nui; he mea arahi koe naku i nga ara o te tika.\n4:12 Ka haere koe, e kore ou takahanga e whakakikitia mai; ki te rere koe, e kore koe e tutuki.\n4:13 Kia mau ki te ako, kaua e tukua atu; matapoporetia iho, ko tou oranga hoki ia.\n4:14 \u00b6 Kaua e haere i te ara o te hunga kino, kaua hoki e takahia te huarahi o te hunga he.\n4:15 Anga ke ake, kaua e tika na reira; peka ake i taua ara, haere tonu atu.\n4:16 E kore hoki ratou e moe ki te kore e oti tetahi mahi he ma ratou; riro rawa to ratou moe, ki te kahore tetahi tangata e hinga i a ratou.\n4:17 No te kino hoki te taro e kainga ana e ratou, no te nanakia te waina e inumia ana e ratou.\n4:18 Ko te huarahi ia o te hunga tika, koia ano kei te marama e whiti ana, a ka neke haere tonu ake tona marama, a taea noatia te tino ra.\n4:19 Ko te ara o te hunga kino, me he pouri; e kore ratou e mohio ki te mea i tutuki ai ratou.\n4:20 \u00b6 E taku tama, tahuri ki aku kupu; anga mai tou taringa ki aku korero.\n4:21 Kei kotiti ke enei i ou kanohi; puritia i waenganui o tou ngakau.\n4:22 He oranga enei mo te hunga e kitea ai, he rongoa mo o ratou kikokiko katoa.\n4:23 Kia pau ou mahara ki te tiaki i tou ngakau; no reira hoki nga putanga o te ora.\n4:24 Whakarerea te mangai whanoke, kia matara rawa i a koe nga ngutu tutu.\n4:25 Kia hangai tonu te titiro whakamua a ou kanohi; kia titiro ou kamo ki mua tonu i a koe.\n4:26 Whakatikaia te huarahi o ou waewae, kia u ano hoki ou ara katoa.\n4:27 Kaua e peka ki matau, ki maui; kia anga ke tou waewae i te kino.\n5:1 \u00b6 E taku tama, tahuri ki oki whakaaro nui, kia anga tou taringa ki toku matauranga:\n5:2 Kia u ai koe ki te ngarahu pai, kia mau ai te matauranga i ou ngutu.\n5:3 Ko nga ngutu hoki o te wahine ke, kei te maturuturunga iho o te honikoma, ngawari iho tona mangai i te hinu.\n5:4 He kawa rawa hoki tona mutunga i te taru kawa; he koi, ano he hoari matarua.\n5:5 Ko ona waewae e heke ana ki te mate, mau pu te reinga i ona takahanga;\n5:6 Heoi kahore i kitea e ia te ara totika ki te ora: he kotiti ke ona ara, a kahore ia i te matau.\n5:7 Na reira, e aku tamariki, whakarongo mai ki ahau, kei mahue hoki nga kupu a toku mangai.\n5:8 Kia matara tou ara i a ia, kaua hoki e tata ki te tatau o tona whare;\n5:9 Kei hoatu tou honore ki nga tangata ke, ou tau ki te hunga nanakia:\n5:10 Kei makona nga tangata ke i tou kaha, kei riro ou mauiui ki te whare o te tangata ke;\n5:11 A ka tangi koe i tou whakamutunga, ina poto ou kikokiko me tou tinana.\n5:12 A ka mea, Katae toku kino ki te ako; katae te mauiui o toku ngakau ki te tohutohu!\n5:13 Kihai hoki ahau i whakarongo ki te reo o oku kaiwhakaako, kihai toku taringa i anga ki te hunga e tohutohu ana i ahau.\n5:14 Wahi iti kei nga kino katoa ahau i waenganui o te whakaminenga, o te huihui.\n5:15 \u00b6 Inumia he wai i roto i tau ake rua, me nga wai rere ano i roto i tau ake poka.\n5:16 Kia tohatoha noa atu koia au puna wai, nga awa wai i nga huarahi?\n5:17 Waiho ena mau anake, kauaka ma koutou tahi ko nga tangata ke.\n5:18 Kia manaakitia tau puna wai: kia koa ano koe ki te wahine o tou taitamarikitanga.\n5:19 Kia rite ia ki taua mea ahuareka, ki te hata, ki te mea ataahua ki te anaterope; kia makona koe i ona u i nga wa katoa, kia matenuitia tonutia e koe tona aroha.\n5:20 He aha oti koe, e taku tama, ka matenui ai ki te wahine ke, i awhi ai i te uma o te wahine ke?\n5:21 Kei mua hoki i nga kanohi o Ihowa nga ara o te tangata, a e meinga ana e ia kia papatairite ona ara katoa.\n5:22 Ko ona kino ano hei hopu i te tangata kino, hei taura ona hara e mau ai ia.\n5:23 Ka mate ia, he mea kihai i whakaakona, ka pohehe i te nui o tona wairangi.\n6:1 \u00b6 E taku tama, ki te mea ko tau hei whakakapi mo ta tou hoa, ki te mea kua papaki tou ringa mo te tangata ke,\n6:2 Kua oti koe te mahanga e nga kupu a tou mangai, kua mau koe i nga kupu a tou mangai.\n6:3 Meinga tenei inaianei, e taku tama, kia ora ai koe, he mea hoki kua taka koe ki roto ki te ringa o tou hoa; haere whakaiti i a koe, a ka tohe ki tou hoa.\n6:4 Kei tukua iho te moe ki ou kanohi; kei tunewha ou kamo.\n6:5 Whakaora i a koe ano he anaterope i roto i te ringa o te kaiwhai, ano he manu i roto i te ringa o te kaihopu.\n6:6 \u00b6 Haere ki te popokorua, e te tangata mangere, matakitakina iho ona ara, kia nui ai ou whakaaro:\n6:7 Kahore nei ona kaitohutohu, ona kaitirotiro, ona rangatira,\n6:8 Heoi e mahi kai ana mana i te raumati, e kohikohi ana i te kai mana i te kotinga witi.\n6:9 Kia pehea ake te roa o tau takoto, e te tangata mangere? A hea koe maranga ai i tau moe?\n6:10 Kia iti ake nei te wahi e parangia ai, kia iti ake nei te moe, kia iti ake te kotuinga o nga ringa i a koe e takoto na:\n6:11 Na ka rite ki te kaipahua te putanga mai o te muhore ki a koe, tou rawakore, ano he tangata he patu nei tana.\n6:12 \u00b6 Ko te tangata kahore ona painga, ko te tangata hara, e haereere ana me te mangai tu ke;\n6:13 E whakakini ana ona kanohi, e korero ana ona waewae, e tuhi ana ona maihao;\n6:14 Kei roto te whanoke i tona ngakau, e whakatakoto ana ia i te kino i nga wa katoa; e rui ana ia i te ngangare.\n6:15 Mo reira ka huaki tata te aitua ki a ia; e kore e aha ka whatiia ia, te taea te rongoa.\n6:16 E ono nga mea e kino ana ki a Ihowa; ae ra, e whitu nga mea e whakariharihangia ana e ia:\n6:17 Ko te kanohi whakakake, ko te arero teka, ko nga ringa whakaheke i te toto harakore;\n6:18 He ngakau e whakatakoto ana i nga whakaaro kikino, he waewae e hohoro ana te rere ki te hianga;\n6:19 He kaiwhakaatu teka e korero teka ana, ko te tangata hoki e rui ana i te ngangare ki waenganui i nga tuakana, i nga teina.\n6:20 \u00b6 E taku tama, puritia te whakahau a tou papa, kaua hoki e whakarerea te ture a tou whaea:\n6:21 Kia mau tonu te takai ki tou ngakau, heia ki tou kaki.\n6:22 Ko tou kaiarahi ano tera ina haere koe; mana koe e tiaki ina takoto koe; ka korero mai ano ki a koe; ina ara koe.\n6:23 He rama hoki te whakahau; a he marama te ture; ko nga riringa hoki, e whakaako ana, he ara ki te ora;\n6:24 Hei tiaki i a koe kei he i te wahine kino, i te whakapati a te arero o te wahine ke.\n6:25 Kei hiahia koe ki tona ataahua i roto i tou ngakau; kei mau ano koe i ona kamo.\n6:26 Ko te tukunga iho o te tangata he wahi taro, he mea mo te wahine kairau; ko ta te wahine purema e whai ana ko te wairua utu nui.\n6:27 E taea ranei e te tangata te tango i te ahi ki roto ki tona uma, a e kore ona kakahu e wera?\n6:28 E taea ranei e tetahi te haere i runga i nga waro ratarata, a e kore ona waewae e hunua?\n6:29 Ka pera ano te tangata e haere ana ki te wahine a tona hoa; e kore e kore ka whiua te tangata e pa ana ki a ia.\n6:30 E kore e whakahaweatia e te tangata te tahae, ki te tahaetia e ia he mea e makona ai tona wairua i a hiakai ia.\n6:31 Otiia ki te kitea ia, kia takiwhitu ana e whakautu ai; me homai e ia nga rawa katoa o tona whare.\n6:32 Ko te tangata e puremu ana ki te wahine, kahore ona mohio: ko te tangata e pera ana, kei te whakangaro ia i tona wairua.\n6:33 He kaiakiko, he whakama te wahi mona; e kore ano tona ingoa kino e horoia atu.\n6:34 He riri nui hoki na te tangata te hae; e kore ano e tohungia e ia i te ra rapu utu.\n6:35 E kore ia e manako ki tetahi utu; e kore hoki e tatu tona ngakau, ahakoa he nui au hakari e tapae ai.\n7:1 \u00b6 E taku tama, puritia aku kupu, huna aku whakahau ki roto ki a koe.\n7:2 Puritia aku whakahau, a ka ora; taku ture, ano ko te whatupango o tou kanohi.\n7:3 Herea ki ou maihao; tuhituhia, ko tou ngakau ano hei papa.\n7:4 Ki atu ki te whakaaro nui, He tuahine koe noku; kiia hoki te matauranga ko tou whanaunga wahine:\n7:5 Kia ai enei hei tiaki i a koe kei he i te wahine ke, i te wahine ke, he korero whakapati nei ana.\n7:6 \u00b6 I titiro atu hoki ahau i te matapihi o toku whare i roto i toku whakakahokaho;\n7:7 A i matakitaki ahau i roto i nga kuware, i kite i roto i nga taitama, i tetahi tamaiti kahore rawa he whakaaro,\n7:8 E haere ana i te ara i te wahi tata e piko atu ai ki a ia, a haere ana ia i te ara ki tona whare.\n7:9 I te kakarauritanga, i te ahiahi o te ra, i te titiwhatanga o te po, i te pouri kerekere.\n7:10 Na, kua tutaki tetahi wahine ki a ia, he kakahu puremu tona, he ngakau hianga.\n7:11 He mangai koroki tona, he tohetohe; ko ona waewae, kahore e tau ki tona whare:\n7:12 Inaianei kei nga ara ia, inamata kei nga waharoa, e tauwhanga ana i nga kokinga katoa.\n7:13 Koia i hopukia ai ia e ia, kei te kihi i a ia, a ka mea atu ki a ia, me te whakatoi ano i tona mata,\n7:14 He patunga mo te pai kei ahau; no tenei ra nei ahau i whakamana ai i aku kupu taurangi;\n7:15 Koia ahau i haere mai ai ki te whakatau i a koe, ki te ata rapu i tou mata, a ka kitea nei koe e ahau.\n7:16 Ko toku moenga kua horahia e ahau, whakapaipai rawa ki te kaitaka, ki nga kakahu purepure no te rinena o Ihipa.\n7:17 Kua ruia e ahau toku moenga ki nga mea whakakakara, ki te maira, ki te aroe, ki te hinamona.\n7:18 Haere mai, kia whaowhina taua ki te aroha, a ao noa; kia ora o taua ngakau i te aroha.\n7:19 Kahore hoki taku tane i te whare: kua riro ia, he haere tawhiti:\n7:20 I maua atu e ia he putea moni i tona ringa; ka hoki mai ano ia i te kowhititanga o te marama.\n7:21 He maha no ana korero whakawai, riro ana ia i a ia ki tana; na te whakapati a ona ngutu ka kumea atu ia e ia.\n7:22 Haere tonu ia i muri i a ia, ano he kau e haere ana kia patua, he kuware ranei e haere ana ki nga rakau here waewae e whiua ai te he;\n7:23 A tu noa te tao ki tona ate puta rawa; rite tonu ia ki te manu e hohoro ana ki te mahanga, te mohio he matenga tera mona.\n7:24 \u00b6 No reira, e aku tamariki, whakarongo ki ahau, maharatia nga kupu a toku mangai.\n7:25 Kei peau ke tou ngakau ki ona ara, kei kotiti ke ki ona huarahi.\n7:26 He tokomaha hoki nga tangata i tu, i hinga i a ia, ae ra, he ope nui rawa tana i patu ai.\n7:27 He huarahi tona whare ki te reinga, e anga ana ki raro ki nga ruma o te mate.\n8:1 \u00b6 He teka ianei kei te karanga te whakaaro nui, e puaki ana ano te reo o te matauranga?\n8:2 I runga i nga wahi tiketike tona turanga, i te ara i te tutakitanga o nga huarahi;\n8:3 Hamama ana ia i te taha o nga kuwaha, i te ngutu o te pa, i te tomokanga atu i nga tatau:\n8:4 Ki a koutou, e nga tangata, taku karanga; ki nga tama ano a te tangata toku reo.\n8:5 E nga kuware, kia matau koutou ki te ngarahu tupato; e nga wairangi, kia mohio te ngakau.\n8:6 Whakarongo mai, ka korerotia hoki e ahau nga mea pai rawa; ko ta oku ngutu e whakapuaki ai ko nga mea e rite ana.\n8:7 He pono hoki te korero a toku mangai; he mea whakarihariha ano te kino ki oku ngutu.\n8:8 Kei runga i te tika nga kupu katoa a toku mangai; kahore he whakapeka, he whanoke ranei, i roto.\n8:9 Ko enei katoa he marama ki te tangata e matau ana, he tika ki te hunga i kitea ai te mohio.\n8:10 Manakohia mai taku ako, kaua te hiriwa; ko te matauranga, nui atu i te koura pai rawa.\n8:11 Pai atu hoki te whakaaro nui i nga rupi; e kore hoki nga mea katoa e minaminatia nei e tau hei whakarite mona.\n8:12 \u00b6 Kua meinga e ahau, e te whakaaro nui, ko te ngarahu pai hei nohoanga moku, e kitea ana e ahau te mohio me te ata whakaaro.\n8:13 Ko te wehi ki a Ihowa koia tena ko te kino ki te he: e kino ana ahau ki te whakapehapeha, ki te whakakake, ki te ara he, ki te mangai whanoke.\n8:14 Ko te whakaaro tika, ko te whakaaro nui, naku; ko ahau te matauranga, kei ahau te kaha.\n8:15 Naku nga kingi i kingi ai, naku nga rangatira i whakatakoto ai i te tika.\n8:16 Naku i whai rangatiratanga ai nga rangatira, nga tangata nunui, ara nga kaiwhakawa katoa o te whenua.\n8:17 E arohaina ana e ahau te hunga e aroha ana ki ahau; ko te hunga hoki e ata rapu ana i ahau, e kite ratou i ahau.\n8:18 He taonga, he kororia kei ahau; ae ra, he rawa mau tonu, he tika.\n8:19 Pai atu oku hua i te koura, ae ra, i te koura parakore; ko nga mea e puta ana i ahau, pai atu i te hiriwa kowhiri.\n8:20 Kei nga ara o te tika ahau e haere ana, kei waenganui i nga huarahi o te whakawa:\n8:21 Kia meinga ai e ahau te hunga e aroha ana ki ahau kia whiwhi ki te rawa, kia whakakiia ai e ahau a ratou takotoranga taonga.\n8:22 \u00b6 I a Ihowa ahau, no te timatanga ra ano o ona ara, no mua atu i ana mahi o nehera.\n8:23 Nonamata riro ahau i whakaritea ai, no te timatanga, no mua atu i te whenua.\n8:24 I te mea kahore ano nga rire, kua whanau ahau; i te mea kiano he puna whai wai.\n8:25 No mua atu i te whakaunga o nga maunga, no mua i nga pukepuke toku whanautanga:\n8:26 I te mea kahore ano i hanga noatia e ia te whenua, me nga parae, me te timatanga o te puehu o te ao.\n8:27 I tana whakaturanga i nga rangi, i reira ano ahau: i tana whakaritenga i te awhi mo te mata o te rire;\n8:28 I tana whakapumautanga i nga rangi i runga; i te tototanga o nga puna o te rire;\n8:29 I tana rohenga mai i te moana, kei takahia tana kupu e nga wai; i tana waitohutanga i nga turanga o te whenua;\n8:30 I reira ahau i tona taha, he tohunga ki nga mahi: he ahuarekatanga ahau nona i ia ra, i ia ra, e koa ana i nga wa katoa i tona aroaro;\n8:31 E koa ana ki tana ao; a ko taku i ahuareka ai ko nga tama a te tangata.\n8:32 \u00b6 No reira, e aku tamariki, whakarongo mai ki ahau: ka hari hoki te hunga e pupuri ana i oku ara.\n8:33 Whakarongo mai ki te ako, kia whai whakaaro ai koutou; kaua hoki e paopaongia.\n8:34 Ka hari te tangata e whakarongo ana ki ahau, e tatari ana i oku tatau i tenei ra, i tenei ra, e whanga ana i nga pou o oku kuwaha.\n8:35 Ko te tangata hoki e kite ana i ahau, e kite ana i te ora, ka whiwhi ano ia ki ta Ihowa manako mai.\n8:36 Ko te tangata ia e hara ana ki ahau, he mahi nanakia tana ki tona wairua ake; ko te hunga katoa e kino ana ki ahau, e aroha ana ki te mate.\n9:1 \u00b6 Kua oti i te whakaaro nui tetahi whare mona te hanga, e whitu nga pou kua oti te tarai e ia:\n9:2 Kua oti ana kararehe te patu e ia; whakananu rawa tana waina; kua oti ano tana tepu te whakapai.\n9:3 Kua unga e ia ana kotiro, e karanga ana ia i runga i nga wahi tiketike rawa o te pa.\n9:4 Ki te mea he kuware tetahi, me peka mai ia ki konei: ko te tangata maharakore, ko tana kupu tenei ki a ia,\n9:5 Haere mai, kainga taku taro, inumia hoki te waina kua oti nei te whakananu e ahau.\n9:6 Kati ra, e te hunga kuware, kia ora ai koutou; haere hoki i te ara o te matauranga.\n9:7 Ko ia e papaki ana i te tangata whakahihi, ka whakama; a ko ia e riri ana i te tangata kino, ka piri mai he he ki a ia.\n9:8 Kaua e riria te tangata whakahi, kei kino ia ki a koe: riria ko te tangata whakaaro nui, a ka aroha ia ki a koe.\n9:9 Hoatu te mohio ki te tangata whakaaro nui, a ka neke ake ona whakaaro; whakaakona te tangata tika, a ka nui ake tona mohio.\n9:10 Ko te timatanga o te whakaaro nui ko te wehi ki a Ihowa; ko te matauranga, ko te mohio ki te Mea Tapu.\n9:11 Maku hoki ka maha ai ou ra, maku ka neke ake ai nga tau e ora ai koe.\n9:12 Ki te nui ou whakaaro, mou ano ou whakaaro nui; ki te whakahi koe, mau anake tau pikaunga.\n9:13 \u00b6 Ko te wahine wairangi, he mangai nui ia; he kuware ia, kahore ona mohio ki te aha, ki te aha.\n9:14 Noho ana ia i te kuwaha o tona whare i runga i te nohoanga i nga wahi tiketike o te pa;\n9:15 Kia karanga atu ai ia ki nga tangata e haere ana i te ara, e maro tonu ana o ratou huarahi,\n9:16 Ko te kuware, peka mai ki konei; tena ko te tangata whakaarokore, ko tana kupu tenei ki a ia,\n9:17 He reka te wai tahae, a he ahuareka te taro kai huna.\n9:18 Te mohio ia kei reira nga tupapaku; kei te reinga riro ana i karanga ai.\n10:1 \u00b6 Ko nga whakatauki a Horomona. He tama whakaaro nui, ka koa te papa: tena he tama kuware, he utanga nui mo tona whaea.\n10:2 \u00b6 Kahore he rawa o nga taonga o te kino: ma te tika ia te oranga ake i te mate.\n10:3 E kore a Ihowa e tuku i te wairua o te tangata tika kia hemokai: ka pana atu ia e ia te hiahia o te hunga kino.\n10:4 \u00b6 He rawakore te tukunga iho o te ringa ngehe: ma te ringa kakama ia ka hua te taonga.\n10:5 \u00b6 He kohi raumati ta tama ngakau mahara: he whakama ia te rawa a tama moe ngahuru.\n10:6 \u00b6 He manaaki kei te tumuaki o te tangata tika: he arita ia kei te waha o te tangata kino, taupoki ai.\n10:7 \u00b6 Ka manaakitia te maharatanga ki te tangata tika; ka pirau ia te ingoa o te hunga kino.\n10:8 \u00b6 He ngakau whakaaro, ka tahuritia te whakahau: he ngutu wairangi, ka hinga.\n10:9 \u00b6 Ko te tangata haere tika, e haere ora ana: ko te tangata parori ke ona ara, ka mohiotia ia.\n10:10 \u00b6 Ma te whakakini o te kanohi ka puta ai te pouri: ko te ngutu wairangi ia, ka hinga.\n10:11 \u00b6 He puna ora te mangai o te tangata tika; tena ko te mangai o te hunga kino, ka taupokina tera e te mahi nanakia.\n10:12 \u00b6 Ko to te mauahara he whakaoho i nga totohe; ko te aroha he hipoki i nga he katoa.\n10:13 \u00b6 E kitea te whakaaro nui ki nga ngutu o te tangata matau; ko te rakau ia te mea mo te tuara o te ngakaukore.\n10:14 \u00b6 Rongoa ai te hunga whakaaro nui i te matauranga: he whakangaromanga ia kei te hori tonu, te mangai o te wairangi.\n10:15 \u00b6 Ko ona rawa te pa kaha o te tangata taonga: tena ko te hunga kore taonga, hei whakangaromanga to ratou rawakore.\n10:16 \u00b6 Ko te mahi a te tangata tika e ahu ana ki te ora: ko nga hua o te kino ki te hara.\n10:17 \u00b6 Kei te ara ki te ora te tangata e pupuri ana i te kupu ako; ko te tangata ia e kore e pai kia riria tona he, ka kotiti ke.\n10:18 \u00b6 Ko te tangata e huna ana i te mauahara he ngutu teka: a he kuware te tangata e whakapuaki ana i te ngautuara.\n10:19 \u00b6 E kore nga kupu maha e hapa i te kino; he mahara nui ia te tangata he ngutu kokopi nei ona.\n10:20 \u00b6 He hiriwa pai rawa te arero o te tangata tika; ko te ngakau o te hunga kino, he hauwarea rawa.\n10:21 He tokomaha e whangaia ana e nga ngutu o te tangata tika; ka mate ia te hunga kuware, he kore no te ngakau mahara.\n10:22 \u00b6 Ka hua te taonga i ta Ihowa manaaki: kahore hoki e kinakitia e ia ki te pouri.\n10:23 \u00b6 Hei takaro ma te wairangi te mahi he; ma te tangata matau ia ko te whakaaro nui.\n10:24 \u00b6 Ko ta te tangata kino i wehi ai ka tae ano ki a ia; a, ko ta te hunga tika i hiahia ai, ka homai.\n10:25 Pahure rawa ake te tukauati kua kore te hunga kino: tena ko te tangata tika he turanga pumau tera.\n10:26 \u00b6 He winika ki nga niho, he paowa ki nga kanohi: koia ano te mangere ki ona kaiunga.\n10:27 \u00b6 Ko te wehi ki a Ihowa e whakaroa ana i nga ra: ka whakapotoa mai ia nga tau o te hunga kino.\n10:28 Tumanako atu te hunga tika, koa iho; tumanako atu te hunga kino, ngaro iho.\n10:29 \u00b6 He kaha mo te tangata tika ta Ihowa ara; he whakangaromanga ia mo nga kaimahi i te kino.\n10:30 E kore te tangata tika e whakangaueuetia a ake ake; e kore ia e nohoia e te hunga kino te whenua.\n10:31 \u00b6 Ko te mangai o te tangata tika hua ana te whakaaro nui; ka tapahia ia te arero whanoke.\n10:32 E mohio ana nga ngutu o te tangata tika ki nga mea ka manakohia; he whanoke ia e whakapuakina ana e te mangai o te hunga kino.\n11:1 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa te pauna he; engari te taimaha tika tana i pai ai.\n11:2 \u00b6 Ka tae te whakapehapeha, ka tae ano te whakama; kei te hunga whakaiti ia te whakaaro nui.\n11:3 \u00b6 Ko to ratou ngakau tapatahi hei arahi i te hunga tika; ka ai ano ko te whanoke ia o te hunga poka ke hei whakangaro mo ratou.\n11:4 \u00b6 E kore te taonga e whai mana i te ra o te riri: kei te tika ia he oranga ake i te mate.\n11:5 \u00b6 Ma te tika o te ngakau tapatahi ka tika ai tona ara; ka hinga ia te tangata kino i runga i tona kino.\n11:6 Ma te tika o te hunga tika ka mawhiti ai ratou; ka mau ia nga poka ke i runga i to ratou kino.\n11:7 \u00b6 I te matenga o te tangata kino, kore iho ana mea i tumanako atu ai: kahore noa iho he tumanakohanga ma te hunga he.\n11:8 \u00b6 Ka mawhiti te tangata tika i roto i te raru, a ka riro te tangata kino hei whakakapi mo tona turanga.\n11:9 \u00b6 Hei huna mo tona hoa te mangai o te tangata whakaponokore; na ma te mohio te hunga tika ka mawhiti ai.\n11:10 \u00b6 Ka pai te hunga tika, ka hari te pa: ka whakangaromia te hunga kino, ka tangi te umere.\n11:11 Ma te manaaki o te hunga tika ka kake ai te pa; ka pakaru ia i te mangai o te hunga kino.\n11:12 \u00b6 Ko te tangata e whakahawea ana ki tona hoa he maharakore: tena ko te tangata matau, whakarongo puku ana.\n11:13 Ko te tangata haere, ka kawekawe korero e whaki ana i nga mea ngaro: ko te tangata i te wairua pono, e hipoki ana i te korero.\n11:14 \u00b6 Ki te kahore he mohio hei arahi, ka hinga te iwi: he ora ia kei nga kaiwhakatakoto whakaaro tokomaha.\n11:15 \u00b6 Ko te tangata ko tana nei hei whakakapi mo ta te tangata ke, ka mamae; kei te ora ia te tangata e kino ana ki te tikanga whakakapi turanga.\n11:16 \u00b6 Ka mau te kororia i te wahine tikanga pai; ka mau hoki te taonga i nga tangata taikaha.\n11:17 \u00b6 He atawhai i tona wairua ta te tangata atawhai; a he whakararu i ona kikokiko ta te tangata nanakia.\n11:18 \u00b6 Ko te mahi a te tangata kino e utua ana ki te teka: ko te utu ia mo te kaiwhakatakoto i te tika, u rawa.\n11:19 \u00b6 Ko te tangata u ki te tika, ka whiwhi ki te ora: a, ko te tangata e whai ana i te kino e mea ana i te mate mona.\n11:20 \u00b6 Ko ta Ihowa e whakarihariha ai he ngakau whanoke; ko tana e ahuareka ai ko te hunga e tika ana to ratou ara.\n11:21 \u00b6 Ahakoa awhi nga ringa ki a raua, e kore te tangata kino e waiho kia kore e whiua; ka mawhiti ia te uri o te hunga tika.\n11:22 \u00b6 Rite tonu ki te whakakai koura i te ihu o te poaka te wahine ataahua kahore nei ona ngarahu pai.\n11:23 \u00b6 Ko ta te hunga tika e minamina ai, ko te pai anake; ko te tumanako ia a te hunga kino, ko te riri.\n11:24 \u00b6 Tera tetahi kei te rui, a tapiritia mai ana ano; tera tetahi kei te kaiponu i te mea e tika ana, heoi rawakore noa iho.\n11:25 \u00b6 Ko te wairua ohaoha ka momona: ko te tangata e whakamakuku ana, ka whakamakukuria ano ia.\n11:26 \u00b6 Ko te tangata e kaiponu ana i te witi, ka kanga tera e te nuinga; ka tau ia te manaaki ki runga ki te mahunga o te tangata e hoko atu ana.\n11:27 \u00b6 Ko te tangata e ata rapu ana i te pai, e rapu ana i te whakapai: ko te tangata ia e rapu ana i te he, ka tae tera ki a ia.\n11:28 \u00b6 Ko te tangata e whakawhirinaki ana ki ona taonga, ka taka: na, ko te hunga tika ka rite to ratou tupu ki to te rau matomato.\n11:29 \u00b6 Ko te tangata e whakararu ana i tona whare, he hau te taonga e whakarerea iho mona: hei pononga ano te kuware ma te ngakau whakaaro nui.\n11:30 \u00b6 Ko nga hua o te tangata tika he rakau no te ora; ka hopu wairua ano te tangata whakaaro tika.\n11:31 \u00b6 Nana, he utu ano to te tangata tika i runga i te whenua: nui atu ia to te tangata kino raua ko te tangata hara.\n12:1 \u00b6 Ko te tangata e aroha ana ki te kupu ako e aroha ana ki te matauranga; na, ko te tangata e kore e pai kia riria tona he, he poauau tera.\n12:2 \u00b6 Ko te tangata pai ka whiwhi ki ta Ihowa whakapai; otiia ka whakahengia e ia te tangata ngarahu kino.\n12:3 \u00b6 E kore ta te tangata e u i te kino: na, ko te pakiaka o te hunga tika, e kore tera e whakakorikoria.\n12:4 \u00b6 He wahine e u ana tona pai, hei karauna tera ki tana tane; tena ko te wahine i whakama ai ia, hei pirau tera i roto i ona wheua.\n12:5 \u00b6 Ko nga whakaaro o te hunga tika he tika: ko nga whakaaro ia o te hunga kino he tinihanga.\n12:6 \u00b6 Ko nga kupu a te hunga kino e mea ana kia tauwhanga i te toto: ma te mangai ia o te hunga tika ratou ka ora ai.\n12:7 \u00b6 Ka hurihia iho te hunga kino, a kore iho; ko te whare ia o te hunga tika ka tu tonu.\n12:8 \u00b6 Ka rite ki tona ngarahu te whakamoemiti mo te tangata; ko te ngakau parori ki ia ka whakahaweatia.\n12:9 \u00b6 Ko te tangata e whakahaweatia ana, he pononga nei tana, pai ake ia i te tangata e whakanui ana i a ia ano, a kahore ana kai.\n12:10 \u00b6 Ko te tangata tika e whakaaro ana ia ki te ora o tana kararehe; he nanakia ia nga mahi atawhai a te hunga kino.\n12:11 \u00b6 Ko te tangata e mahi ana i tona oneone ka makona ia i te taro; tena ko te tangata e whai ana i te hunga tekateka noa, kahore ona ngakau mahara.\n12:12 \u00b6 Ko ta te tangata kino e minamina ai ko te kupenga a te hunga kino; e whai hua ana ia te pakiaka o te hunga tika.\n12:13 \u00b6 Ka mau te tangata kino i te pokanga ketanga o ona ngutu; ka puta mai ia te tangata tika i roto i te raru.\n12:14 \u00b6 Ma nga hua o tona mangai ka makona ai te tangata i te pai; ka riro mai ano i te tangata nga utu o ta ona ringa.\n12:15 \u00b6 He tika tonu ki ona kanohi ake te ara o te kuware: e whakarongo ana ia te tangata whakaaro nui ki te kupu whakatupato.\n12:16 \u00b6 Ko te kuware, e mohiotia wawetia ana tona riri: e hipokina ana ia te whakama e te tangata ngarahu tupato.\n12:17 \u00b6 Ko ta te tangata korero pono he whakapuaki i te tika; ko ta te kaiwhakaatu teka ia he tinihanga.\n12:18 \u00b6 He tangata ano ko ana korero maka noa, me te mea ko nga werohanga a te hoari; he rongoa ia te arero o te hunga whakaaro nui.\n12:19 \u00b6 Ka u tonu te ngutu pono a ake ake; mo naianei kau ia te arero teka.\n12:20 \u00b6 He tinihanga kei roto i te ngakau o nga kaitito i te kino; he koa ia to nga kaiwhakatakoto korero e mau ai te rongo.\n12:21 \u00b6 E kore tetahi kino e pa ki te tangata tika; engari te hunga kino ka ki i te kino.\n12:22 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa nga ngutu teka; ko tana e ahuareka ai ko nga kaimahi i te pono.\n12:23 \u00b6 Hipoki ai te tangata tupato i te matauranga: e karanga nui ana ia te ngakau o nga kuware i te kuwaretanga.\n12:24 \u00b6 Mo te ringa o nga uaua te kingitanga; hei homai takoha ia te mangere.\n12:25 \u00b6 Ma te pouri i roto i te ngakau o te tangata e piko ai ia: ma te kupu pai ia ka marama ai.\n12:26 \u00b6 Hira ake te tangata tika i tona hoa; te hunga kino ia ka whakapohehetia e to ratou ara ano.\n12:27 \u00b6 Kahore te tangata mangere e tunu i tana mea i hopu ai: ma te tangata uaua ia te taonga utu nui a nga tangata.\n12:28 \u00b6 He ora kei te ara o te tika; kahore hoki he mate i tona ara.\n13:1 \u00b6 Ko te tama whakaaro nui ka rongo ki ta tona papa ako: ko te tangata whakahi ia e kore e rongo ki te riri.\n13:2 \u00b6 E kai te tangata i te pai i te hua o tona mangai: ka kai ia te wairua o te hunga wanoke i te tutu.\n13:3 \u00b6 Ko te tangata e tiaki ana i tona mangai e pupuri ana i tona ora: ko te tangata ia e hamama nui ana ona ngutu, ko te whakangaromanga mona.\n13:4 \u00b6 E hiahia ana te wairua o te tangata mangere, a kahore he mea mana: ka meinga ia kia momona te wairua o te hunga uaua.\n13:5 \u00b6 E kino ana te tangata tika ki te korero teka: he mea whakarihariha ia te tangata kino, a whakama noa iho.\n13:6 \u00b6 Ko te tika hei kaitiaki mo te tangata e tapatahi ana te ara: ka whakataka ano te tangata kino e te hara.\n13:7 \u00b6 Tera tetahi kei te amene taonga mona, heoi kahore rawa he mea i a ia: tera tetahi kei te whakarawakore i a ia, heoi nui atu ona rawa.\n13:8 \u00b6 Ko nga utu mo te tangata kia ora, ko ona rawa: tena ko te rawakore, e kore e rongo i te riri.\n13:9 \u00b6 E koa ana te marama o te hunga tika: ka keto ia te rama o te hunga kino.\n13:10 \u00b6 He totohe anake i ahu mai i te whakapehapeha: he whakaaro nui ia kei te hunga i nga kupu tika.\n13:11 \u00b6 Ko nga taonga i puta mai i te whakamanamana ka iti haere: ko ta te tangata i whakaemi ai, he mea mahi, ka tupu haere.\n13:12 \u00b6 He manako taringa roa, he patu ngakau: ka tae te koronga, ko te rakau ia o te ora.\n13:13 \u00b6 Ko te tangata e whakahawea ana ki te kupu, ka ngaro i a ia ano; ko te tangata ia e wehi ana i te whakahau, ka whiwhi ki te utu.\n13:14 \u00b6 Ko te ture o te hunga whakaaro nui, he puna no te ora, e puta ai i nga reti o te mate.\n13:15 \u00b6 Ko to te ngarahu pai he homai atawhai; he taikaha ia te ara o te hunga nanakia.\n13:16 \u00b6 He mahi mohio ta te tangata tupato; ko ta te wairangi he hora i te kuwaretanga.\n13:17 \u00b6 Ka hinga te karere kino ki te kino; ko te karere pono ia, ano he rongoa.\n13:18 \u00b6 Ko te tangata kahore e pai ki te papaki, mana te rawakore, te whakama; engari ko te tangata e whai mahara ana ki te ako, ka whakahonoretia.\n13:19 \u00b6 Ko te hiahia kua rite, he reka ki te wairua: he whakarihariha ia ki nga kuware te whakarere i te kino.\n13:20 \u00b6 Haere i te taha o te hunga whakaaro nui, a ka whai whakaaro koe: ko te takahoa ia o nga kuware, ka mamae.\n13:21 \u00b6 Ka whai te kino i te hunga hara; ko te utu ia ki te hunga tika, he pai.\n13:22 \u00b6 He whakarerenga iho ta te tangata pai mo nga tamariki a nga tamariki; kei te rongoa mo te tangata tika nga taonga o te tangata hara.\n13:23 \u00b6 He nui te kai kei te ngakinga a nga rawakore; tera ia te mea e ngaro ana i te kore o te tikanga pai.\n13:24 \u00b6 Ko te tangata e kaiponu ana i tana whiu, e kino ana ia ki tana tama; ko te tangata ia e aroha ana ki a ia, ka papaki wawe i a ia.\n13:25 \u00b6 Kai ana te tangata tika, makona ana tona wairua; ka hapa ia te kopu o te tangata kino.\n14:1 \u00b6 Ko ta te wahine whakaaro nui he hanga i tona whare; ko ta te wahine wairangi, ko ona ringa hei wahi iho.\n14:2 \u00b6 Ko te tangata e haere ana i runga i tona tika, e wehi ana i a Ihowa; ko te tangata he parori ki ona ara e whakahawea ana ki i ia.\n14:3 \u00b6 Kei te mangai o te wairangi he patu whakapehapeha; ma nga ngutu ia o te hunga whakaaro nui ratou ka ora ai.\n14:4 \u00b6 Ki te kahore he kau, ka ma te takotoranga kai; ma te kaha ia o te kau ka nui ai nga hua.\n14:5 \u00b6 E kore te kaiwhakaatu pono e teka; ka puaki ia te teka i te kaiwhakaatu teka.\n14:6 \u00b6 E rapu ana te tangata whakahi i te whakaaro nui, heoi kahore e kitea e ia; ki te tangata matau ia he mama noa te matauranga.\n14:7 \u00b6 Haere atu ki te aroaro o te kuware, ina kahore e kitea e koe he ngutu matau ona.\n14:8 \u00b6 Ko te whakaaro nui o te tangata tupato, he matau ki tona ara; ko te wairangi o nga kuware, he tinihanga.\n14:9 \u00b6 Ko ta nga wairangi he kata ki te he: na kei te hunga tika te whakaaro pai.\n14:10 \u00b6 E mohio ana te ngakau ki tona ake mamae, e kore ano hoki tona koa e pikitia e te tangata ke.\n14:11 \u00b6 Ka whakangaromia te whare o te hunga kino: ka tupu ia te teneti o te hunga tika.\n14:12 \u00b6 He huarahi ano tera e tika ana ki ta te tangata titiro, ko tona mutunga ia ko nga huarahi ki te mate.\n14:13 \u00b6 Ahakoa e kata ana, e mamae ana te ngakau; a, ko te mutunga o te koa, he pouri.\n14:14 \u00b6 Ko te tangata i te ngakau tahuri ke, ka makona i ona ara ake: a ko te tangata pai ka makona i tana ake ano.\n14:15 \u00b6 Ko ta te kuware he whakapono ki nga kupu katoa; tena ko te tangata tupato, ka ata titiro ki tana hikoi.\n14:16 \u00b6 E wehi ana te tangata whakaaro nui, ka neke atu i te kino; ko te kuware ia ka whakahi, ka tohe.\n14:17 \u00b6 Ko te tangata riri wawe ka mahi i te wairangi; ka kinongia ano hoki te tangata i nga rauhanga kino.\n14:18 \u00b6 He wairangi te whakarerenga iho mo nga kuware; ko te tangata tupato ia ka karaunatia ki te matauranga.\n14:19 \u00b6 E piko ana te hunga kino ki te aroaro o te hunga pai; a ko te hunga he ki nga kuwaha o te tangata tika.\n14:20 \u00b6 E kinongia ana te rawakore e tona hoa ake nei ano; he tokomaha ia nga tangata e aroha ana ki te tangata taonga.\n14:21 \u00b6 Ko te tangata e whakahawea ana ki tona hoa, e hara ana; ko te tangata ia e atawhai ana ki nga rawakore, ka hari.\n14:22 \u00b6 He teka ianei e kotiti ke ana nga kaiwhakatakoto i te kino? He atawhai ia, he pono, kei nga kaihanga i te pai.\n14:23 \u00b6 He hua to nga mauiuitanga katoa; tena ko te korero o nga ngutu e ahu ana ki te rawakore.\n14:24 \u00b6 Hei karauna mo nga whakaaro nui o ratou taonga; ko te wairangi ia o nga kuware, he wairangi kau.\n14:25 \u00b6 Ka ora nga wairua i te kaiwhakaatu pono: ko te tangata korero teka ia e mea ana kia tinihanga.\n14:26 \u00b6 U tonu, kaha tonu te whakaaro ina wehi ki a Ihowa; ka whai rerenga atu ano hoki ana tamariki.\n14:27 He puna ora te wehi ki a Ihowa, e mahue ai nga reti o te mate.\n14:28 \u00b6 Ma te nui o te iwi ka whai honore ai te kingi; ma te kore o te iwi ka taka ai te rangatira.\n14:29 \u00b6 He matauranga nui to te tangata manawanui; ko te tangata riri wawe ia, e whakaneke ake ana ia i te wairangi.\n14:30 \u00b6 He ora ki nga kikokiko te ngakau ora; ko te hae ia, he pirau ki nga wheua.\n14:31 \u00b6 Ko te tangata e tukino ana i te ware, he tawai tana ki tona Kaihanga; ko te tangata ia e atawhai ana i te rawakore, e whakahonore ana i a ia.\n14:32 \u00b6 E uakina iho ana te tangata kino i runga i tona he; ko te tangata tika ia ka whai tumanakohanga i tona matenga.\n14:33 \u00b6 Ka noho te whakaaro nui ki te ngakau o te tangata matau; engari ko te mea kei te wahi ki roto o nga kuware e whakaaturia ana.\n14:34 \u00b6 Ma te tika ka kake ai te iwi; ma te hara ia ka ingoa kino ai nga iwi.\n14:35 \u00b6 Ka manako te kingi ki te pononga mahara; a ka riri ki te tangata i takea ai te whakama.\n15:1 \u00b6 Ma te kupu ngawari e kaupare te riri; ma te kupu taimaha ia e whakaoho te riri.\n15:2 \u00b6 Ko te arero o te tangata whakaaro nui e whakahua tika ana i te matauranga: e whakapuaki ana ia te mangai o nga kuware i te wairangi.\n15:3 \u00b6 Kei nga wahi katoa nga kanohi o Ihowa, e titiro ana ki te hunga kino, ki te hunga pai.\n15:4 \u00b6 Ko te arero reka he rakau no te ora; tena ki te wanoke a roto he wawahi wairua.\n15:5 \u00b6 E whakahawea ana te wairangi ki te papaki a tona papa; ko te tangata ia e mahara ana ki te ako ka mohio ki te tupato.\n15:6 \u00b6 He nui te taonga kei te whare o te tangata tika; he raruraru ia kei roto i nga mea hua ki te tangata kino.\n15:7 \u00b6 E ruia ana te matauranga e nga ngutu o nga whakaaro nui: kahore ia he pena a te ngakau o nga kuware.\n15:8 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa te whakahere a te hunga kino: engari e manako ana ia ki te inoi a te hunga tika.\n15:9 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa te huarahi o te tangata kino: ko te tangata ia e whai ana i te tika tana e aroha ai.\n15:10 \u00b6 He kino te papaki ki te tangata e whakarere ana i te ara; a, ko te tangata e kino ana ki te ako, ka mate.\n15:11 \u00b6 Kei te aroaro o Ihowa te reinga me te whakangaromanga; engari rawa hoki nga ngakau o nga tama a te tangata.\n15:12 \u00b6 E kore te tangata whakahi e aroha ki te kaipapaki; e kore hoki e haere ki te hunga whakaaro nui.\n15:13 \u00b6 Ma te koa o te ngakau ka pai ai te mata: ma te pouri ia o te ngakau ka maru ai te wairua.\n15:14 \u00b6 E rapu ana te ngakau mohio i te matauranga; ko te kuware ia ta te mangai o nga wairangi e kai ai.\n15:15 \u00b6 He kino nga ra katoa o te hunga pouri; he hakari tonu ta te tangata i te ngakau marama.\n15:16 \u00b6 He pai ke te iti i kinakitia ki te wehi ki a Ihowa, i te nui taonga i kinakitia ki te raruraru.\n15:17 He pai ake te tina puwha ko te aroha hei kinaki, i te kau whangai e kinakitia ana ki te mauahara.\n15:18 \u00b6 He whakaoho tautohe ta te tangata pukuriri: he pehi pakanga ia ta te tangata manawanui.\n15:19 \u00b6 Ko te ara o te tangata mangere, ano he taiepa tataramoa; he ara nui ia to te tangata tika.\n15:20 \u00b6 He tama whakaaro nui, ka koa te papa: tena ko te tama kuware, he whakahawea ki tona whaea.\n15:21 \u00b6 Ki te tangata maharakore he mea whakahari te wairangi; he tika ia te haere a te tangata matau.\n15:22 \u00b6 Ki te kahore he runanga, ka pororaru nga tikanga: ma te tokomaha ia o nga kaiwhakatakoto whakaaro ka mau ai.\n15:23 \u00b6 Kei ta tona mangai i whakahoki ai he koa mo te tangata: ko te kupu i te wa i tika ai, ano te pai!\n15:24 \u00b6 Ki te tangata whakaaro nui e ahu whakarunga ana te ara ki te ora, he mea kia mahue ai i a ia te reinga o raro.\n15:25 \u00b6 Ka hutia ake e Ihowa te whare o te tangata whakakake: engari ka whakapumautia e ia te rohe o te pouaru.\n15:26 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa nga whakaaro nanakia; he mea kohakore ia nga kupu ahuareka.\n15:27 \u00b6 Ko te tangata apo taonga, raruraru ana i a ia tona whare; ka ora ia te tangata e kino ana ki nga mea homai noa.\n15:28 \u00b6 Ko te ngakau o te tangata tika e ata whakaaro ana ki te kupu hei whakahokinga; ko te mangai ia o te tangata kino e tahoro ana i nga mea kikino.\n15:29 \u00b6 E matara ana a Ihowa i te hunga kino: otiia e rongo ana ia ki te inoi a te hunga tika.\n15:30 \u00b6 Ma te marama o nga kanohi ka koa ai te ngakau: a ma te rongo pai ka momona ai nga wheua.\n15:31 \u00b6 Ko te taringa e whakarongo ana ki te whakatupato e ora ai, ka noho i waenga i te hunga whakaaro nui.\n15:32 \u00b6 Ko te tangata e whakakahore ana ki te papaki, e whakahawea ana ki tona wairua; engari ko te tangata e rongo ana ki te ako, ka whiwhi ki te ngakau mahara.\n15:33 \u00b6 Ko te wehi ki a Ihowa te ako o te whakaaro nui; ko te ngakau whakaiti hoki e haere ana i mua i te honore.\n16:1 \u00b6 Ko nga whakatakataka a te ngakau na te tangata; engari ko te kupu whakahoki a te arero na Ihowa.\n16:2 \u00b6 Ko nga ara katoa o te tangata he ma ki ona ake kanohi; ko Ihowa ia ki te pauna i nga wairua.\n16:3 \u00b6 Utaina au mahi ki runga ki a Ihowa, a ka whakapumautia ou whakaaro.\n16:4 \u00b6 He mea hanga na Ihowa nga mea katoa mo tona tutukitanga, mo tona: ae ra, ko te tangata kino hoki mo te ra o te kino.\n16:5 \u00b6 He mea whakarihariha na Ihowa te hunga ngakau whakakake katoa; ahakoa pupuri te ringa ki te ringa, e kore ia e kore te whiua.\n16:6 \u00b6 Ko te mahi tohu tangata me te pono hei pure mo te kino; ma te wehi hoki ki a Ihowa ka mawehe atu ai te tangata i te kino.\n16:7 \u00b6 Ki te pai a Ihowa ki nga ara o te tangata, ka meinga e ia ona hoariri nei ano kia mau te rongo ki a ia.\n16:8 \u00b6 He pai ake te mea iti i runga i te tika, i nga hua maha ki te kahore he tika.\n16:9 \u00b6 Ko te ngakau o te tangata hei whakaaro i tona ara; ko Ihowa ia hei whakatika i tona hikoi.\n16:10 \u00b6 He kupu atua kei nga ngutu o te kingi; e kore tona mangai e poka ke ina whakawa.\n16:11 \u00b6 Ko te taimaha tika, ko te pauna tika, na Ihowa; he mahi nana nga kohatu katoa o te putea.\n16:12 \u00b6 He mea whakarihariha ki nga kingi te mahi i te kino; na te tika hoki i u ai te torona.\n16:13 \u00b6 He mea ahuareka ki nga kingi nga ngutu tika: e aroha ana hoki ratou ki te tangata e korero tika ana.\n16:14 \u00b6 Ko te riri o te kingi ano he karere mo te mate: engari ka whakamarietia e te tangata whakaaro nui.\n16:15 He ora kei te marama o te mata o te kingi: a ko tana manako he rite ki te kapua o to muri ua.\n16:16 \u00b6 Ko te whiwhi ki te whakaaro nui, ano te pai! pai atu i te whiwhi ki te koura; ko te whiwhi hoki ki te matauranga te mea e hiahiatia nuitia atu i te hiriwa.\n16:17 \u00b6 Ko te huanui o te hunga tika he mawehe atu i te kino: ko te tangata e whai whakaaro ana ki tona ara, ka mau tona wairua.\n16:18 \u00b6 Haere ai te whakakake i mua o te whakangaromanga, te wairua whakapehapeha i mua i te hinganga.\n16:19 \u00b6 Ko te ngakau whakaiti i waenga i te hunga rawakore, pai atu i te uru ki te tuwahanga taonga a te hunga whakakake.\n16:20 \u00b6 Ko te tangata e tahuri ana ki te kupu, ka kite i te pai: a ko te tangata e whakawhirinaki ana ki a Ihowa, ka hari.\n16:21 \u00b6 Ka kiia te whakaaro nui he matau; ma te reka hoki o nga ngutu ka neke ai te mohio.\n16:22 \u00b6 Ko te matauranga te puna o te ora mo te tangata i whiwhi ki tera; ko te ako ia mo te hunga wairangi ko to ratou wairangi ano.\n16:23 \u00b6 Ma te ngakau o te tangata whakaaro nui e tohutohu tona mangai, e apiti hoki he kupu mohio ki ona ngutu.\n16:24 \u00b6 Ko nga kupu matareka ano kei te honikoma, he reka ki te wairua, he rongoa ki nga wheua.\n16:25 \u00b6 Tera he ara e tika ana ki te titiro a te tangata; ko tona mutunga ia ko nga ara ki te mate.\n16:26 \u00b6 Ko te hiahia o te tangata e mahi ana, e mahi ana mona; no te mea e akiakina ana ia e tona mangai.\n16:27 \u00b6 E whakatakoto ana te tangata tikangakore i te kino, a kei ona ngutu ano he ahi e ka ana.\n16:28 Ko ta te tangata whanoke he titaritari i te raruraru; ko ta te tangata kawekawe korero he wehewehe i nga hoa tupu.\n16:29 \u00b6 Whakawai ai te tangata nanakia i tona hoa, kawe ai i a ia ki te huarahi kahore i pai.\n16:30 Ko te tangata e whakamoe ana i ona kanohi, e mea ana kia whakaaroa ai e ia nga mea whanoke; ko te tangata e kokopi ana i ona ngutu e whakatutuki ana i te kino.\n16:31 \u00b6 He karauna kororia te mahunga hina, e ka kitea i runga i te ara o te tika.\n16:32 \u00b6 Engari rawa te tangata manawanui i te tangata kaha, te tangata e pehia ana e ia tona wairua i te tangata i horo ai te pa.\n16:33 \u00b6 E maka ana te rota ki roto ki te kokorutanga o te kakahu; kei a Ihowa ia te tikanga katoa.\n17:1 \u00b6 Ko te maramara kai, ko te mea maroke me te ata noho hei kinaki, pai atu i te whare ki i nga hakari a te nganagare.\n17:2 \u00b6 Hei rangatira te pononga mahara mo te tama i whakama ai; ka whai wahi ano ia i roto i to nga teina.\n17:3 \u00b6 Ko te oko tahu para mo te hiriwa, ko te oumu mo te koura; ko Ihowa ia hei whakamatau mo nga ngakau.\n17:4 \u00b6 Ko te kaimahi i te he ka tahuri ki ta te ngutu kino; a ka whai taringa te teka ki ta te arero whanoke.\n17:5 \u00b6 Ko te taunu ki te rawakore he tawai ki tona Kaihanga: ko te tangata e koa ana ki nga aitua, e kore e kore te whiua.\n17:6 \u00b6 Hei karauna mo nga koroheke nga tamariki a nga tamariki: na, ko te kororia o nga tamariki ko o ratou matua.\n17:7 \u00b6 E kore te reo rangatira e tau ki te kuware: hore rawa ano hoki te ngutu teka ki te rangatira.\n17:8 \u00b6 Ko te tangata i te mea homai noa, he kohatu whakapaipai tera ki tana titiro; tona tahuritanga ake ki hea, ki hea, ka whiwhi ki te pai.\n17:9 \u00b6 Ko te tangata e hipoki ana i te he, e whai ana i te aroha; tena ko te tangata korerorero, e wehewehe ana i nga hoa tupu.\n17:10 \u00b6 Ko te ngotonga o te kupu riri ki roto ki te tangata matau, nui atu i to nga whiu kotahi rau ki roto ki te whakaarokore.\n17:11 \u00b6 He whakakeke kau ta te tangata kino e whai ai; no reira ka tukua atu he karere nanakia ki a ia.\n17:12 \u00b6 Kia tutaki ki te tangata te pea kua tangohia ana kuao; pai atu i te whakaarokore i a ia e wairangi ana.\n17:13 \u00b6 Ko te tangata e homai ana i te kino hei utu mo te pai, e kore te kino e neke atu i tona whare.\n17:14 \u00b6 Ko te timatanga o te totohe i rite ki te tangata e tuku ana i te wai kia rere: na reira waiho atu te totohe i te mea kiano i oho te ngangare.\n17:15 \u00b6 Ko te tangata e whakatika ana i ta te tangata kino, me ia e whakahe ana i ta te tangata tika, he rite tahi taua rua, he mea whakarihariha ki a Ihowa.\n17:16 \u00b6 Hei aha te utu i te ringa o te kuware, hei hoko i te whakaaro nui, kahore nei hoki ona matauranga?\n17:17 \u00b6 E aroha ana te hoa i nga wa katoa; na, ko te teina, ko te tuakana, i whanau tera mo nga aitua.\n17:18 \u00b6 Ko ta te tangata ngakaukore he papaki ringa; kua waiho hei whakakapi turanga i te aroaro o tona hoa.\n17:19 \u00b6 Ko te tangata e aroha ana ki te nganagare e aroha ana ki te kino; ko te tangata e whakarewa ana i tona kuwaha e rapu ana i te whakangaromanga.\n17:20 \u00b6 Ko te ngakau parori ke e kore e kite i te pai; ko te tangata he whanoke tona arero ka taka ki te kino.\n17:21 \u00b6 Ka whanau he whakaarokore ma tetahi tangata, hei whakapouri tera mona: e kore ano hoki e koa te papa o te poauau.\n17:22 \u00b6 He rongoa pai te ngakau koa; ki te maru ia te wairua, ka maroke nga wheua.\n17:23 \u00b6 E tango ana te tangata kino i te mea whakapati i te uma, hei whakapeau ke i nga ara o te whakarite whakawa.\n17:24 \u00b6 Kei te aroaro o te tangata matau nga whakaaro nui; kei nga pito ia o te whenua nga kanohi o te whakaarokore.\n17:25 \u00b6 Ko te tamaiti whakaarokore he mea whakapouri i tona papa, he mea whakakawa i te ngakau o tona whaea.\n17:26 \u00b6 Ehara ano hoki i te mea pai kia whiua te tangata tika, kia patua ranei nga rangatira mo te tika.\n17:27 \u00b6 He matauranga to te tangata e tohu ana i ana kupu: a he whakaaro to te tangata i te wairua manawanui.\n17:28 Ko te wairangi nei ano, ki te whakarongo puku, ka kiia he whakaaro nui: ki te kokopi ona ngutu, ka kiia ia he tupato.\n18:1 \u00b6 Ko te tangata tu ke, e whai ana i ta tona ake hiahia, e ngangau ana ki nga whakaaro totika katoa.\n18:2 \u00b6 Kahore o te whakaarokore ahuareka ki te matauranga; engari kia whakakitea e ia tona ngakau.\n18:3 \u00b6 I te taenga mai o te tangata kino ka tae mai ano te whakahawea, me te tawai hei hoa mo te whakama.\n18:4 \u00b6 He wai hohonu nga kupu a te mangai o te tangata; he awa e rere ana te puna o te whakaaro nui.\n18:5 \u00b6 Ehara i te mea pai te whakapai ki te kanohi o te tangata kino, te whakapeau ke ranei i ta te tangata tika ina whakawa.\n18:6 \u00b6 E uru ana nga ngutu o te whakaarokore ki te totohe, e karanga ana tona mangai ki nga whiu.\n18:7 Hei hunga ano mona te mangai o te whakaarokore; a ko ona ngutu hei rore mo tona wairua.\n18:8 \u00b6 Ano he kai reka nga kupu a te kawe korero; tae tonu iho ki nga wahi o roto rawa o te kopu.\n18:9 \u00b6 Ko te tangata ano hoki e mangere ana ki tana mahi, hei teina ia ki te tangata maumau.\n18:10 \u00b6 Hei pourewa kaha te ingoa o Ihowa; rere ana te tangata tika ki reira, a ora ake.\n18:11 \u00b6 Ko nga rawa o te tangata taonga hei pa kaha mona, hei pa tiketike ki tona whakaaro.\n18:12 \u00b6 I mua ake o te whakangaromanga ka whakakake te ngakau o te tangata; i mua ake ano hoki o te honore ko te ngakau papaku.\n18:13 \u00b6 Ko te tangata e whakahoki kupu ana i te mea kahore ano ia i rongo noa, he mahi wairangi tera nana, he hanga whakama.\n18:14 \u00b6 E whakamanawanui te wairua o te tangata ki tona mate; tena ko te wairua maru, ko wai e kaha ki tera?\n18:15 \u00b6 Ka whiwhi te ngakau o te tangata matau ki te mohio; e rapu ana hoki te taringa o nga whakaaro nui ki te mohio.\n18:16 \u00b6 Ma te mea tuku noa a te tangata ka watea ai he wahi mona, ka kawea hoki ia e tera ki te aroaro o nga tangata nunui.\n18:17 \u00b6 Ko te tangata nana te kupu tuatahi i te whakawa me te mea kei a ia te tika; na ka haere mai tona hoa, kei te rapu i te tikanga o tana.\n18:18 \u00b6 Ma te rota e mutu ai nga tautohe, a ko tera hei tauarai i waenganui o te hunga kaha.\n18:19 \u00b6 Ko te tuakana, teina ranei, i whakatakariritia, pakeke atu i te pa kaha: a ko aua tu ngangare me he tutaki tatau no te whare rangatira.\n18:20 \u00b6 Ka ki te kopu o te tangata i nga hua o tona mangai, ka makona ia i nga hua o ona ngutu.\n18:21 \u00b6 Ko te mate, ko te ora kei te arero: ko te hunga e aroha ana ki tera ka kai i ona hua.\n18:22 \u00b6 Ko te tangata kua kite i te wahine mana, kua kite i te mea pai, kua whiwhi hoki ki ta Ihowa whakapai.\n18:23 \u00b6 He inoi ta te rawakore hanga; he taikaha ia te whakahoki a te tangata taonga.\n18:24 \u00b6 Ko te tangata tini nga hoa aroha e whai ana i te he mona; tera ano ia te hoa aroha, nui atu i to te tuakana, i to te teina, tona piri mai.\n19:1 \u00b6 He pai ke te rawakore e haere ana i runga i tona tapatahi, i te ngutu whanoke, i te whakaarokore.\n19:2 \u00b6 Na ehara hoki i te mea pai kia kaua he matauranga mo te wairua; a, ko te tangata e hohoro ana ona waewae, ka hara.\n19:3 \u00b6 E whakaparoritia ana te ara o te tangata e tona wairangi: e amuamu ana hoki tona ngakau ki a Ihowa.\n19:4 \u00b6 Ma te rawa ka tokomaha atu ai nga hoa aroha: e wehea atu ana ia te rawakore i tona hoa aroha.\n19:5 \u00b6 E kore te kaiwhakapae teka e whakaharakoretia; e kore hoki e mawhiti te tangata korero teka.\n19:6 \u00b6 He tokomaha e whai kia manakohia e te tangata ringa mahora; he hoa aroha hoki nga tangata katoa no te tangata e homai mea ana.\n19:7 E kino ana nga teina katoa o te rawakore ki a ia: na nui ke atu te mataratanga atu o ona hoa i a ia! Whai noa ana kupu i a ratou, heoi kua riro ratou.\n19:8 \u00b6 Ko te tangata e mea ana ki te whakaaro nui mona, e aroha ana ki tona wairua ake: ko te tangata e pupuri ana i te matauranga, ka tutaki ki te pai.\n19:9 \u00b6 E kore te kaiwhakapae teka e whakaharakoretia; ka huna hoki te tangata korero teka.\n19:10 \u00b6 E kore e tau te noho rangatira ki te whakaarokore; he makere rawa te noho ko te pononga hei rangatira mo nga rangatira.\n19:11 \u00b6 Ko te ngarahu tupato ka pupuri i tona riri; a hei whakakororia mona te whakarere noa iho i te he.\n19:12 \u00b6 Ko te riri o te kingi rite tonu ki te hamama o te raiona; ko tana manako ia ano he tomairangi i runga i te tarutaru.\n19:13 \u00b6 He aitua mo tona papa te tamaiti whakaarokore: a, ko nga ngangare a te wahine, me te maturuturu puputu tonu.\n19:14 \u00b6 He whare, he taonga i tuku iho i nga matua: ko te hoa wahine mahara i a Ihowa.\n19:15 \u00b6 Ma te mangere e mea kia moe i te moe reka; ka matekai hoki te wairua o te rora.\n19:16 \u00b6 Ko te tangata e pupuri ana i te whakahau e pupuri ana i tona wairua: engari ko te tangata kore whakaaro ki ona ara ka mate.\n19:17 \u00b6 Ko te tangata e ohaoha ana ki te rawakore e whakatarewa moni ana ki a Ihowa, a ka utua ki a ia tana mahi atawhai.\n19:18 \u00b6 Pakia tau tama, i te mea kua whai manakohanga; kaua hoki tou ngakau e whai tonu i te whakangaromanga mona.\n19:19 \u00b6 Ko te tangatariri nui mana e waha tona he: ki te whakaora hoki koe i a ia, ka waiho tonu tena hei mahi mau.\n19:20 \u00b6 Whakarongo ki te kupu tohutohu, tahuri mai hoki ki te ako, kia whai whakaaro ai koe i tou mutunga iho.\n19:21 \u00b6 He maha nga whakaaro i roto i te ngakau o te tangata; e tu tonu ana ia ta Ihowa tikanga.\n19:22 \u00b6 Ko te hiahia o te tangata te aronga o tana atawhai: engari te rawakore i te tangata teka.\n19:23 \u00b6 Ko te wehi ki a Ihowa te ara ki te ora: a, ko te tangata kei a ia tera, ka noho makona; e kore tetahi he e pa ki a ia.\n19:24 \u00b6 E kuhua ana e te mangere tona ringa ki te rihi, e kore rawa nei e whakahokia e ia ki tona mangai.\n19:25 \u00b6 Pakia te tangata whakahi, a ka tupato nga kuware: akona hoki te tangata mahara, a ka mohio ia ki te matauranga.\n19:26 \u00b6 Ko te tangata e pahua ana i tona papa, e pei atu ana hoki i tona whaea, he tama ia e whakama ai, e ingoa kino ai hoki.\n19:27 \u00b6 Kati, e taku tama, te whakarongo ki te ako hei mea kau e kotiti atu ai i nga kupu o te matauranga.\n19:28 \u00b6 E whakahi ana te kaiwhakaatu he ki te whakawa; e horomia ana hoki te kino e te mangai o te hunga kino.\n19:29 \u00b6 Kua rite he whakawa mo nga whakahi, he whiu mo te tuara o nga whakaarokore.\n20:1 \u00b6 Ko ta te waina he whakahi, ko ta te wai kaha he ngangau: a, ko te hunga katoa e whakapohehetia ana e tera, kahore o ratou whakaaro nui.\n20:2 \u00b6 Ano he raiona e hamama ana te wehi o te kingi: ko te tangata e whakaoho ana i a ia kia riri, e hara ana ki tona wairua ake.\n20:3 \u00b6 He whakahonore mo te tangata te noho watea mai i te ngangare: engari ko nga wairangi he kowhetewhete tonu.\n20:4 \u00b6 Kahore te mangere e parau, he mea ki te hotoke; no reira ka pakiki kai mana i te kotinga witi, a kahore e whiwhi.\n20:5 \u00b6 He wai hohonu te whakaaro i roto i te ngakau o te tangata; e utuhia ano ia e te tangata matau.\n20:6 \u00b6 Ko ta te tini o te tangata he kauwhau i tona atawhai ake; ko wai ia e kite i te tangata pono?\n20:7 \u00b6 Ko te tangata tika, e haere ana i runga i tona tapatahi, ka manaakitia ana tamariki i muri i a ia.\n20:8 \u00b6 Ko te kingi e noho ana i runga i te torona whakawa, titaritaria ana e ona kanohi nga he katoa.\n20:9 \u00b6 Ko wai e mea, Kua ma i ahau toku ngakau, kua tahia atu oku hara?\n20:10 \u00b6 Ko nga pauna huhua, ko nga mehua huhua, he rite tahi taua rua, he mea whakarihariha anake ki a Ihowa.\n20:11 \u00b6 He tamariki nei ano ka mohiotia ki ana hanga, he ma ranei, he tika ranei tana mahi.\n20:12 \u00b6 Ko te taringa rongo, ko te kanohi titiro, na Ihowa raua ngatahi i hanga.\n20:13 \u00b6 Kaua e matenuitia te moe, kei rawakoretia koe; titiro ou kanohi, a ka makona koe i te taro.\n20:14 \u00b6 Ehara ehara, e ai ta te kaihoko: tona haerenga atu ia, kei te whakamanamana.\n20:15 \u00b6 He koura tena me te tini o te rupi; engari he taonga utu nui nga ngutu o te matauranga.\n20:16 \u00b6 Tangohia te kakahu o te kaiwhakakapi mo te tangata ke; puritia hoki te tangata i taunahatia hei whakakapi mo nga tangata ke.\n20:17 \u00b6 He reka ki te tangata te taro o te teka; muri iho ka ki tona mangai i te kirikiri.\n20:18 \u00b6 Ma te runanga ka u ai nga whakaaro; kia pai hoki te ngarahu ina anga ki te whawhai.\n20:19 \u00b6 Ko te tangata e kopikopiko ana ki te kawekawe korero, ka whakina e ia nga korero ngaro: na reira kaua e raweke atu ki te tangata ngutu hamama.\n20:20 \u00b6 Ko te tangata e kanga ana i tona papa, i tona whaea, ka tineia tona rama i roto i te pouri kerekere.\n20:21 \u00b6 I te timatanga e hohoro mai pea te taonga; e kore ia tona mutunga e whakapaingia.\n20:22 \u00b6 Kaua e mea, Ka utua e ahau te kino: taria ta Ihowa, a kei a ia he oranga mou.\n20:23 \u00b6 He mea whakarihariha ki a Ihowa nga taimaha rere ke; a e kore hoki te pauna tinihanga e pai.\n20:24 \u00b6 Na Ihowa nga haereerenga o te tangata: na ma te aha te tangata ka matau ai ki tona ara?\n20:25 \u00b6 Hei rore ki te tangata te oho noa ake ki te mea, He tapu! a, i muri i nga ki taurangi, kia uiui.\n20:26 \u00b6 Ka titaritaria e te kingi whakaaro nui te hunga kino, a ka hurihia hoki e ia te wira patu witi ki runga ki a ratou.\n20:27 \u00b6 He rama na Ihowa te manawa o te tangata, e rapu ana i nga mea katoa i roto rawa i te kopu.\n20:28 \u00b6 Hei kaitiaki mo te kingi te atawhai me te pono; e tautokona ake ana hoki tona torona e te atawhai.\n20:29 \u00b6 Ko te kororia o nga taitama ko to ratou kaha: a, ko te ataahua o nga kaumatua ko te upoko hina.\n20:30 \u00b6 E tahia atu ana te kino e nga karawarawa o te patunga; a e tae rawa ana nga whiu ki nga wahi o roto rawa o te kopu.\n21:1 \u00b6 Kei roto te ngakau o te kingi i te ringa o Ihowa ano he awa rerenga wai; e whakaangahia ana e ia ki nga wahi katoa e pai ai ia.\n21:2 \u00b6 Ko nga ara katoa o te tangata, tika kau ki ona kanohi ake: ko Ihowa ia hei pauna i nga ngakau.\n21:3 \u00b6 Ko te mahi i te tika, i te whakawa, ki ta Ihowa, pai atu i te patunga tapu.\n21:4 \u00b6 He kanohi whakakake, he ngakau whakapehapeha, a ko te rama hoki o te hunga kino, he hara kau.\n21:5 \u00b6 Ko nga whakaaro o te tangata uaua e ahu anake ana ki te hua o te taonga: ko te hunga takare katoa ia e whawhai kau ana ki te muhore.\n21:6 \u00b6 E rite ana ta te arero teka ami i te taonga ki te mamaoa e aia noatia ana; ko te hunga e rapu ana i era e rapu ana i te mate.\n21:7 \u00b6 Ma te pahua a te hunga kino e tahi atu ratou; mo ratou kahore e pai ki te whakawa.\n21:8 \u00b6 He ara tino kopikopiko to te tangata e waha ana i te hara: tena ko te tangata ma, he tika tana mahi.\n21:9 \u00b6 He pai ke te noho i te kokonga o te tuanui, i te noho tahi me te wahine ngangare i roto i te whare mahorahora.\n21:10 \u00b6 Ko ta te wairua o te tangata kino he hiahia ki te kino; e kore ona kanohi e manako ki tona hoa.\n21:11 \u00b6 Ki te whiua te tangata whakahi, ka whai whakaaro te kuware: a, ki te whakaakona te tangata whakaaro nui, ka whiwhi ia ki te matauranga.\n21:12 \u00b6 Ka ata whakaaroa e te tangata tika te whare o te tangata kino; te peheatanga e whakataka ai te hunga kino ki te mate mo ratou.\n21:13 \u00b6 Ko te tangata e puru ana i ona taringa ki te karanga a te rawakore, tera hoki ia e karanga, heoi e kore e whakarangona.\n21:14 \u00b6 Ma te mea homai puku ka marie ai te riri, ma te moni whakapati hoki i roto i te uma ka marie ai te aritarita kaha.\n21:15 \u00b6 He mahi koa na te tangata tika te whakawa; mo nga kaimahi ia i te kino, ko te whakangaromanga.\n21:16 \u00b6 Ko te tangata e kotiti ke ana i te huarahi o te mahara, ka noho ia i te whakaminenga o nga tupapaku.\n21:17 \u00b6 Ko te tangata matenui ki nga ahuareka, ka rawakore: a, ko te tangata e matenui ana ki te waina, ki te hinu, e kore e whai taonga.\n21:18 \u00b6 Hei utu te tangata kino mo te tangata tika; a ka haere mai te tangata kopeka hei whakakapi mo te tangata tu tika.\n21:19 \u00b6 He pai ke te noho i te koraha, i te noho tahi me te wahine tohetohe, wahine pukukino.\n21:20 \u00b6 Kei te nohoanga o te tangata whakaaro nui te taonga momohanga me te hinu; heoi maumauria ake e te wairangi.\n21:21 \u00b6 Ko te tangata e whai ana i te tika, i te atawhai, ka whiwhi ki te ora, ki te tika, ki te honore.\n21:22 \u00b6 Ka pikitia e te tangata whakaaro nui te pa o nga marohirohi, ka taka hoki i a ia te kaha i whakawhirinaki ai ratou.\n21:23 \u00b6 Ko te tangata e tiaki ana i tona mangai, i tona arero, e tiaki ana i tona wairua kei raru.\n21:24 \u00b6 Ko te tangata whakakake, whakapehapeha, ko te tangata whakahi tona ingoa, e mahi ana ia i runga i te whakahirahira o tona whakamanamana.\n21:25 \u00b6 Ka mate te tangata mangere i tona hiahia ano; e kore hoki ona ringa e pai ki te mahi.\n21:26 Tera te hanga he kaiapo tonu a pau noa te ra: ko ta te tangata tika ia he homai, kahore hoki ana kaiponu.\n21:27 \u00b6 He mea whakarihariha te whakahere a te tangata kino; tera noa ake ina he te whakaaro i kawea mai ai e ia.\n21:28 \u00b6 Ka mate te kaiwhakaatu teka; na, ko te tangata whakarongo, ka korero, kahore he kaiwhakahe.\n21:29 \u00b6 Ka whakamaro te tangata kino i tona mata: tena ko te tangata tika, ka whakapai i ona ara.\n21:30 \u00b6 I to Ihowa aroaro kahore he whakaaro nui, kahore he matauranga, kahore he kupu mohio, e tu.\n21:31 Kua rite noa ake he hoiho mo te ra o te whawhai; kei a Ihowa ia te whakaoranga.\n22:1 \u00b6 Engari te ingoa pai e whiriwhiria rawatia i nga taonga nui, me te manakohanga aroha i te hiriwa, i te koura.\n22:2 \u00b6 Ka tutataki te tangata taonga raua ko te rawakore; ko Ihowa te kaihanga o ratou katoa.\n22:3 \u00b6 Ko te tangata tupato, ka kitea atu e ia te he, ka huna i a ia; ko nga kuware, haere tonu atu, mamae tonu atu.\n22:4 \u00b6 Ko te hua o te mahaki, a ko te wehi ki a Ihowa, he taonga, he honore, he ora.\n22:5 \u00b6 He tataramoa, he mahanga kei te ara o te whanoke; ko te tangata ia e tiaki ana i tona wairua, ka matara atu i ena.\n22:6 \u00b6 Whakatupuria ake te tamaiti i te ara e haere ai ia, a, ka kaumatua, e kore e mahue i a ia.\n22:7 \u00b6 E whakatakoto tikanga ana te tangata taonga mo nga rawakore; a, ko te tangata i te nama, hei pononga ia ma te tangata nana i whakatarewa mai.\n22:8 \u00b6 Ko te kairui o te kino, ka kokoti i te he: a ka kahore noa iho te patu o tona riri.\n22:9 \u00b6 Ko te kanohi ohaoha, ka manaakitia tera; e hoatu ana hoki e ia tetahi wahi o tana taro ma te rawakore.\n22:10 \u00b6 Peia atu te tangata whakahi, a ka riro te ngangare; ka mutu ano hoki te totohe me te whakahawea.\n22:11 \u00b6 Ko te tangata e matenui ana ki te ngakau ma, ko te kingi he hoa mona, mo te ahuareka o ona ngutu.\n22:12 \u00b6 Ma nga kanohi o Ihowa e tiaki te tangata whai matauranga, e whakataka ana hoki e ia nga kupu a te tangata kopeka.\n22:13 \u00b6 E mea ana te mangere, He raiona kei waho: ka whakamatea ahau ki nga huarahi.\n22:14 \u00b6 He poka hohonu te mangai o nga wahine ke: ka taka ki roto ta Ihowa tangata e whakarihariha ai.\n22:15 \u00b6 Paihere rawa te wairangi ki roto ki te ngakau o te tamaiti; otiia ma te rakau o te whiu e pei kia matara atu i a ia.\n22:16 \u00b6 Ko te tangata e tukino ana i te rawakore kia maha atu ai he taonga mana, me te tangata hoki e hoatu mea ana ki te tangata taonga, ka tutuki raua ki te muhore kau.\n22:17 \u00b6 Anga mai tou taringa, whakarongo mai hoki ki nga kupu a te hunga whakaaro nui, kia tahuri mai hoki tou ngakau ki toku matauranga.\n22:18 He mea ahareka hoki, mehemea ka puritia e koe i roto i tou kopu, ki te u ngatahi raua ki runga ki ou ngutu;\n22:19 Kia okioki ai koe ki a Ihowa, koia i whakakitea ai e ahau aua mea ki a koe i tenei ra, ki a koe na ano.\n22:20 He teka ianei hira rawa nga mea kua tuhituhia atu nei e ahau ki a koe, he kupu ako, he kupu mohio;\n22:21 Kia mohio ai koe ki te tuturutanga o nga kupu o te pono, kia whakahokia ai e koe he kupu pono ki te hunga e ngare ana i a koe?\n22:22 \u00b6 Kaua e pahuatia te rawakore, no te mea he rawakore ia, kaua hoki e whakatupuria kinotia te tangata iti i te kuwaha:\n22:23 No te mea ka tohea e Ihowa ta ratou tohe, ka pahuatia ano hoki e ia te wairua o te hunga e pahua ana i a ratou.\n22:24 \u00b6 Kaua e whakahoa ki te tangata pukuriri; kei haere tahi hoki koe i te tangata aritarita;\n22:25 Kei akona e koe ona ara, a ka riro i a koe he mahanga mo tou wairua.\n22:26 \u00b6 Kei uru koe ki roto ki te hunga papaki ringa, ki nga kaiwhakakapi turanga ranei mo te moni tarewa:\n22:27 Ki te kahore au mea hei utu, hei aha i tangohia ai e ia tou moenga i raro i a koe?\n22:28 \u00b6 Kaua e whakanekehia atu te rohe tawhito i whakatakotoria e ou matua.\n22:29 \u00b6 Kei te kite ranei koe i tetahi tangata e uaua ana ki tana mahi? ka tu ia ki te aroaro o nga kingi; e kore ia e tu ki te aroaro o nga ware.\n23:1 \u00b6 Ki te noho tahi korua ko te rangatira ki te kai, ata whakaaroa marietia tera i tou aroaro:\n23:2 Whakapakia he maripi ki tou korokoro, ki te mea he tangata kakai koe.\n23:3 Kaua e hiahia ki ana mea reka: he kai tinihanga hoki era.\n23:4 \u00b6 Kaua e taruke ki te mea taonga: kati tau mea ki tou matauranga.\n23:5 E anga mai ranei ou kanohi ki taua mea korekore nei? He pono hoki ka whai parirau te taonga, koia ano kei te ekara, rere ana whaka te rangi.\n23:6 \u00b6 Kaua e kainga te kai a te tangata kanohi kino, kei minamina hoki koe ki ana mea reka.\n23:7 Ko tana hoki e mea ai i roto i a ia, pera tonu ia: E kai, e inu; koia tana kupu ki a koe; kahore ia ona ngakau ki a koe.\n23:8 Ko te kongakonga i kainga e koe, ka ruakina e koe, ka maumauria ano hoki au kupu reka.\n23:9 \u00b6 Kaua e korero ki nga taringa o te kuware; ka whakahawea hoki ia ki te whakaaro nui o au kupu.\n23:10 \u00b6 Kei whakanekehia e koe te rohe tawhito; kei haere koe ki nga mara a te pani:\n23:11 No te mea he kaha to ratou kaiwhakaora; ka tohea e ia ta ratou tohe ki a koe.\n23:12 \u00b6 Anga atu tou ngakau ki te ako, me ou taringa ki nga kupu o te matauranga.\n23:13 Kaua e tohungia te whiu ki te tamaiti: ki te patua hoki ia e koe ki te rakau, e kore ia e mate.\n23:14 Tatatia ia e koe ki te rakau, a ka whakaorangia e koe tona wairua i te reinga.\n23:15 E taku tama, ki te whakaaro nui tou ngakau, ka koa hoki toku ngakau, ae ra, toku nei ano:\n23:16 Ae ra, ka hari oku whatumanawa, ina korero ou ngutu i nga mea tika.\n23:17 \u00b6 Kei hae tou ngakau ki te hunga hara; engari kia wehi koe ki a Ihowa, a pau noa te ra.\n23:18 He pono hoki tera ano he whakautu; e kore ano hoki tau i tumanako ai e hatepea atu.\n23:19 \u00b6 Whakarongo ra, e taku tama, kia whai whakaaro hoki koe, a whakatikaia tou ngakau i te ara.\n23:20 Kei uru ki te hunga kakai waina; ki te hunga pukukai kikokiko:\n23:21 No te mea ka tutuki tahi te tangata inu raua ko te tangata kakai ki te rawakore; he tawhetawhe hoki te kakahu a te momoe mo te tangata.\n23:22 Whakarongo ki tou papa nana koe; kaua hoki e whakahawea ki tou whaea ina ruruhi ia.\n23:23 Hokona te pono, kaua hoki e whakawhitiwhitia; ae ra, te whakaaro nui, te ako hoki, me te matauranga.\n23:24 Nui atu hoki te koa o te papa o te tangata tika; a, ko te tangata e whanau he tama whakaaro nui mana, ka hari ia ki a ia.\n23:25 Kia hari tou papa raua ko tou whaea, ina, kia koa te wahine i whanau ai koe.\n23:26 E taku tama, homai tou ngakau ki ahau, kia manako ano hoki ou kanohi ki aku ara.\n23:27 No te mea he rua hohonu te wahine kairau; he poka kuiti te wahine ke.\n23:28 Ae ra, ka whanga ia ano he kaipahua, a ka whakatokomahatia e ia nga tangata poka ke.\n23:29 \u00b6 Ko wai e aue? Ko wai e tangi? Ko wai e totohe? Ko wai e ngangautia? Ko wai e maru, he mea takekore? Ko wai e whero tonu ona kanohi?\n23:30 Ko te hunga e noho roa ana ki te waina; ko te hunga e haere ana ki te rapu i te waina whakaranu.\n23:31 Kaua e titiro ki te waina i te mea e whero ana, ina puta tona kara i roto i te kapu, ina mania tona heke.\n23:32 Tona tukunga iho ano he nakahi e ngau ana, koia ano kei te wero a te neke.\n23:33 E kite hoki ou kanohi i nga mea rereke, a ka puta he kupu rereke i tou ngakau.\n23:34 Ae ra, ka rite koe ki te tangata e takoto ana i waenga moana, ki te tangata ranei e takoto ana i te tihi o te rewa.\n23:35 A ka mea koe, Patua ana ahau e ratou, a kihai ahau i mamae; tatatia ana ahau e ratou, a kihai ahau i mohio: a hea ahau ara ake ai? Ka rapua ano e ahau.\n24:1 \u00b6 Kei hae koe ki te hunga kino, kaua hoki e hiahia hei hoa mo ratou.\n24:2 Ko ta to ratou ngakau hoki e whakaaro ai, he tukino, ko ta o ratou ngutu e korero ai, he whanoke.\n24:3 \u00b6 Ma te whakaaro nui ka hanga ai te whare, a ma te matauranga ka u ai:\n24:4 Ma te mohio hoki ka ki ai nga ruma i nga taonga utu nui katoa, i nga mea ahuareka.\n24:5 He kaha te tangata whakaaro nui; ae, e whakanuia ana e te tangata mohio te kaha.\n24:6 Na kia pai te ngarahu ina anga koe ki te whawhai: kei te tokomaha hoki o nga kaiwhakatakoto whakaaro te ora.\n24:7 \u00b6 He tiketike rawa te whakaaro nui mo te wairangi: e kore e kuihi tona mangai i te kuwaha.\n24:8 Ko te tangata e whakaaro ana ki te kino, ka kiia he whanoke.\n24:9 He hara te whakaaro wairangi: he mea whakarihariha ano ki te tangata te tangata whakahi.\n24:10 \u00b6 Ki te ngoikore koe i te ra o te he, he iti tou kaha.\n24:11 \u00b6 Whakaorangia te hunga e kawea atu ana ki te mate, a puritia mai hoki e koe te hunga e meatia ana kia whakamatea.\n24:12 Ki te mea koe, Nana, kihai tenei i mohiotia e matou: kahore ianei te kaipauna ngakau i te whakaaro ki tera? a, ko te kaitiaki o tou wairua, kahore ranei ia e mohio? e kore ranei e homai e ia ki te tangata kia rite ki tana mahi?\n24:13 \u00b6 Kainga, e taku tama, te honi, he pai hoki; me te honikoma, he mea reka hoki ki tou mangai:\n24:14 Ka mohio ai koe ki te whakaaro nui, he mea ki tou wairua: ki te kitea e koe, he tukunga iho ano tona, e kore hoki tau i tumanako ai e hatepea.\n24:15 \u00b6 Kaua, e te tangata kino, e whanga ki te nohoanga o te tangata tika; kei tukino koe ki tona takotoranga.\n24:16 E hinga ana hoki te tangata tika, e whitu hinganga, ka ara ake ano: ka whakataka ia te hunga kino e te he.\n24:17 \u00b6 Kaua e harakoa ki te hinga tou hoariri, kaua hoki tou ngakau e hari ina taka ia:\n24:18 Kei kite a Ihowa, a ka he ki tana titiro, a ka tahuri atu tona riri i a ia.\n24:19 \u00b6 Kei mamae koe, he mea mo nga kaimahi i te kino, kei hae hoki ki te hunga kino.\n24:20 Kahore hoki he mutunga pai ki te tangata kino; ka keto hoki te rama a te hunga kino.\n24:21 \u00b6 E taku tama, e wehi ki a Ihowa, ki te kingi hoki: a, kaua e whakauru noa atu ki te hunga e mea ana ki te whakaputa ke.\n24:22 No te mea ka puta tata te aitua mo ratou: a ko wai ka mohio ki te whakangaromanga o raua tokorua?\n24:23 \u00b6 He whakatauki ano hoki enei na te hunga whakaaro nui. Ehara i te mea pai kia whakaaro ki te kanohi tangata ina whakawa.\n24:24 Ko te tangata e mea ana ki te tangata kino, He tika koe; ka kanga nga iwi ki a ia, ka whakarihariha nga tauiwi ki a ia.\n24:25 Otiia ka koa nga ngakau o te hunga e riria ai tona he, ka tau iho ano hoki te manaaki pai ki runga ki a ratou.\n24:26 Ka kihia e ia nga ngutu e whakahoki ana i nga kupu tika.\n24:27 \u00b6 Meinga kia takoto pai tau mahi i waho, kia rite hoki hei meatanga mau i te mara; muri iho ka hanga i tou whare.\n24:28 \u00b6 Kaua koe e tu hei kaiwhakaatu he mo tou hoa, i te mea kahore he take; a kaua e tinihanga ki ou ngutu.\n24:29 Kaua e ki, Ka meatia ano e ahau ki a ia tana i mea ai ki ahau; ka rite ki ta te tangata mahi taku e whakahoki ai ki a ia.\n24:30 \u00b6 I haere ahau i te taha o te mara a te mangere, i te taha hoki o te mara waina a te tangata kahore ona mahara;\n24:31 Na, kua tupuria katoatia e te tataramoa, kapi tonu te mata o te mara i te ongaonga, a ko to reira taiepa kohatu kua oti te wahi.\n24:32 Katahi ahau ka titiro, ka ata whakaaroaro: ka kite ahau, a ka hopu mai hei ako moku.\n24:33 Kia iti ake nei te wahi e parangia ai, kia iti ake nei te moe, kia iti ake te kotuituitanga o nga ringa ka moe ai:\n24:34 Ka pera te haerenga mai o tou muhore ano he kaipahua; o tou rawakore hoki ano he tangata mau patu.\n25:1 \u00b6 He whakatauki ano enei na Horomona, he mea tuhi e nga tangata a Hetekia kingi o Hura.\n25:2 \u00b6 Ko to te Atua whakakororia, he hunga mea; ko to nga kingi whakakororia he rapu mea.\n25:3 Ko te rangi mo te tiketike, ko te whenua mo te hohonu, a ko te ngakau o nga kingi, te taea te rapu.\n25:4 \u00b6 Tahia atu te para i te hiriwa, a ka puta mai he oko ma te kaitahi para:\n25:5 Tangohia atu te tangata kino i te aroaro o te kingi, a ka u tona torona i runga i te tika.\n25:6 \u00b6 Kei whakaputa i a koe ki mua i te aroaro o te kingi, kei tu hoki ki te wahi o nga metararahi.\n25:7 He pai he hoki kia kiia mai ki a koe, Haere mai ki runga nei; i te mea kia whakahokia iho koe ki raro i te aroaro o te rangatira i kitea nei e ou kanohi.\n25:8 \u00b6 Kei hohoro te haere ki te ngangare, kei kore e kitea e koe tau e mea ai i tona mutunga iho, ina meinga koe e tou hoa kia whakama.\n25:9 Tohea tau tohe ki tou hoa tonu, a kaua e whakina te mea hunga a tetahi:\n25:10 Kei kohukohutia koe e te tangata i rongo, a kore ake tou ingoa kino e tahuri atu.\n25:11 \u00b6 He kupu i tika te korero, ko tona rite kei nga a poro koura i roto i nga kete hiriwa.\n25:12 He pera i te whakakai koura, i te whakapaipai koura parakore koia ano te ako a te whakaaro nui ki te taringa rongo.\n25:13 \u00b6 Rite tonu ki te matao o te hukarere i te kotinga witi te karere pono ki ona kaingare; ka ora hoki i a ia te ngakau o ona ariki.\n25:14 \u00b6 He pera i nga kapua me te hau uakore, koia ano te rite o te tangata e whakamanamana ana ki ana hakari horihori.\n25:15 \u00b6 Ma te roa e whakamanawanui ana ka whakaae mai ai te kingi, a ma te arero ngawarika mangungu ai te wheua.\n25:16 \u00b6 Kua kitea e koe he honi? Kainga ko te wahi e makona ai koe; kei ki rawa koe i taua mea, ka ruakina e koe.\n25:17 \u00b6 Kia takitahi tou waewae ki te whare o tou hoa; kei hoha ia ki a koe, a ka kino ki a koe.\n25:18 \u00b6 Ko te tangata e whakaatu teka ana mo tona hoa, he patu ia, he hoari, a he pere koi.\n25:19 \u00b6 Ko te whakawhirinaki ki te tangata tinihanga i te wa o te raru, e rite ana ki te niho whati, ki te waewae kua takoki.\n25:20 \u00b6 Ko te tangata e waiata ana ki te ngakau pouri, e rite ana ki te tangata e whakarere ana i te kakahu i te rangi maeke, ki te winika hoki i runga i te houra.\n25:21 \u00b6 Ki te matekai tou hoariri whangaia ki te taro; ki te matewai whakainumia ki te wai;\n25:22 Ka purangatia hoki e koe he waro kapura ki tona mahunga, a ka utua tau e Ihowa.\n25:23 \u00b6 E mauria ana mai e te hauraro he ua: e peratia ana hoki e te arero ngautuara, he kanohi pukuriri.\n25:24 \u00b6 He pai ke te noho i te kokonga o te tuanui, i te noho tahi me te wahine ngangare i roto i te whare mahorahora.\n25:25 \u00b6 He rongo pai no te whenua tawhiti, tona rite kei nga wai matao ki te wairua matewai.\n25:26 \u00b6 Me te manawa whenua i takatakahia, me te puna i whakaparuparutia, koia ano te tangata tika e hinga ana i te aroaro o te tangata kino.\n25:27 \u00b6 Ehara i te mea pai te kai nui i te honi; waihoki ko a te tangata rapu i to ratou ake kororia ehara i te kororia.\n25:28 \u00b6 Ko te tangata e kore nei e pehi i tona wairua, e rite ana ki te pa kua pakaru, kahore ona taiepa.\n26:1 \u00b6 He pera i te hukarere i te raumati, i te ua hoki i te kotinga witi, te kore e tau o te honore mo te wairangi.\n26:2 \u00b6 He pera i te manu e rererere noa ana, i te waroa i ona rerenga te kanga pokanoa; e kore e whakatau.\n26:3 \u00b6 He whiu mo te hoiho, he paraire mo te kaihe, a he rakau mo te tuara o nga wairangi.\n26:4 \u00b6 Kei rite ki tona whakaarokore tau whakautu ki te wairangi, kei rite hoki a koe na ki a ia.\n26:5 Kia rite ki tona whakaarokore tau whakautu ki te wairangi, kei mea ia he whakaaro nui ia.\n26:6 \u00b6 Ko te tangata e tuku korero ana ma te ringa o te wairangi, e tapahi ana i ona waewae ano, e inumia ana hoki te he.\n26:7 E tautau noa ana nga waewae o te kopa: he pera hoki te whakatauki i te mangai o te wairangi.\n26:8 Ko te takai mea whakapaipai i roto i te puranga kohatu, ko tona rite kei te tangata e whakakororia ano i te wairangi.\n26:9 E rite ana ki te tataramoa e wero nei i te ringa o te haurangi, koia ano te whakatauki i te mangai o nga wairangi.\n26:10 \u00b6 Ka rite ki te kaikopere i tu ai te katoa, te tangata e utu ana i te wairangi me te tangata hoki e utu ana i nga tira haere.\n26:11 \u00b6 Ka rite ki te kuri e hoki nei ki tona ruaki, te wairangi e tuarua ana i tona poauau.\n26:12 \u00b6 Ka kite koe i te tangata e mea ana ki a ia he whakaaro nui? Ki ta te whakaaro tera e rahi ake ta te wairangi i tana.\n26:13 \u00b6 E ki ana te mangere, He raiona kei te ara; he raiona kei nga waharoa.\n26:14 \u00b6 He pera i te tatau e tahurihuri ra i runga i ona inihi, koia ano te mangere i runga i tona moenga.\n26:15 \u00b6 E kuhua ana e te mangere tona ringa ki te rihi; he mahi ngenge rawa ki a ia te whakahoki mai ki tona mangai.\n26:16 \u00b6 He nui ke ake te whakaaro nui o te mangere, ki tana nei whakaaro, i to nga tangata tokowhitu e whakaatu ana i te tikanga.\n26:17 \u00b6 Ko te tangata e haere atu ana, e pokanoa ana ki te whawhai ehara nei i a ia, ko tona rite kei te tangata e hopu ana i te kuri ki ona taringa.\n26:18 \u00b6 Rite tonu ki te haurangi e makamaka ana i nga mea mura, i nga pere, i te mate,\n26:19 Te tangata e tinihanga ana ki tona hoa, e mea ana, He teka ianei he takaro taku?\n26:20 \u00b6 Ki te kahore he wahie, ka mate te ahi: ki te kore hoki he tangata kawekawe korero, ka mutu te ngangare.\n26:21 He waro ki nga ngarahu wera, he wahie ki te ahi; he pera te tangata totohe ki te tahu i te ngangare.\n26:22 He rite nga kupu a te kaikawekawe korero ki te maramara reka, tae tonu iho ki nga wahi o roto rawa o te kopu.\n26:23 \u00b6 He ngutu puka me te ngakau kino, ko te rite kei te oko oneone i whakakikoruatia ki te para hiriwa.\n26:24 \u00b6 Ko te tangata mauahara e whakaware ana ki ona ngutu, otiia e rongoatia ana e ia te tinihanga ki roto ki a ia:\n26:25 Ki te pai tona reo, kaua e whakapono ki a ia; e whitu hoki nga mea whakarihariha kei roto i tona ngakau.\n26:26 Ahakoa hipoki tona mauahara i a ia ki te tinihanga, ka whakakitea nuitia tona kino ki te aroaro o te whakaminenga.\n26:27 \u00b6 Ko te tangata e keri ana i te rua, ka taka ano ki roto: a ko te tangata e huri ana i te kohatu, ka hoki mai ano ki runga ki a ia.\n26:28 \u00b6 E kino ana te arero teka ki ana i kuru ai; a, ko ta te mangai whakapati, he mahi kia ngaro.\n27:1 \u00b6 Kei whakamanamana koe ki te ra apopo; kahore hoki koe e mohio ko te aha e puta mai i roto i te ra.\n27:2 \u00b6 Ma tetahi atu tangata te whakamoemiti mou, kaua ma tou mangai ake; ma te tangata ke, kaua ma ou ngutu ake.\n27:3 \u00b6 He taimaha te kohatu, he taimaha ano te kirikiri; he taimaha atu ia i a raua tahi te pukuriri o te wairangi.\n27:4 He mea nanakia te riri, he rutaki te aritarita; ko wai ia e tu i mua i te hae?\n27:5 \u00b6 He pai ke te riri matanui i te aroha huna.\n27:6 Ko nga patu a te hoa aroha he mea na te pono: ko nga kihi ia a te hoariri auau rawa.\n27:7 \u00b6 E ngaruru ana te wairua makona ki te honikoma: engari ki te wairua hiakai, reka kau nga mea kawa katoa.\n27:8 \u00b6 Rite tonu ki te manu e atiutiu noa atu ana i tona kohanga te tangata e atiutiu noa atu ana i tona wahi.\n27:9 \u00b6 He whakahari ngakau te hinu me te whakakakara; he pera ano nga ahuareka o to te tangata hoa aroha i ahu mai i nga tikanga mateoha i whakatakotoria e tona ngakau.\n27:10 Ko tou hoa aroha ake, a ko te hoa hoki o tou papa, kaua e whakarerea; kaua hoki e haere ki te whare o tou tuakana i te ra e mate ai koe: he pai ke hoki te hoa e tata ana i te tuakana i tawhiti.\n27:11 \u00b6 E taku tama, kia whakaaro nui, kia koa ai toku ngakau, kia whakahoki kupu ai hoki ahau ki te hunga e tawai ana ki ahau.\n27:12 \u00b6 E kite atu ana te tangata tupato i te he, a ka huna i a ia: tena ko te kuware, haere tonu atu, mamae tonu atu.\n27:13 \u00b6 Tangohia te kakahu o te kaiwhakakapi mo te tangata ke; tona taunaha ano hoki mo ta te wahine ke.\n27:14 \u00b6 Ko te tangata e maranga ana i te atatu, he nui hoki tona reo ki te manaaki i tona hoa ka kiia tana he kanga.\n27:15 \u00b6 He maturuturu e puputu tonu ana i te ra nui te ua, he wahine ngangare, rite tonu raua:\n27:16 Ko te tangata e mea ana ki te pehi i a ia, e mea ana ki te pehi i te hau, a ka tutaki tona ringa matau ki te hinu.\n27:17 \u00b6 Ko te rino hei whakakoi mo te rino; waihoki ko te tangata ano hei whakakoi i te mata o tona hoa.\n27:18 \u00b6 Ko te kaitiaki o te piki, ka kai i ona hua: ka whakahonoretia te tangata e whakaaro ana ki tona rangatira.\n27:19 \u00b6 He pera i te wai, tiro atu, tiro mai he kanohi, ka pena ano to te tangata ngakau ki te tangata.\n27:20 \u00b6 Ko te reinga, ko te whakangaromanga, e kore e makona; e kore ano hoki e makona nga kanohi o te tangata.\n27:21 \u00b6 Ko te oko tahu para mo te hiriwa, ko te oumu mo te koura; a, ko te whakanui i a ia, hei whakamatautau mo te tangata.\n27:22 \u00b6 Ahakoa i tukua e koe te wairangi ki te tuki i roto i te kumete i waenga i nga witi pepe, e kore tona whakaarokore e riro.\n27:23 \u00b6 Kia anga nui koa kia mohio ki te ahua o au hipi, a kia pai te tiaki i au kahui kau:\n27:24 E kore hoki te taonga e mau tonu; e mau ianei te karauna ki nga whakatupuranga katoa?\n27:25 Kua whaiti te hei, e kitea ana te tupu hou, a e kohikohia ana nga otaota o nga maunga.\n27:26 Hei mea kakahu mou nga reme, a koe nga koati hei utu mo te mara.\n27:27 A tera te waiu koati, he nui noa atu hei kai mau, hei kai hoki ma tou whare, hei oranga ano hoki mo au kotiro.\n28:1 \u00b6 E rere ana te hunga kino i te mea kahore he kaiwhai: ko te tangata tika ano ia, ano he raiona te maia.\n28:2 \u00b6 He he no tetahi whenua i tokomaha ai ona rangatira; na kia ai he tangata e mahara ana, e matau ana, ka mau roa ai tona ahua.\n28:3 \u00b6 Ko te tangata rawakore e tukino ana i nga ware, ko tona rite kei te ua ta e kore ai te kai.\n28:4 \u00b6 Ko te hunga e whakarere ana i te ture, he whakamoemiti ta ratou ki te tangata kino: ko ta nga kaipupuri ia o te ture he ngangare ki a ratou.\n28:5 \u00b6 E kore te hunga kino e mohio ki te whakawa: ko te hunga ia e rapu ana i a Ihowa, ka mohio ratou ki nga mea katoa.\n28:6 \u00b6 He pai ki te rawakore e haere ana i runga i tona tapatahi, i te tangata he parori ke ona ara, ahakoa he whai taonga ia.\n28:7 \u00b6 Ko te tangata e pupuri ana i te ture, he tamaiti mohio ia; engari ko te tangata whakahoa ki te hunga kakai, ka whakama tona papa i a ia.\n28:8 \u00b6 Ko te tangata e whakanui ana i ona rawa ki te moni whakatupu, ki te whakapiki utu, e kohia ana e ia era ma te tangata e atawhaitia ai te rawakore.\n28:9 \u00b6 Ko te tangata e tahuri ke ana tona taringa, a kahore e rongo ki te ture, ko tana inoi nei ano he mea whakarihariha.\n28:10 \u00b6 Ko te tangata i meinga ai te hunga tika kia kotiti ke ki te ara he, ka taka a ia ano ki tana ake poka: ka whiwhi ia te hunga ngakau tapatahi ki te pai.\n28:11 \u00b6 Ki te whakaaro a te tangata taonga he nui tona whakaaro mohio; otiia e rapua ana tana e te rawakore whai whakaaro.\n28:12 \u00b6 Nui atu te ataahua, ina koa te hunga tika: engari ki te ara te hunga kino, ka huna nga tangata i a ratou.\n28:13 \u00b6 Ko te tangata e hipoki ana i ona he, e kore tana e kake; ko te tangata ia e whaki ana, a e whakarere ana, ka tohungia.\n28:14 \u00b6 Ka hari te tangata e wehi tonu ana: ko te tangata ia e whakapakeke ana i tona ngakau, ka taka ki te kino.\n28:15 \u00b6 E rite ana ki te raiona e hamama ana, ki te pea e kopikopiko ana, te tangata kino e kingi ana ki te iwi rawakore.\n28:16 \u00b6 Ko te rangatira kore whakaaro he nui ano tana tukino: ko te tangata ia e kino ana ki te apo ka roa ona ra.\n28:17 \u00b6 Ko te tangata e waha ana i te toto o te tangata, ka rere ia ki roto ki te rua; kaua tetahi e pupuri i a ia.\n28:18 \u00b6 Ko te tangata he tapatahi nei te haere, ka ora: ko te tangata ia he parori ke ona ara, hinga tonu iho.\n28:19 \u00b6 Ko te tangata e ngaki ana i tona oneone, ka makona i te taro; ko te tangata ia e whai ana i te hunga wairangi, ka whiwhi nui ki te rawakore.\n28:20 \u00b6 Ko te tangata pono, ka nui nga manaaki mona: ko te tangata ia e hikaka ana ki te mea taonga, e kore ia e kore te whiwhi i te he.\n28:21 \u00b6 Ko te whakapai kanohi ehara i te mea pai: ehara ano hoki i te mea pai kia he te tangata mo te kongakonga taro.\n28:22 \u00b6 Ko te tangata he kino tona kanohi e takare tonu ana ki te taonga; kahore hoki ia e whakaaro ka tae mai te kore o te rawa ki a ia.\n28:23 \u00b6 Ko te tangata i riria ai te he o tetahi ka nui atu te manako ki a ia i muri iho, i te manako ki te tangata i whakapati nei tona arero.\n28:24 \u00b6 Ko te tangata e pahua ana i tona papa, i tona whaea, a e ki ana, Ehara i te he; he hoa ia no te kaiwhakangaro.\n28:25 \u00b6 Ko ta te tangata ngakau apo he whakapatari pakanga: ko te tangata ia e okioki ana ki a Ihowa ka tetere.\n28:26 \u00b6 He kuware te tangata e whakawhirinaki ana ki tona ake ngakau: ko te tangata ia e haere ana i runga i te whakaaro nui, ka mawhiti.\n28:27 \u00b6 Ko te tangata e hoatu ana ki te rawakore, e kore ia e hapa; ko te tangata ia e kaupare ana i ona kanohi, ka maha nga kanga mona.\n28:28 \u00b6 Ka ara te hunga kino, ka huna nga tangata i a ratou: na ki te ngaro ratou, ka tupu te hunga tika.\n29:1 \u00b6 Ko te tangata he maha nei nga riringa i tona he, a ka whakapakeke i tona kaki, ka whatiia ohoreretia ia; te taea te rongoa.\n29:2 \u00b6 Ka whakanuia te hunga tika, ka koa te iwi; ka kingi te tangata kino, ka aue te iwi.\n29:3 \u00b6 Ko te tangata e matenui ana ki te whakaaro nui e whakahari ana i tona papa; ko te tangata ia e piri ana ki nga wahine kairau, he maumau taonga tana.\n29:4 \u00b6 Ma te whakawa a te kingi e mau ai te whenua; ka whakataka ia e te tangata e tango ana i nga mea homai noa.\n29:5 \u00b6 Ko te tangata e whakapati ana ki tona hoa, e whakatakoto kupenga ana mo ona waewae.\n29:6 \u00b6 He rore kei roto i te he o te tangata kino; ko te tangata tika ia he waiata tana, he koa.\n29:7 \u00b6 E mahara ana te tangata tika ki te take a te rawakore: kahore o te tangata kino whakaaro kia mohiotia e ia.\n29:8 \u00b6 Ma nga tangata whakahi e tahu te pa kia mura: ko ta te hunga whakaaro nui ia he whakatahuri atu i te riri.\n29:9 \u00b6 Ki te totohe te tangata whakaaro nui ki te tangata wairangi, ahakoa riri ia, kata ranei, kahore he tanga.\n29:10 \u00b6 E mauahara ana te tangata whakaheke toto ki te tangata i te ngakau tapatahi: tena ko te hunga tika, ka whai ratou kia whakaorangia ia.\n29:11 \u00b6 E tuakina ana e te wairangi tona riri katoa ki waho: e puritia mai ana ia e te tangata whakaaro nui, e pehia ana.\n29:12 \u00b6 Ki te whakarongo te rangatira ki te teka, he kino katoa ana tangata.\n29:13 \u00b6 E tutaki ana te rawakore raua ko te kaitukino ki a raua; ko Ihowa te kaiwhakamarama o nga kanohi o raua tokorua.\n29:14 \u00b6 Ko te kingi e pono ana tana whakawa mo nga rawakore, ka whakapumautia tona torona ake ake.\n29:15 \u00b6 Ko te whiu, ko te riri i te he, he mea homai era i te whakaaro nui: tena ko te tamaiti mahue noa, ka whakama i a ia tona whaea.\n29:16 \u00b6 Ka tokomaha te hunga kino, ka nui te he: ka kite ia te hunga tika i to ratou hinganga.\n29:17 \u00b6 Pakia tau tama, a ka whai okiokinga koe i a ia; ae ra, he ahuareka tana e homai ai ki tou wairua.\n29:18 \u00b6 Ki te kahore he whakakitenga, ka kore te iwi e tupato: ko te kaipupuri ia i te ture, ka hari ia.\n29:19 \u00b6 Ehara te kupu i te papaki mo te pononga: ahakoa hoki ia matau, e kore ia e rongo.\n29:20 \u00b6 Ka kite ranei koe i te tangata kaika ki te korero? engari te wairangi ka totika ake i a ia.\n29:21 \u00b6 Ko te tangata e penapena ana i tana pononga mai o te tamarikitanga, ka waiho ia e ia i te mutunga hei tama tupu.\n29:22 \u00b6 He whakaoho whawhai ta te tangata pukuriri: he nui rawa hoki te he o te tangata aritarite.\n29:23 \u00b6 Ka whakaititia iho te tangata e tona whakapehapeha: ka whai honore ia te tangata ngakau papaku.\n29:24 \u00b6 Ko te tangata e whakauru ana ki ta te tahae, e kino ana ki tona ake wairua: e rongo ana ia i te kanga, kahore e kiki.\n29:25 \u00b6 He rore e homai ana e te wehi ki te tangata: ko te tangata ia e whakawhirinaki ana ki a Ihowa ka mawhiti.\n29:26 \u00b6 He tokomaha e whai ana kia paingia e te rangatira: otiia i ahu mai i a Ihowa te whakawa mo te tangata.\n29:27 \u00b6 He mea whakarihariha ki te hunga tika te tangata whakahaere he; a he mea whakarihariha hoki ki te tangata kino te tangata he tika tona ara.\n30:1 \u00b6 Ko nga kupu a Akuru tama a Iakehe; ko te poropititanga. I korero taua tangata ki a Itiere, ki a Itiere raua ko Ukara,\n30:2 He pono ko ahau te mea poauau rawa o nga tangata, kahore hoki he matauranga tangata i roto i ahau.\n30:3 Kihai hoki ahau i whakaakona ki te whakaaro nui, kihai ano i mohio ki te Mea Tapu.\n30:4 Ko wai kua piki atu ki te rangi, a heke mai ai ano? Ko wai kua pupu i te hau ki roto ki ona ringa? Na wai i takai nga wai ki roto ki tona kakahu? Na wai i whakapumau nga pito katoa o te whenua? Ko wai tona ingoa, a ko wai hoki te ingoa o tana tam a, ki te mohiotia e koe?\n30:5 Ko nga kupu katoa a te Atua he mea whakamatau: he whakangungu rakau ia ki te hunga katoa e whakawhirinaki ana ki a ia.\n30:6 Kaua e tapiritia etahi kupu ki ana, kei riria e ia tou he, a ka kitea koe he tangata korero teka.\n30:7 \u00b6 E rua nga mea kua inoia e ahau i a koe; kaua ena e kaiponuhia i ahau i mua i toku matenga;\n30:8 Whakamataratia atu i ahau te horihori me te korero teka; kaua e homai te rawakore ki ahau, te taonga ranei; whangaia ahau ki te kai e rite ana maku:\n30:9 Kei makona ahau, a ka whakakahore ki a koe, ka mea, Ko wai a Ihowa? Kei rawakore ranei ahau, a ka whanako, ka whakahua noa hoki i te ingoa o toku Atua.\n30:10 \u00b6 Kaua e korerotia te pononga ki tona ariki, kei kanga ia i a koe, a ko koe e he.\n30:11 Tera te whakatupuranga, he kanga ta ratou i to ratou papa, kahore hoki e manaaki i to ratou whaea.\n30:12 Tera te whakatupuranga, he ma ki ta ratou na titiro, otira kahore ano kia horoia atu to ratou paru.\n30:13 Tera te whakatupuranga, Na, te whakakake o o ratou kanohi! Kua whakarewaina ake hoki o ratou kamo.\n30:14 Tera te whakatupuranga, ko o ratou niho ano he hoari, ko o ratou niho purakau ano he maripi, hei horo i te hunga iti i runga i te whenua, i nga rawakore hoki i roto i nga tangata.\n30:15 \u00b6 E rua nga tamahine a te ngate, ko ta raua karanga, Homai, homa. E toru nga mea e kore rawa e makona, ae ra, e wha nga mea e kore e ki, Kati:\n30:16 Ko te rua tupapaku; ko te kopu pakoko; ko te whenua kihai i pukuwaitia; a ko te ahi e kore nei e ki, Kati.\n30:17 Ko te kanohi e whakahi ana ki te papa, e whakahawea ana ki te whakarongo ki tona whaea, ma nga raweni o te awaawa ia e tikaro, a ma nga pi ekara e kai.\n30:18 \u00b6 E toru nga mea he whakamiharo rawa, e kore e taea e ahau, ae ra, e wha kahore e mohiotia e ahau:\n30:19 Ko te huarahi o te ekara i te rangi; ko te huarahi o te nakahi i runga i te kamaka; ko te huarahi o te kaipuke i waenga moana; a ko te huarahi o te tangata ki te kotiro.\n30:20 He pera ano te huarahi o te wahine puremu; ka kai ia, a ka horoi i tona mangai, a ka ki, Kahore aku mahi he.\n30:21 E toru nga mea e korikori ai te whenua, a e wha, he mea e kore e manawanuitia e ia:\n30:22 Ko te pononga ina whakakingitia ia; ko te wairangi hoki ina makona i te taro;\n30:23 Ko te wahine whakarihariha ina whiwhi i te tane; a ko te pononga wahine ina tuku iho mana nga mea a tona rangatira.\n30:24 \u00b6 E wha nga mea ririki i runga i te whenua, he nui noa atu ia nga whakaaro:\n30:25 Ko nga popokorua ehara i te iwi kaha, heoi e mea ana i te kai ma ratou i te raumati;\n30:26 Ko nga koni, he iwi ngoikore, heoi e hanga ana i o ratou whare ki te kamaka;\n30:27 Ko nga mawhitiwhiti, kahore o ratou kingi, heoi haere ropu ana ratou katoa;\n30:28 Ko te mokomoko, ko ona peke hei pupuri mana; otiia kei roto ia i nga whare kingi.\n30:29 \u00b6 E toru nga mea, he tau ta ratou hikoi, ae ra, e wha he huatau ki te haere:\n30:30 Ko te raiona, ko te mea kaha rawa o nga kararehe, e kore nei e tahuri mai i te aroaro o tetahi;\n30:31 Ko te kuri horo; ko te koati toa ano hoki; a ko te kingi, kahore nei tetahi e maranga ake ki a ia.\n30:32 Ki te mea he mahi kuware tau i a koe i whakaneke ake ai i a koe, ki te mea ranei i whakaaro kino koe, kopania tou ringa ki tou mangai.\n30:33 He pono hoki ki te hurihia te waiu ka puta mai he pata, a ki te kowiria te ihu ka puta mai he toto: waihoki ki te akina te riri ka puta he whawhai.\n31:1 \u00b6 Ko nga kupu a Kingi Remuera; ko te poropititanga i whakaakona ai ia e tona whaea.\n31:2 He aha, e taku tama? He aha, e te tama a toku kopu? A he aha, e te tama a aku kupu taurangi?\n31:3 Kaua e hoatu tou kaha ki nga wahine, ou ara hoki ki te mea whakangaro o nga kingi.\n31:4 Ehara ma nga kingi, e Remuera, ehara ma nga kingi te inu waina; ehara hoki ma nga rangatira te mea, Kei hea he wai kaha?\n31:5 Kei inu ratou, a ka wareware ki te ture, a ka whakapeau ke i te whakawa o te tangata e tukinotia ana.\n31:6 Hoatu he wai kaha ma te tangata e tata ana te marere, he waina hoki ki nga wairua pouri:\n31:7 Tukua ia kia inu, kia wareware ai ki tona rawakore, a kore ake he mahara ki ona mate.\n31:8 Kia puaki tou mangai mo te wahangu, i te whakawakanga o te hunga katoa kua waiho mo te mate.\n31:9 Kia puaki tou mangai, whakaritea te whakawa i runga i te tika, tohea te tohe a te ware, a te rawakore.\n31:10 \u00b6 Ko wai e kite i te wahine e u ana tona pai? Ko tona utu hoki kei runga noa atu i to nga rupi.\n31:11 Ka whakapono te ngakau o tana tane ki a ia, a kahore ona hapanga i te taonga.\n31:12 He pai tana e mea ai ki a ia, kahore hoki he kino, i nga ra katoa e ora ai ia.\n31:13 E kimi ana ia i te huruhuru hipi, i te muka, a ka ngakau nui te mahi a ona ringa.\n31:14 Ko tona rite kei nga kaipuke o nga kaihokohoko; e mauria mai ana e ia tana kai i tawhiti.\n31:15 E maranga ana hoki ia i te mea e po tonu ana, a hoatu ana e ia he kai ma tona whare, he mahi hoki e rite ana ma ana kotiro.\n31:16 E whakaaroaro ana ia ki tetahi mara, a ka hokona e ia: whakatokia ana e ia he mara waina, he hua na ona ringa.\n31:17 E whitiki ana ia i tona hope ki te kaha, e mea ana i ona takakau kia pakari.\n31:18 Ka kite ia he pai tana i hokohoko ai: e kore tana rama e mate i te po.\n31:19 Ka totoro atu ona ringa ki te mea takai miro, ka pupuri ona ringa ki te pou muka.\n31:20 Ka wherahia tona ringa ki te ware; ae ra, ka totoro atu ona ringa ki te rawakore.\n31:21 E kore ia e wehi i te hukarere mo tona whare; no te mea kua kakahuria tona whare katoa ki te ngangana.\n31:22 Oti ake i a ia te whatuwhatu he whariki mona; he rinena pai, he papura ona kakahu.\n31:23 E mohiotia ana tana tane i nga kuwaha, ina noho tahi ia ki nga kaumatua o te whenua.\n31:24 E hanga ana e ia he rinena pai, a hokona atu ana; e hoatu ana e ia he whitiki ki nga kaihoko.\n31:25 He kaha, he honore ona kakahu; a e kata ana ia ki nga ra o muri atu.\n31:26 He nui ona whakaaro ina puaki tona mangai; kei tona arero te ture o te atawhai.\n31:27 Ka ata tirohia e ia nga ara o tona whare, e kore ano ia e kai i te taro o te mangere.\n31:28 Ka whakatika ana tamariki, a he kupu manaaki ta ratou mona; Tana tane hoki, ka whakamoemiti ano ia ki a ia, ka mea:\n31:29 He tokomaha nga tamahine i u te pai o ta ratou mahi, otiia hira ake tau i a ratou katoa.\n31:30 He mea teka noa te manako, he mea horihori te ataahua: tena ko te wahine e wehi ana i a Ihowa, ko ia e whakamoemititia.\n31:31 Hoatu ki a ia o nga hua o ona ringa; a ma ana mahi ia e whakamoemiti i nga kuwaha.","title":"Maori Bible: Proverbs","type":"page"}