{"collection":"Bible & Christianity","html_url":"https://unchartedknowledge.5gfusion.net/browse/bib/wb/wlf/mat.htm","path":"bib/wb/wlf/mat.htm","source_url":"https://sacred-texts.com/bib/wb/wlf/mat.htm","text":"1:1 Lii mooy cosaanu Yeesu Kirist, s\u00ebtu Daawuda, s\u00ebtu Ibraayma.\n1:2 Ibraayma moo jur Isaaxa; Isaaxa jur Yanq\u00f3oba; Yanq\u00f3oba jur Yuda ak i doomi baayam;\n1:3 Yuda, Fares ak Sara ci Tamar; Fares Esrom, miy baayu Aram;\n1:4 Aram Aminadab; Aminadab Naason; Naason Salmon;\n1:5 Salmon jur ci Raxab doom ju tudd Bowas; Bowas am ak Ruut Obedd; Obedd jur Yese,\n1:6 miy baayu buur bi Daawuda. Daawuda moo jur Suleymaan ci ki nekkoon jabari Uri;\n1:7 Suleymaan jur Robowam; Robowam Abiya; Abiya Asaf;\n1:8 Asaf Yosafat; Yosafat Yoram, miy baayu Osiyas;\n1:9 Osiyas jur Yowatam; Yowatam Akas, miy baayu Esekiyas;\n1:10 Esekiyas Manase; Manase Amon; Amon Yosiyas;\n1:11 Yosiyas jur Yeko\u00f1as ak i doomi baayam ca jamono, ja \u00f1u defe Yawut ya jaam, y\u00f3bbu leen Babilon.\n1:12 Ba \u00f1u leen y\u00f3bboo ca Babilon, Yeko\u00f1as jur Salacel; Salacel Sorobabel,\n1:13 miy baayu Abiyudd; Abiyudd Eliyakim; Eliyakim Asor;\n1:14 Asor Sadog; Sadog Akim; Akim Eliyudd;\n1:15 Eliyudd Eleyasar; Eleyasar Matan, miy baayu Yanq\u00f3oba;\n1:16 Yanq\u00f3oba nag moo jur Yuusufa j\u00ebkk\u00ebru Maryaama; te ci Maryaama la Yeesu, mi \u00f1uy wax Kirist, juddoo.\n1:17 Mboolem giir googu nag, la dale ca Ibraayma ba ca Daawuda, fukk la\u00f1u ak \u00f1eent; la dale ca Daawuda ba ca njaam ga ca Babilon, fukk la\u00f1u ak \u00f1eent; la dale njaam ga ca Babilon ba ci Kirist, fukk la\u00f1u ak \u00f1eent.\n1:18 Nii la Yeesu Kirist juddoo. Bi \u00f1u mayee Maryaama ndeyam Yuusufa, waaye laata \u00f1oo \u00e0nd, gis na\u00f1u ne dafa \u00ebmb ci k\u00e0ttanu Xel mu Sell mi.\n1:19 Yuusufa j\u00ebkk\u00ebram nag, nekkoon na nit ku jub te b\u00ebggu ko woon a weer. Mu nar a x\u00e0ccook moom ci sutura.\n1:20 Waaye bi muy xalaat ci loolu, benn malaakam Boroom bi daldi ko fee\u00f1u ci g\u00e9nt ne ko: \u00abYaw Yuusufa, s\u00ebtu Daawuda, bul ragal a yeggali Maryaama sa jabar, ndaxte doom ji mu \u00ebmb, ci Xel mu Sell mi la j\u00f3ge.\n1:21 Dina jur doom ju g\u00f3or; na nga ko tudde Yeesu, ndaxte moo di kiy musal xeetam ci seeni b\u00e0kkaar.\u00bb\n1:22 Loolu l\u00e9pp xewoon na, ngir amal li Boroom bi wax, jaarale ko cib yonent, bi mu naan:\n1:23 \u00abJanq bi dina \u00ebmb,jur doom ju g\u00f3or,\u00f1u tudde ko Emanuwel,\u00bb liy tekki \u00abY\u00e0lla ganesi na nu.\u00bb\n1:24 Noonu Yuusufa yeewu, yeggali jabaram, na ko ko malaakam Boroom bi sante woon.\n1:25 Waaye \u00e0ndul ak moom, ba kera mu mucc, jur doom ju g\u00f3or; mu tudde ko Yeesu.\n2:1 Bi nga xamee ne Yeesu juddu na ci Betleyem ci diiwaanu Yude, amoon na ay boroom xam-xam, \u00f1u j\u00f3ge penku, \u00f1\u00ebw Yerusalem. Booba, ci jamonoy buur bi Erodd la woon.\n2:2 \u00d1u ne: \u00abAna buur bi juddul Yawut yi? Ndaxte gis nanu biddiiwam ci penku te \u00f1\u00ebw nanu ngir m\u00e0ggal ko.\u00bb\n2:3 Bi ko Erodd buur ba d\u00e9ggee, mu daldi jaaxle, moom ak waa Yerusalem g\u00e9pp.\n2:4 Mu woolu nag saraxalekat yu mag y\u00e9pp ak xutbakati xeet wa, laaj leen fu Almasi bi, maanaam Kirist, war a juddoo.\n2:5 \u00d1u ne ko: \u00abCa Betleyem ci diiwaanu Yude, ndaxte lii la\u00f1u bind jaarale ko cib yonent:\n2:6 \u201cYaw Betleyem ci diiwaanu Yude,du yaw yaa y\u00e9es ci njiiti Yude,ndaxte ci yaw la njiit di g\u00e9nne,kiy s\u00e0mm Israyil sama xeet.\u201d\u00bb\n2:7 Ci kaw loolu Erodd woolu ci kumpa boroom xam-xam ya, di leen ceddowu, ngir xam bu w\u00f3or ka\u00f1 la biddiiw bi feq.\n2:8 Noonu mu yebal leen Betleyem naan: \u00abDemleen fa, seet bu w\u00f3or mbirum xale ba. Bu ngeen ci amee lu w\u00f3or nag, ngeen xamal ma ko, ngir man itam ma dem m\u00e0ggal ko.\u00bb\n2:9 Ba \u00f1u d\u00e9gloo buur ba nag, \u00f1u dem. Te biddiiw, ba \u00f1u gisoon ca penku ba, ne tell jiite leen, ba \u00e0gg, tiim fa xale ba nekk.\n2:10 Ba \u00f1u gisee biddiiw ba nag, \u00f1u am mb\u00e9g mu r\u00e9y-a-r\u00e9y.\n2:11 \u00d1u dugg ca k\u00ebr ga, gis xale ba ak Maryaama ndeyam, \u00f1u daldi sukk, di ko m\u00e0ggal. \u00d1u ubbi seeni boyetu alal, may ko wurus ak cuuraay ak nd\u00e0bb lu xee\u00f1 lu \u00f1uy wax miir.\n2:12 Bi \u00f1u ko defee Y\u00e0lla artu na leen ci biir g\u00e9nt, \u00f1u ba\u00f1 a dellu ca Erodd. Noonu \u00f1u jaar weneen yoon, \u00f1ibbi seen r\u00e9ew.\n2:13 Bi nga xamee ne boroom xam-xam ya \u00f1ibbi na\u00f1u, benn malaakam Boroom bi fee\u00f1u Yuusufa ci g\u00e9nt ne ko: \u00abErodd mu ngi ci t\u00e0nki wut xale bi, ngir rey ko; j\u00f3gal nag, j\u00ebl xale bi ak ndeyam te nga daw j\u00ebm Misra, toog fa, ba kera ma koy wax.\u00bb\n2:14 Yuusufa nag j\u00f3g, j\u00ebl xale ba ak ndeyam, l\u00e0quji Misra ca guddi ga.\n2:15 Mu toog fa, ba Erodd faatu. Noonu am li Boroom bi waxoon jaarale ko cib yonent, bi mu naan:\u00abWoo naa sama doom, mu g\u00e9nn Misra.\u00bb\n2:16 Bi Erodd gisee nag, ne boroom xam-xam ya nax na\u00f1u ko, mu daldi mer lool. Mu santaane \u00f1u dugg ca Betleyem ak la ko w\u00ebr, rey xale yu g\u00f3or ya fa am \u00f1aari at j\u00ebm suuf, mengook jamono, ja ko boroom xam-xam ya waxoon.\n2:17 Booba am la \u00f1u waxoon jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Yeremi, bi mu naan:\n2:18 \u00abBaat jib na ci Rama,ay jooy ak yuux gu r\u00e9y,Rasel mooy jooy ay doomamte b\u00ebggul kenn d\u00ebf\u00ebl ko,ndaxte saay na\u00f1u.\u00bb\n2:19 Bi nga xamee ne Erodd faatu na, benn malaakam Boroom bi fee\u00f1u Yuusufa ci g\u00e9nt ca Misra,\n2:20 ne ko: \u00ab\u00d1i doon wut a rey xale ba dee na\u00f1u; j\u00f3gal nag, j\u00ebl xale bi ak ndeyam te nga dellu Israyil.\u00bb\n2:21 Yuusufa j\u00f3g nag, j\u00ebl xale ba ak ndeyam, dellu Israyil.\n2:22 Waaye bi mu d\u00e9ggee ne, Arkelawus moo donn Erodd baayam ca nguuru Yude, mu ragal faa dem. Y\u00e0lla artu ko nag ci g\u00e9nt, mu daldi dem diiwaanu Galile.\n2:23 Mu \u00f1\u00ebw nag d\u00ebkk ci d\u00ebkk bu \u00f1uy wax Nasaret. Noonu am la \u00f1u waxoon ca xale ba, jaarale ko ca yonent ya, bi \u00f1u naan:\u00abDees na ko tudde Nasar\u00e9en.\u00bb\n3:1 Ca jamono jooja Yaxya fee\u00f1oon na, di waare ca m\u00e0ndi\u014bu Yude.\n3:2 Nii la doon waaree: \u00abTuubleen seeni b\u00e0kkaar, ndaxte nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji jege na.\u00bb\n3:3 Yaxya mooy ki \u00f1u doon wax jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Esayi, bi mu naan:\u00abAm na baat buy xaacu ca m\u00e0ndi\u014b ma ne:\u201cX\u00e0ll-leen yoonu Boroom bi,jubal-leen fi muy jaar.\u201d\u00bb\n3:4 Yaxya nag mu ngi soloon mbubb mu \u00f1u r\u00e0bbe kawaru gil\u00e9em, takk ge\u00f1og der ci ndiggam. Ay nj\u00e9er\u00e9er la doon dunde ak lem.\n3:5 Noonu \u00f1\u00e9pp g\u00e9nn j\u00ebm ci moom, \u00f1i d\u00ebkk Yerusalem ak diiwaanu Yude, ak waa dexu Yurdan.\n3:6 \u00d1u nangu seeni b\u00e0kkaar, Yaxya s\u00f3ob leen ca dexu Yurdan.\n3:7 Noonu ay Farisen ak ay Sadusen yu bare \u00f1\u00ebw ci Yaxya, ngir mu s\u00f3ob leen \u00f1oom itam ca dex ga. Waaye bi leen Yaxya gisee, mu ne leen: \u00abY\u00e9en \u00f1i fees ak da\u014bar mel ni ay co, ku leen artu, ngeen daw merum Y\u00e0lla mi nar a w\u00e0cc?\n3:8 J\u00ebfeleen nag ni \u00f1u tuub seeni b\u00e0kkaar,\n3:9 te buleen wax ci seen xel naan: \u201cNun daal doomi Ibraayma lanu,\u201d ndaxte maa ngi leen koy wax, Y\u00e0lla man na s\u00e0kkal Ibraayma ay doom ci doj yii.\n3:10 S\u00e9mmi\u00f1 wi tiim na reeni garab yi. Garab nag gu me\u00f1\u00f1ul doom yu baax, dees na ko gor, s\u00e0nni ko ci safara si.\n3:11 Man maa ngi leen di s\u00f3ob ci ndox, ci lu \u00e0nd ak tuub seeni b\u00e0kkaar. Waaye kiy \u00f1\u00ebw sama gannaaw moo ma \u00ebpp k\u00e0ttan, ba yeyoowuma koo y\u00f3bbul sax ay d\u00e0llam. Kooku dina leen s\u00f3ob ci Xel mu Sell mi ak safara.\n3:12 Layoom mu ngi ci loxoom, ngir j\u00e9ri d\u00e0gga ja, ba mu set; pepp ma dina ko def ca s\u00e0q ma, waaye xatax ba dina ko lakk ci safara su dul fey mukk.\u00bb\n3:13 Booba Yeesu j\u00f3ge Galile, \u00f1\u00ebw ngir Yaxya s\u00f3ob ko ca dexu Yurdan.\n3:14 Waaye Yaxya g\u00e0ntu ko ne: \u00abMan maa soxla, nga s\u00f3ob ma ci ndox, te yaa ngi \u00f1\u00ebw ci man!\u00bb\n3:15 Yeesu tontu ko: \u00abB\u00e0yyil noonu, ndaxte war nanoo mottali l\u00e9pp lu jub.\u00bb Noonu Yaxya nangu.\n3:16 Bi ko Yaxya s\u00f3obee ca dex ga, Yeesu g\u00e9nn. Ca saa sa asamaan yi daldi ubbiku, te Yaxya gis Xelum Y\u00e0lla w\u00e0cc ci melow pitax, \u00f1\u00ebw ci kaw Yeesu.\n3:17 Te baat bu j\u00f3ge asamaan d\u00e9gtu ne: \u00abKii mooy sama Doom ji ma b\u00ebgg; ci moom laa ame b\u00e0nneex.\u00bb\n4:1 Bi loolu amee Xelum Y\u00e0lla y\u00f3bbu Yeesu ca m\u00e0ndi\u014b ma, ngir mu j\u00e0nkoonte ak fiiri Seytaane.\n4:2 Yeesu nekk fa te lekkul \u00f1eent-fukki b\u00ebcc\u00ebg ak \u00f1eent-fukki guddi, door a xiif.\n4:3 Noonu fiirkat bi \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abBoo dee Doomu Y\u00e0lla, santal doj yii, \u00f1u nekk mburu.\u00bb\n4:4 Waaye Yeesu tontu ko ne: \u00abMbind mi nee na: \u201cNit du dunde mburu rekk, waaye itam g\u00e9pp k\u00e0ddu gu g\u00e9nne ci g\u00e9mmi\u00f1ug Y\u00e0lla.\u201d\u00bb\n4:5 Bi mu waxee loolu, Seytaane y\u00f3bbu ko ca d\u00ebkk bu sell ba, teg ko ca njobbaxtalu k\u00ebr Y\u00e0lla ga.\n4:6 Mu ne ko: \u00abBoo dee Doomu Y\u00e0lla, t\u00ebbal ci suuf, ndaxte Mbind mi nee na:\u201cDina jox ay malaakaam ndigal ci sa mbir,\u00f1u leewu la ci seeni loxo,ngir nga ba\u00f1 a fakkastalu ciw doj.\u201d\u00bb\n4:7 Yeesu tontu ko: \u00abBind na\u00f1u it ne: \u201cBul dii\u014bat Y\u00e0lla, sa Boroom.\u201d\u00bb\n4:8 Gannaaw loolu Seytaane y\u00f3bbu ko ci kaw tund wu kawe lool, won ko r\u00e9ewi \u00e0ddina y\u00e9pp ak seeni ndam.\n4:9 Mu ne ko: \u00abLii l\u00e9pp dinaa la ko may, boo sukkee m\u00e0ggal ma.\u00bb\n4:10 Waaye Yeesu tontu ko: \u00abSore ma Seytaane, ndaxte Mbind mi nee na: \u201cNanga m\u00e0ggal Y\u00e0lla sa Boroom, te jaamu ko moom rekk.\u201d\u00bb\n4:11 Noonu Seytaane b\u00e0yyi ko. Te ay malaaka daldi \u00f1\u00ebw fi Yeesu, di ko topptoo.\n4:12 Am b\u00e9s Yeesu d\u00e9gg ne, j\u00e0pp na\u00f1u Yaxya; mu j\u00f3g nag, j\u00ebm Galile.\n4:13 Gannaaw gi, mu toxoo d\u00ebkku Nasaret, dem d\u00ebkk Kapernawum, bi f\u00e9eteek dex ga ci diiwaani Sabulon ak Neftali.\n4:14 Noonu am la \u00f1u waxoon, jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Esayi, bi mu naan:\n4:15 \u00abYaw r\u00e9ewum Sabulon ak r\u00e9ewum Neftali,di yoonu g\u00e9ej gannaaw dexu Yurdan,yaw Galile, r\u00e9ewum \u00f1i dul Yawut \u2014\n4:16 xeet wa nekkoon cig l\u00ebnd\u00ebm,gis na leer gu mag,\u00f1a d\u00ebkkoon ca r\u00e9ew, ma dee tiim,leer fenkal na leen.\u00bb\n4:17 Booba Yeesu t\u00e0mbali di waare naan: \u00abTuubleen seeni b\u00e0kkaar, ndaxte nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji jegesi na.\u00bb\n4:18 Gannaaw loolu Yeesu doon dox ca tefesu dexu Galile, mu gis fa \u00f1aar \u00f1u bokk ndey ak baay, mooy Simo\u014b mi \u00f1uy wax Piyeer, ak Andare. Fekk \u00f1uy s\u00e0nni seen caax ca dex ga, ndaxte ay nappkat la\u00f1u woon.\n4:19 Yeesu ne leen: \u00ab\u00d1\u00ebwleen topp ci man, ma def leen nappkati nit.\u00bb\n4:20 Ca saa sa \u00f1u daldi b\u00e0yyi seeni mbaal, topp ci moom.\n4:21 Ba Yeesu demee ba ca kanam, mu gis yeneen \u00f1aar \u00f1u bokk ndey ak baay, \u00f1uy Saag doomu Sebede, ak Yowaana rakkam. \u00d1u nekk ci seen biir gaal ak Sebede seen baay, di defar seeni mbaal. Noonu Yeesu woo leen.\n4:22 Ca saa sa \u00f1u daldi b\u00e0yyi gaal ga ak seen baay, topp ci moom.\n4:23 Ba loolu amee Yeesu doon w\u00ebr Galile g\u00e9pp, di j\u00e0ngale ci seeni j\u00e0ngu tey y\u00e9gle xebaar bu baax bi ci nguuru Y\u00e0lla; muy faj j\u00e0ngoro y\u00e9pp ak w\u00e9radi y\u00e9pp ca nit \u00f1a,\n4:24 ba tax turam siiw ba ci biir r\u00e9ewu Siri m\u00e9pp. \u00d1u di ko indil \u00f1i wopp \u00f1\u00e9pp, \u00f1i sonn ndax ay j\u00e0ngoro ak metit yu bare, \u00f1i rab j\u00e0pp, \u00f1iy say ak \u00f1i l\u00e0ggi, mu faj leen.\n4:25 Noonu mbooloo mu bare topp ci moom, j\u00f3ge ci w\u00e0lli Galile ak diiwaan bi \u00f1uy wax Fukki d\u00ebkk yi, ci d\u00ebkku Yerusalem ak ci diiwaanu Yude, ba ci gannaaw dexu Yurdan..\n5:1 Bi Yeesu gisee mbooloo ma nag, mu y\u00e9eg ca tund wa, toog; taalibeem ya \u00f1\u00ebw ci moom.\n5:2 Mu daldi leen j\u00e0ngal naan:\n5:3 \u00abY\u00e9en \u00f1i xam seen \u00f1\u00e0kk doole ngir neex Y\u00e0lla,barkeel ngeen,ndaxte nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji,y\u00e9ena ko yelloo.\n5:4 Y\u00e9en \u00f1i nekk ci naqar, barkeel ngeen,ndax dees na d\u00ebf\u00ebl seen xol.\n5:5 Y\u00e9en \u00f1i lewet, barkeel ngeen,ndax dingeen moomi \u00e0ddina.\n5:6 Y\u00e9en \u00f1i xiif te mar njub, barkeel ngeen,ndax dingeen regg.\n5:7 Y\u00e9en \u00f1i am y\u00ebrmande, barkeel ngeen,ndax dees na leen y\u00ebr\u00ebm.\n5:8 Y\u00e9en \u00f1i am xol bu sell, barkeel ngeen,ndax dingeen gis Y\u00e0lla.\n5:9 Y\u00e9en \u00f1iy wut j\u00e0mm, barkeel ngeen,ndax dees na leen tudde doomi Y\u00e0lla.\n5:10 Y\u00e9en \u00f1i \u00f1u fitnaal ndax seen njub,barkeel ngeen,ndaxte nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji,y\u00e9ena ko yelloo.\n5:11 \u00abBarkeel ngeen, bu \u00f1u leen di saaga, di leen fitnaal, di leen sosal l\u00e9pp lu bon ngir man.\n5:12 B\u00e9gleen te b\u00e0nneexu, ndax seen yool dina r\u00e9y ci laaxira. Ndaxte noonu la\u00f1u daan fitnaale yonent yi fi jiitu.\n5:13 \u00abY\u00e9ena di xoromus \u00e0ddina. Bu xorom si s\u00e0ppee, nan la\u00f1u koy delloo cafkaam? Du jari\u00f1ati dara, lu dul \u00f1u s\u00e0nni ko ci biti, nit \u00f1i dox ci kawam.\n5:14 Y\u00e9ena di leeru \u00e0ddina. D\u00ebkk, bu nekk ci kaw tund du man a n\u00ebbbu.\n5:15 Te it du\u00f1u taal l\u00e0mp, d\u00ebpp cig leget, waaye da\u00f1u koy w\u00e9kk, ba muy leeral \u00f1i nekk ci k\u00ebr gi \u00f1\u00e9pp.\n5:16 Na seen leer leere noonu ci kanamu nit \u00f1i, ngir \u00f1u gis seeni j\u00ebf yu rafet, te m\u00e0ggal seen Baay bi ci kaw.\n5:17 \u00abBuleen defe ne, \u00f1\u00ebw naa ngir dindi yoonu Musaa ak waxi yonent yi. \u00d1\u00ebwuma ngir dindi leen, waaye ngir \u00f1u am ci man.\n5:18 Ndaxte ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, li feek asamaan ak suuf w\u00e9yul, benn tomb walla benn r\u00ebddu araf du w\u00e9y mukk ci yoonu Musaa, ba kera y\u00e9pp di am.\n5:19 Ku tebbi nag ba g\u00ebn a tuuti ci ndigal yii, te ngay j\u00e0ngal nit \u00f1i noonu, dees na la tudde ki g\u00ebn a tuuti ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji. Waaye ku leen di s\u00e0mm, di leen digle, dees na la tudde ku mag ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n5:20 Ndaxte maa ngi leen koy wax, bu seen njubte \u00ebppul njubteg xutbakat ya ak Farisen ya, dungeen t\u00e0bbi mukk ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n5:21 \u00abD\u00e9gg ngeen ne, waxoon na\u00f1u maam ya ne leen: \u201cBul rey nit; ku rey nit, yoon dina la dab.\u201d\n5:22 Waaye man maa ngi leen di wax ne, k\u00e9pp ku mere sa mbokk, dina\u00f1u la \u00e0tte. Ku wax sa mbokk: \u201cAmoo bopp,\u201d dina\u00f1u la \u00e0tte ca kureelu \u00e0ttekat ya. Ku ko wax: \u201cAlku nga,\u201d dina\u00f1u la \u00e0tte ci safara.\n5:23 Booy y\u00f3bbu nag sa sarax ca saraxalukaay ba, te nga f\u00e0ttaliku foofa ne, sa mbokk am na lu mu la meree,\n5:24 nanga fa b\u00e0yyi sa sarax ca kanamu saraxalukaay ba, nga j\u00ebkk a dem, juboo ak sa mbokk, ba noppi dellu, joxe sa sarax.\n5:25 \u00abGaawal a juboo ak ki lay y\u00f3bbu, ngeen layooji, bala ngeen a egg; ngir ba\u00f1 ki ngay layool j\u00e9bbal la \u00e0ttekat ba, kooka jox la alkaati ba, \u00f1u t\u00ebj la.\n5:26 Ci d\u00ebgg maa ngi la koy wax, doo g\u00e9nn foofa mukk te feyuloo d\u00ebr\u00ebm bi ci mujj.\n5:27 \u00abTe it d\u00e9gg ngeen ne waxoon na\u00f1u: \u201cBul njaaloo.\u201d\n5:28 Waaye man maa ngi leen di wax ne, k\u00e9pp ku xool jig\u00e9en, x\u00e9dd ko, njaaloo nga ak moom ci sa xel.\n5:29 Bu la sa b\u00ebtu ndeyjoor b\u00ebggee y\u00f3bbe b\u00e0kkaar, luqi ko, s\u00e0nni ko fu sore.\n5:30 Ndaxte \u00f1\u00e0kk benn ci say c\u00e9r moo g\u00ebn ci yaw, \u00f1u s\u00e0nni sa yaram w\u00e9pp ci safara. Bu la sa loxol ndeyjoor b\u00ebggee y\u00f3bbe b\u00e0kkaar, dagg ko, s\u00e0nni ko fu sore. Ndaxte \u00f1\u00e0kk benn ci say c\u00e9r moo g\u00ebn ci yaw \u00f1u s\u00e0nni sa yaram w\u00e9pp ci safara.\n5:31 \u00abWaxoon na\u00f1u ne: \u201cKu fase sa jabar, nga bindal ko kayitu pase.\u201d\n5:32 Waaye man maa ngi leen di wax ne, ku fase sa jabar te du ci njaaloo, yaa koy tegtal yoonu njaaloo. Te it ku takk jig\u00e9en ju \u00f1u fase, njaaloo nga.\n5:33 \u00abD\u00e9gg ngeen itam ne, waxoon na\u00f1u maam ya ne leen: \u201cBul weddi sa ngi\u00f1, waaye li nga gi\u00f1 def ko ngir Boroom bi.\u201d\n5:34 Waaye man maa ngi leen di wax ne, buleen gi\u00f1 dara; bumu doon ci asamaan, ndaxte moo di jalu Buur Y\u00e0lla;\n5:35 bumu doon ci \u00e0ddina, ndax moo di tegukaayu t\u00e0nkam; bumu doon it ci Yerusalem, ndax moo di d\u00ebkku Buur bu mag bi.\n5:36 Bul gi\u00f1 it ci sa bopp, ndaxte m\u00ebnuloo weexal mbaa \u00f1uulal benn ci say kawar.\n5:37 Sa waaw na nekk waaw, sa d\u00e9ed\u00e9et na nekk d\u00e9ed\u00e9et. Loo ci teg, ci Ibliis la j\u00f3ge.\n5:38 \u00abTe it d\u00e9gg ngeen ne, waxoon na\u00f1u: \u201cB\u00ebt, b\u00ebt a koy fey; b\u00eb\u00f1, b\u00eb\u00f1 a koy fey.\u201d\n5:39 Waaye man maa ngi leen di wax ne, buleen ba\u00f1 ku leen def lu bon, waaye ku la pes ci sa lexu ndeyjoor, jox ko ba ca des.\n5:40 Ku la b\u00ebgg a kalaame, ngir j\u00ebl sa turki, nga boole ca it sa mbubb mu mag.\n5:41 Ku la ga, nga yenul ko doxub benn kilomet, \u00e0ndal ak moom \u00f1aar.\n5:42 Mayal ku lay \u00f1aan, te bul jox gannaaw ku lay leb.\n5:43 \u00abD\u00e9gg ngeen ne, waxoon na\u00f1u: \u201cSoppal sa moroom te sib sa ba\u00f1aale.\u201d\n5:44 Waaye man maa ngi leen di wax ne, soppleen seeni ba\u00f1aale te \u00f1aanal \u00f1i leen di fitnaal,\n5:45 ngir wone ne, y\u00e9enay doomi seen Baay bi nekk ci kaw. Ndaxte mu ngi fenkal jantam ci kaw \u00f1u bon \u00f1i ak \u00f1u baax \u00f1i, te muy tawal \u00f1i jub ak \u00f1i jubadi.\n5:46 Su ngeen soppee \u00f1i leen sopp, ban yool ngeen am? Xanaa juutikat yi du\u00f1u def noonu it?\n5:47 Su ngeen nuyoo seeni bokk rekk, lu ngeen def lu doy waar? Xanaa \u00f1i xamul Y\u00e0lla du\u00f1u def noonu it?\n5:48 Nangeen mat nag, ni seen Baay bi ci kaw mate.\n6:1 \u00abWottuleen a def seeni j\u00ebf yu jub ci kanamu nit \u00f1i, muy ngistal. Lu ko moy, dungeen am yool ci seen Baay bi nekk ci kaw.\n6:2 Booy s\u00e0kk sarax nag, bul yeble ci sa kanam, \u00f1u y\u00e9ene la. Moom la naaf\u00e9q yi di def ca j\u00e0ngu ya ak ca mbedd ya, ngir nit \u00f1i m\u00e0ggal leen. Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, jot na\u00f1u seen pey g\u00e9pp.\n6:3 Waaye booy s\u00e0kk sarax, bu sa loxob c\u00e0mmoo\u00f1 xam li sa loxob ndeyjoor di def,\n6:4 ngir sa sarax nekk kumpa. Noonu sa Baay, bi dara umpul, dina la ko delloo.\n6:5 \u00abBu ngeen di \u00f1aan, buleen mel ni naaf\u00e9q yi, \u00f1oom \u00f1i b\u00ebgg di \u00f1aan, taxaw ca j\u00e0ngu ya ak fa mbedd yay daje, ngir nit \u00f1i gis leen. Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, jot na\u00f1u seen pey g\u00e9pp.\n6:6 Yaw nag booy \u00f1aan, duggal ci sa n\u00e9eg, t\u00ebj bunt bi, te nga \u00f1aan sa Baay bi b\u00ebt m\u00ebnta gis. Noonu sa Baay, bi dara umpul, dina la ko delloo.\n6:7 \u00abTe it bu ngeen di \u00f1aan, buleen bareel wax yu amul njari\u00f1, mel ni \u00f1i xamul Y\u00e0lla; \u00f1oom defe na\u00f1u ne, Y\u00e0lla dina leen nangul ndax seen wax ju bare.\n6:8 Buleen nirook \u00f1oom, ndaxte seen Baay xam na seeni soxla, laata ngeen ko koy wax.\n6:9 Y\u00e9en nag nii ngeen war a \u00f1aane:\u201cSunu Baay bi nekk ci kaw,na sa tur sell,\n6:10 na sa nguur \u00f1\u00ebw,na sa coobare am ci suuf mel ni ci kaw.\n6:11 May nu tey li nu war a dunde;\n6:12 te baal nu sunuy too\u00f1, ni nu baale \u00f1i nu too\u00f1;\n6:13 bu nu teg ci yoonu nattu, waaye nga musal nu ci lu bon.Ndaxte yaw yaa yelloo nguur ak k\u00e0ttan ak m\u00e0ggaay, ba f\u00e0ww. Amiin.\u201d\n6:14 \u00abSu ngeen baalee \u00f1i leen too\u00f1, seen Baay bi ci kaw dina leen baal seeni too\u00f1 y\u00e9en itam.\n6:15 Waaye su ngeen baalul \u00f1i leen too\u00f1, seen Baay it du leen baal seeni too\u00f1.\n6:16 \u00abSu ngeen di woor, buleen mel ni naaf\u00e9q yi, \u00f1oom \u00f1i yoggoorlu, di \u00f1aawal seeni kanam, ngir seen koor fee\u00f1u nit \u00f1i. Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, jot na\u00f1u seen pey g\u00e9pp.\n6:17 Yaw nag booy woor, xee\u00f1alal sa bopp te nga s\u00eblmu,\n6:18 ngir sa koor ba\u00f1 a fee\u00f1u nit \u00f1i, waaye mu fee\u00f1u sa Baay bi b\u00ebt m\u00ebnta gis. Noonu sa Baay, bi dara umpul, dina la ko delloo.\n6:19 \u00abBuleen dajale alal ci \u00e0ddina, fu ko max ak xomaag di y\u00e0qe, ak fu s\u00e0cc di dugg, jot ko.\n6:20 Waaye dajaleleen alal ci laaxira, fu ko max ak xomaag dul y\u00e0qe, ak fu s\u00e0cc dul dugg, jot ko.\n6:21 Ndaxte fu sa alal nekk, fa la sa xol nekk itam.\n6:22 \u00abB\u00ebt mooy l\u00e0mpu yaram. Bu sa b\u00ebt w\u00e9ree, kon sa yaram w\u00e9pp leer,\n6:23 waaye bu sa b\u00ebt woppee, kon sa yaram w\u00e9pp l\u00ebnd\u00ebm. Leer gi nekk ci yaw, bu nekkee l\u00ebnd\u00ebm, naka la l\u00ebnd\u00ebm googu di k\u00ebruuse!\n6:24 \u00abKenn m\u00ebnul a jaamoondoo \u00f1aari sang; f\u00e0ww nga ba\u00f1 kii, b\u00ebgg ki ci des, walla nga j\u00e0pp ci kenn ki, xeeb ki ci des. M\u00ebnuleen a boole jaamu Y\u00e0lla ak jaamu Alal.\n6:25 \u00abLoolu moo tax maa ngi leen koy wax, buleen seen bakkan jaaxal, ci lu ngeen war a lekk, walla lu ngeen war a naan. Buleen jaaxle it ngir seen yaram, ci lu ngeen war a sol. Xanaa bakkan g\u00ebnul lekk, te yaram g\u00ebnul koddaay?\n6:26 Seetleen picci asamaan: du\u00f1u ji, du\u00f1u g\u00f3ob, du\u00f1u denc ci s\u00e0q; teewul seen Baay bi ci kaw moo leen di dundal. Ndax \u00ebppuleen maana picc yi ci lu bare?\n6:27 Ana kan ci y\u00e9en ci kaw njaaxleem moo man a yokk waxtu ci \u00e0ppam?\n6:28 \u00abTe lu tax ngeen di jaaxle ngir koddaay? Seetleen bu baax, ni t\u00f3or-t\u00f3ori \u00f1ax mi di saxe ci tool yi. Du\u00f1u ligg\u00e9ey, du\u00f1u \u00ebcc,\n6:29 waaye maa ngi leen di wax ne, Suleymaan sax ci ndamam soluwul woon ni benn ci \u00f1oom.\n6:30 Y\u00e9en \u00f1i n\u00e9ew ng\u00ebm! Bu Y\u00e0lla woddee nii \u00f1axum tool yi, miy sax tey, te bu subaa \u00f1u def ko ci taal bi, ndax du leen g\u00ebn a wodd?\n6:31 Buleen jaaxle nag, di wax ne: \u201cLu nu war a lekk? Lu nu war a naan?\u201d walla: \u201cLu nu war a sol?\u201d\n6:32 Ndaxte loolu l\u00e9pp, \u00f1i xamul Y\u00e0lla \u00f1oo koy wut. Te seen Baay, bi nekk ci kaw, xam na ne am ngeen soxla ci loolu l\u00e9pp.\n6:33 Waaye j\u00ebkkleen a wut nguuram ak njubteem, te loolu l\u00e9pp dina leen ko ci dollil.\n6:34 Buleen jaaxle nag ngir \u00ebll\u00ebg, ndaxte \u00ebll\u00ebg dina topptoo boppam. B\u00e9s bu nekk, coonoom doy na ko.\n7:1 \u00abBuleen \u00e0tte seeni moroom ak \u00f1aaw njort, ngir ba\u00f1 \u00f1u \u00e0tte leen y\u00e9en itam.\n7:2 Ndaxte dees na leen \u00e0tte ak ni ngeen di \u00e0ttee, nattal leen ak li ngeen di nattale.\n7:3 Lu tax ngay xool \u00f1ax gi ci sa b\u00ebtu mbokk, te gisuloo g\u00e0nj gi ci sa b\u00ebt yaw?\n7:4 Walla nan ngay waxe sa mbokk: \u201cMay ma, ma dindil la \u00f1ax gi ci sa b\u00ebt,\u201d fekk g\u00e0nj a ngii ci sa b\u00ebt yaw?\n7:5 Naaf\u00e9q, j\u00ebkkal a dindi g\u00e0nj gi ci sa b\u00ebt, te noonu dinga man a gis bu leer, ngir dindi \u00f1ax gi ci sa b\u00ebtu mbokk.\n7:6 \u00abBuleen jox lu sell xaj yi, mbaa s\u00e0nni seeni per ci kanamu mbaam-xuux yi, ngir ba\u00f1 \u00f1u d\u00ebggaate ko te walbatiku, xotti leen.\n7:7 \u00ab\u00d1aanleen, \u00f1u may leen; seetleen te dingeen gis; f\u00ebggleen, \u00f1u ubbil leen.\n7:8 Ndaxte k\u00e9pp kuy \u00f1aan, dinga am; kuy seet, dinga gis; kuy f\u00ebgg, \u00f1u ubbil la.\n7:9 Kan ci y\u00e9en, bu la sa doom \u00f1aanee mburu, nga jox ko doj?\n7:10 Walla mu \u00f1aan la j\u00ebn, nga jox ko jaan?\n7:11 Ndegam y\u00e9en \u00f1i bon y\u00e9ena man a jox seeni gune lu baax, astemaak seen Baay bi nekk ci kaw dina jox lu baax \u00f1i ko koy \u00f1aan!\n7:12 \u00abKon nag l\u00e9pp lu ngeen b\u00ebgg, nit \u00f1i defal leen ko, y\u00e9en itam nangeen leen ko defal; ndaxte loolu moo \u00ebmb yoonu Musaa ak waxi yonent yi.\n7:13 \u00abJaarleen ci bunt bu xat bi, ndaxte bunt bi ak yoon wi j\u00ebm s\u00e0nku yaatu na\u00f1u, te \u00f1i ciy jaar bare.\n7:14 Waaye buntu dund gu w\u00f3or xat na, te yoon wi j\u00ebm kaw sew na, te \u00f1i ko gis barewul.\n7:15 \u00abMoytuleen \u00f1i mbubboo turu yonent. Da\u00f1uy \u00f1\u00ebw ci y\u00e9en, yor melow xar, waaye ci biir ay bukki yu soxor la\u00f1u.\n7:16 Dingeen leen x\u00e0mmee ci seeni j\u00ebf. Ndax dees na witte r\u00e9se\u00f1 ci d\u00e9dd, walla figg ci xaaxaam?\n7:17 Noonu garab gu baax gu nekk dina me\u00f1\u00f1 doom yu neex, waaye garab gu bon dina me\u00f1\u00f1 doom yu bon.\n7:18 Garab gu baax m\u00ebnul a me\u00f1\u00f1 doom yu bon, naka itam garab gu bon m\u00ebnul a me\u00f1\u00f1 doom yu neex.\n7:19 Garab gu nekk gu dul me\u00f1\u00f1 doom yu neex, dees na ko gor, s\u00e0nni ko ca safara sa.\n7:20 Ci seeni j\u00ebf nag ngeen leen di x\u00e0mmee.\n7:21 \u00abDu k\u00e9pp ku may wax: \u201cBoroom bi, Boroom bi,\u201d mooy dugg ca nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji; ka cay dugg mooy kiy def sama coobareg Baay, bi nekk ci kaw.\n7:22 Bu b\u00e9s baa, \u00f1u bare dina\u00f1u ma wax: \u201cBoroom bi, Boroom bi, ndax du ci saw tur lanu daa waxe ci k\u00e0ddug Y\u00e0lla? Ndax du ci saw tur lanu daa d\u00e0qe ay rab? Ndax du ci saw tur lanu daa defe ay k\u00e9emaan yu bare?\u201d\n7:23 Ci kaw loolu dinaa leen wax d\u00ebgg ne leen: \u201cMusuma leen a xam; soreleen ma, y\u00e9en \u00f1iy def b\u00e0kkaar.\u201d\n7:24 \u00abK\u00e9pp ku d\u00e9gg nag lii ma leen wax, te di ko j\u00ebfe, dinga mel ni nit ku am xel, ku tabax k\u00ebram, samp ko ciw doj.\n7:25 Ba mu noppee, taw bi daldi s\u00f3ob, wal mi \u00f1\u00ebw, ngelaw li j\u00f3g, \u00f1u dal ci kaw k\u00ebr ga; waaye m\u00e0bbul, ndaxte mu ngi j\u00e0pp ca doj wa.\n7:26 Waaye k\u00e9pp ku d\u00e9gg lii ma leen wax, te j\u00ebfewuloo ko, dinga mel ni nit ku \u00f1\u00e0kk xel, ku tabax k\u00ebram ci g\u00e0nnuus bi.\n7:27 Ba mu noppee, taw bi daldi s\u00f3ob, wal mi \u00f1\u00ebw, ngelaw li j\u00f3g, \u00f1u dal ci kaw k\u00ebr ga; mu m\u00e0bb, ba ne tasar.\u00bb\n7:28 Bi Yeesu waxee loolu ba noppi, mbooloo ma daldi waaru ca nj\u00e0ngaleem,\n7:29 ndaxte j\u00e0ngal na leen ak sa\u00f1-sa\u00f1 bu seeni xutbakat amul.\n8:1 Bi loolu amee Yeesu w\u00e0cc ca tund wa, te mbooloo mu bare topp ko.\n8:2 Noonu ku gaana \u00f1\u00ebw, sukk ci kanamam ne ko: \u00abSang bi, soo ko b\u00ebggee, man nga maa faj.\u00bb\n8:3 Yeesu t\u00e0llal loxoom, laal ko naan: \u00abB\u00ebgg naa ko, w\u00e9ral.\u00bb Ca saa sa ngaanaam daldi de\u00f1.\n8:4 Yeesu ne ko: \u00abD\u00e9glul, bu ko wax kenn, waaye demal won sa bopp saraxalekat bi, te nga j\u00e9bbal Y\u00e0lla sarax, si yoonu Musaa santaane, ngir mu nekk seede ci \u00f1oom.\u00bb\n8:5 Gannaaw loolu Yeesu duggoon na Kapernawum. Bi mu fa duggee nag, ab njiitu xare fekksi ko. Mu \u00f1aan ko,\n8:6 ne ko: \u00abSang bi, sama surga dafa l\u00e0ggi, t\u00ebdd ca k\u00ebr ga te sonn lool.\u00bb\n8:7 Yeesu ne ko: \u00abDinaa \u00f1\u00ebw faj ko.\u00bb\n8:8 Waaye njiit la tontu ko ne: \u00abSang bi, yeyoowuma nga dugg ci sama k\u00ebr; waxal genn k\u00e0ddu rekk, te sama surga dina w\u00e9r.\n8:9 Ndaxte man itam maa ngi nekk ci ndigal, te ame naa ay xarekat ci sama ndigal. Su ma nee kii: \u201cDemal,\u201d mu dem. Mbaa ma ne keneen ki: \u201c\u00d1\u00ebwal,\u201d mu \u00f1\u00ebw. Te su ma nee sama jaam: \u201cDefal lii,\u201d mu def ko.\u00bb\n8:10 Bi ko Yeesu d\u00e9ggee, mu waaru, ne \u00f1a topp ci moom: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, musumaa gis ci b\u00e0nni Israyil ku g\u00ebme ni kii.\n8:11 Maa ngi leen koy wax, \u00f1u bare dina\u00f1u \u00f1\u00ebw, j\u00f3ge ci penku ak sowu, bokk lekk ak Ibraayma ak Isaaxa ak Yanq\u00f3oba ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n8:12 Waaye \u00f1i waroon a bokk ca nguur ga, dees na leen s\u00e0nni ci biti ci l\u00ebnd\u00ebm gi. Foofa dees na fa jooy tey y\u00e9yu.\u00bb\n8:13 Ci kaw loolu Yeesu wax njiit la ne ko: \u00ab\u00d1ibbil, na ame, ni nga ko g\u00ebme.\u00bb Noonu ca waxtu woowa sax surga ba daldi w\u00e9r.\n8:14 Gannaaw loolu Yeesu dem k\u00ebr Piyeer. Ba mu eggee, mu fekk gorob Piyeer bu jig\u00e9en t\u00ebdd ak yaram wu t\u00e0ng.\n8:15 Bi mu ko gisee, Yeesu laal loxoom, t\u00e0ngoor wa daldi w\u00e0cc; soxna sa j\u00f3g, di ko topptoo.\n8:16 Ca ngoon sa \u00f1u indil ko \u00f1u bare \u00f1u rab j\u00e0pp. Yeesu d\u00e0q rab ya ak k\u00e0ddoom te faj \u00f1i wopp \u00f1\u00e9pp.\n8:17 Loolu mu def, def na ko, ngir la \u00f1u waxoon jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Esayi am, bi mu naan:\u00abFab na sunuy wopp, g\u00e0ddu sunuy j\u00e0ngoro.\u00bb\n8:18 Bi Yeesu gisee mbooloo ma ko w\u00ebr nag, mu sant taalibe ya, \u00f1u j\u00e0ll dex ga.\n8:19 Laata \u00f1uy j\u00e0ll, benn xutbakat daldi \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abKilifa gi, dinaa la topp f\u00e9pp foo j\u00ebm.\u00bb\n8:20 Waaye Yeesu tontu ko ne: \u00abTill yi am na\u00f1u seeni k\u00e0mb, te picci asamaan am na\u00f1u ay t\u00e0gg, waaye Doomu nit ki amul fu mu noppal boppam.\u00bb\n8:21 Noonu keneen ca taalibe ya ne ko: \u00abSang bi, may ma, ma j\u00ebkk a dem suuli sama baay.\u00bb\n8:22 Yeesu tontu ko ne: \u00abToppal ci man te b\u00e0yyi \u00f1i dee, \u00f1u suul seeni n\u00e9ew.\u00bb\n8:23 Bi mu ko waxee, Yeesu dugg ca gaal ga, ay taalibeem topp ko.\n8:24 Ca saa sa ngelaw lu bare daldi yengal dex ga, ba duus ya s\u00e0ng gaal ga. Fekk booba Yeesu nelaw.\n8:25 Noonu taalibe ya daldi jegesi, yee ko naan: \u00abSang bi, musal nu, nu ngiy dee.\u00bb\n8:26 Waaye Yeesu tontu leen: \u00abY\u00e9en \u00f1i n\u00e9ew ng\u00ebm, lu tax ngeen tiit?\u00bb Ci kaw loolu mu j\u00f3g, daldi g\u00ebdd ngelaw li ak duus yi. L\u00e9pp dal, ba ne nemm.\n8:27 Bi ko nit \u00f1a gisee, \u00f1u waaru naan: \u00abKii kan la ci biir nit \u00f1i, ba ngelaw li ak dex gi di ko d\u00e9ggal?\u00bb\n8:28 Bi Yeesu j\u00e0llee nag, ba teer ca diiwaanu waa Gadara, \u00f1aar \u00f1u rab j\u00e0pp daldi g\u00e9nn ca s\u00ebg ya, \u00f1\u00ebw kar ko. \u00d1aar \u00f1oo\u00f1u nag, \u00f1u soxor la\u00f1u woon, ba kenn \u00f1emewul woon a jaar foofa.\n8:29 \u00d1a rab j\u00e0pp daldi xaacu naan: \u00abYaw Doomu Y\u00e0lla ji, loo nuy fexeel? Ndax danga noo b\u00ebgg a mbugal, bala waxtu way jot?\u00bb\n8:30 Fekk amoon na ca wet ya g\u00e9ttu mbaam-xuux yu bare yuy for.\n8:31 Rab ya nag \u00f1aan ko ne: \u00abBoo nu d\u00e0qee, s\u00e0nni nu ca g\u00e9ttu mbaam-xuux ya.\u00bb\n8:32 Yeesu ne leen: \u00abDemleen.\u00bb Rab ya nag daldi g\u00e9nn, dugg ca mbaam-xuux ya, \u00f1u daldi bartalu, daanu ca dex ga, lab ca ndox ma.\n8:33 Ba s\u00e0mm ya gisee loolu, \u00f1u daw, dem d\u00ebkk ba, nettaliji l\u00e9pp ak la xewoon ca \u00f1a rab j\u00e0pp.\n8:34 Noonu d\u00ebkk ba b\u00e9pp g\u00e9nn seeti Yeesu. Ba \u00f1u ko gisee nag, \u00f1u \u00f1aan ko, mu g\u00e9nn seen r\u00e9ew.\n9:1 Bi loolu amee Yeesu dugg cig gaal, j\u00e0ll dex ga, dellu d\u00ebkkam.\n9:2 Foofa \u00f1u indil ko ku t\u00ebdd ci basa\u014b, fekk yaramam w\u00e9pp l\u00e0ggi. Bi Yeesu gisee seen ng\u00ebm, mu ne ku l\u00e0ggi ka: \u00abNa sa xel dal, sama waay, baal na\u00f1u la say b\u00e0kkaar.\u00bb\n9:3 Bi mu waxee loolu, ay xutbakat daldi ne ci seen biir: \u00abNit kii mu ngi sosal Y\u00e0lla.\u00bb\n9:4 Waaye Yeesu xam seen xalaat ne leen: \u00abLu tax ngeen am xalaat yu bon ci seen xol?\n9:5 Ma wax ne: \u201cBaal na\u00f1u la say b\u00e0kkaar,\u201d walla ma ne: \u201cJ\u00f3gal te dox,\u201d lan moo ci g\u00ebn a yomb?\n9:6 Waaye xamleen ne, Doomu nit ki am na ci \u00e0ddina sa\u00f1-sa\u00f1u baale b\u00e0kkaar yi.\u00bb Ci kaw loolu Yeesu ne ku l\u00e0ggi ka: \u00abJ\u00f3gal, j\u00ebl sa basa\u014b te nga \u00f1ibbi.\u00bb\n9:7 Noonu l\u00e0ggi ba daldi j\u00f3g, \u00f1ibbi.\n9:8 Ba mbooloo ma gisee loolu, \u00f1u daldi ragal te m\u00e0ggal Y\u00e0lla, mi d\u00e9nk sa\u00f1-sa\u00f1 bu tollu noonu doom Aadama yi.\n9:9 Bi Yeesu j\u00f3gee foofa, mu gis nit ku tudd Mac\u00eb, toog ca juuti ba. Yeesu ne ko: \u00abKaay topp ma.\u00bb Noonu Mac\u00eb j\u00f3g, daldi ko topp.\n9:10 Gannaaw ga Yeesu doon lekk ca k\u00ebr ga, te ay juutikat ak i boroom b\u00e0kkaar yu bare dikk, bokk lekk ak Yeesu ak taalibeem ya.\n9:11 Bi ko Farisen ya gisee nag, \u00f1u ne taalibe ya: \u00abLu tax seen kilifa di lekkandoo ak ay juutikat ak ay boroom b\u00e0kkaar?\u00bb\n9:12 Waaye bi ko Yeesu d\u00e9ggee, mu ne: \u00ab\u00d1i w\u00e9r soxlawu\u00f1u fajkat, \u00f1i w\u00e9radi \u00f1oo ko soxla.\n9:13 Mbind mi nee na: \u201cY\u00ebrmande laa b\u00ebgg, waaye du rendi saraxi mala.\u201d Demleen nag te seet lu wax joojuy tekki. Ndaxte \u00f1\u00ebwuma, ngir woo \u00f1i jub, waaye b\u00e0kkaarkat yi laay woo.\u00bb\n9:14 Gannaaw loolu taalibey Yaxya \u00f1\u00ebw ci Yeesu ne ko: \u00abLu tax nuy woor, nun ak Farisen yi, te say taalibe du\u00f1u woor?\u00bb\n9:15 Yeesu tontu leen: \u00abNdax gan yi \u00f1\u00ebw ci c\u00e9et dina\u00f1u naqarlu dara, li feek boroom c\u00e9et gaa ngi \u00e0nd ak \u00f1oom? Waaye b\u00e9s yaa ngi \u00f1\u00ebw yu \u00f1uy j\u00eble boroom c\u00e9et gi ci seen biir; booba nag dina\u00f1u woor.\n9:16 Xam ngeen ne, kenn du daax mbubb mu m\u00e0ggat ak sekkit wu bees; ndaxte sekkit wi day \u00f1oddi mbubb mi, te xottiku bi g\u00ebn a yaatu.\n9:17 Te it du\u00f1u def bii\u00f1 bu bees ci mbuusi der yu m\u00e0ggat. Lu ko moy, mbuus yi da\u00f1uy toj, bii\u00f1 bi tuuru te mbuus yi y\u00e0qu. Waaye bii\u00f1 bu bees, dees na ko def ci mbuus yu bees. Noonu \u00f1oom \u00f1aar du\u00f1u y\u00e0qu.\u00bb\n9:18 Bi leen Yeesu di wax loolu, benn njiitu j\u00e0ngu daldi \u00f1\u00ebw, sukk ci kanamam ne ko: \u00abSama doom ju jig\u00e9en dafa faatu l\u00e9egi, waaye \u00f1\u00ebwal, teg ko say loxo, te dina dundaat.\u00bb\n9:19 Noonu Yeesu j\u00f3g, topp ko, moom ak ay taalibeem.\n9:20 Bi \u00f1uy dem nag, amoon na ca mbooloo ma jig\u00e9en juy x\u00ebpp deret diirub fukki at ak \u00f1aar. Mu defe ne, su laalee mbubbam rekk, dina w\u00e9r. Mu jege\u00f1si Yeesu nag, doxe ko gannaaw, laal catu mbubbam.\n9:22 Bi mu ko defee Yeesu wo\u00f1\u00f1iku ne ko: \u00abNa sa xel dal, soxna si, sa ng\u00ebm faj na la.\u00bb Noonu jig\u00e9en ja daldi w\u00e9r ca saa sa.\n9:23 Bi Yeesu eggee k\u00ebr njiit la, mu gis \u00f1iy liit ak toxoro, ak mbooloo may def coow lu bare.\n9:24 Mu ne leen: \u00abG\u00e9nnleen, janq bi deewul, day nelaw rekk.\u00bb Bi ko mbooloo ma d\u00e9ggee, \u00f1u daldi ko \u00f1aawal.\n9:25 Waaye \u00f1u g\u00e9nne leen, Yeesu dugg, j\u00e0pp loxob janq ba, mu daldi j\u00f3g.\n9:26 Noonu xebaaru li mu def daldi siiw ca r\u00e9ew ma.\n9:27 Bi Yeesu j\u00f3gee foofa, \u00f1aari gumba topp ko, di wax ca kaw naan: \u00abY\u00ebr\u00ebm nu, yaw S\u00ebtu Daawuda bi!\u00bb\n9:28 Noonu Yeesu dugg ca k\u00ebr ga, gumba ya toppsi ko. Yeesu ne leen: \u00abNdax g\u00ebm ngeen ne, man naa def li ngeen ma laaj?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abWaaw Sang bi.\u00bb\n9:29 Kon Yeesu daldi laal seeni b\u00ebt ne leen: \u00abNa am, ni ngeen ko g\u00ebme.\u00bb\n9:30 Ca saa sa seeni b\u00ebt daldi ubbiku. Yeesu d\u00e9nk leen bu w\u00e9r ne leen: \u00abMoytuleen kenn xam ko.\u00bb\n9:31 Waaye \u00f1u g\u00e9nn rekk, siiwal turam fu nekk.\n9:32 Bi \u00f1u fa j\u00f3gee nag, amoon na \u00f1eneen \u00f1u \u00f1\u00ebw fi moom, indil ko ku rab j\u00e0pp, mu luu.\n9:33 Yeesu d\u00e0q rab wa, luu ba daldi wax. Bi \u00f1u ko gisee, mbooloo ma waaru, \u00f1u ne: \u00abLu mel nii, musu\u00f1u koo gis ci Israyil.\u00bb\n9:34 Waaye Farisen ya ne: \u00abCi k\u00e0ttanu buuru rab yi lay d\u00e0qe rab yi.\u00bb\n9:35 Noonu Yeesu w\u00ebr d\u00ebkk yu mag ya y\u00e9pp ak yu ndaw ya, di leen j\u00e0ngal ci seeni j\u00e0ngu, tey y\u00e9gle xebaar bu baax bi j\u00ebm ci nguuru Y\u00e0lla, di faj j\u00e0ngoro y\u00e9pp ak w\u00e9radi y\u00e9pp.\n9:36 Bi Yeesu gisee mbooloo ma, mu y\u00ebr\u00ebm leen, ndaxte da\u00f1oo sonn ba ne yogg, mel ni xar yu amul s\u00e0mm.\n9:37 Noonu mu ne taalibeem ya: \u00abNg\u00f3ob mi yaatu na, waaye ligg\u00e9eykat yi barewu\u00f1u.\n9:38 \u00d1aanleen nag Boroom ng\u00f3ob mi, mu yebal ay ligg\u00e9eykat, \u00f1u g\u00f3ob toolam.\u00bb\n10:1 Noonu Yeesu woo ca moom fukki taalibeem ya ak \u00f1aar, jox leen sa\u00f1-sa\u00f1u d\u00e0q rab yi, tey faj j\u00e0ngoro y\u00e9pp ak w\u00e9radi y\u00e9pp.\n10:2 Fukki ndaw ak \u00f1aar, ya Yeesu y\u00f3nni woon nag, nii la\u00f1u tuddoon: ku j\u00ebkk ki mooy Simo\u014b mi \u00f1uy wax Piyeer, ak Andare mi bokk ak moom ndey ak baay; Saag doomu Sebede, ak Yowaana rakkam;l\n10:3 Filib ak Bartelemi; Tomaa ak Mac\u00eb, juutikat ba woon; Saag doomu Alfe, ak Tade;l\n10:4 Simo\u014b, mi bokk ca mbooloo, ma \u00f1u tudde \u00d1i farlu ci moom seen r\u00e9ew; ak Yudaa Iskariyo, mi nar a wor Yeesu.\n10:5 Yeesu y\u00f3nni fukk \u00f1oo\u00f1ule ak \u00f1aar, jox leen ndigal ne leen: \u00abBuleen dem ci \u00f1i dul Yawut mbaa dugg ci benn d\u00ebkku waa Samari.\n10:6 Waaye demleen ci b\u00e0nni Israyil, \u00f1oom \u00f1i r\u00e9er niy xar.\n10:7 Bu ngeen demee nag, y\u00e9gleleen naan: \u201cNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji jegesi na.\u201d\n10:8 Fajleen \u00f1i wopp, dekkal \u00f1i dee, fajleen gaana yi te d\u00e0q rab yi. Cig neen ngeen ame, mayeleen cig neen.\n10:9 Buleen dajale wurus, xaalis mbaa x\u00e0njar ci seeni maxtume.\n10:10 Buleen wut it mbuus ngir tukki mbaa \u00f1aari turki, ay d\u00e0ll mbaa aw yet, ndaxte ligg\u00e9eykat yeyoo na dundam.\n10:11 \u00abBu fekkee ne agsi ngeen ci d\u00ebkk bu mag mbaa bu ndaw, nangeen fa seet ku fa am faayda, dal ca moom ba kera ngeen j\u00f3ge d\u00ebkk ba.\n10:12 Bu ngeen di dugg ci k\u00ebr nag, nuyooleen.\n10:13 Bu fekkee ne k\u00ebr ga yeyoo na ko, na seen j\u00e0mm w\u00e0cc ci \u00f1oom, waaye bu ko yeyoowul, na seen y\u00e9ene dellusi ci y\u00e9en.\n10:14 Koo xam ne g\u00e0ntu na leen, mbaa mu tanqamlu seeni wax, g\u00e9nnleen ca k\u00ebr ga mbaa ca d\u00ebkk ba, y\u00ebl\u00ebb seen p\u00ebndu t\u00e0nk.\n10:15 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, keroog b\u00e9sub \u00e0tte ba, waa r\u00e9ewu Sodom ak Gomor \u00f1ooy tane d\u00ebkk boobu.\n10:16 \u00abD\u00e9gluleen, maa ngi leen di y\u00f3nni, mel ni ay xar ci biir ay bukki. Muusleen nag niy jaan, te lewet niy pitax.\n10:17 Waaye moytuleen nit \u00f1i, ndaxte dina\u00f1u leen j\u00e9bbal \u00e0ttekat yi te d\u00f3or leen ay yar ci seeni j\u00e0ngu.\n10:18 Dees na leen y\u00f3bbu ngir man ci kanami boroom r\u00e9ew ak i buur, ngir ngeen seede ma ci \u00f1oom ak ci \u00f1i dul Yawut.\n10:19 Boo xamee ne nag j\u00e9bbale na\u00f1u leen, buleen am xel \u00f1aar ci li ngeen di wax, mbaa ni ngeen koy waxe. Ndaxte ca waxtu woowa sax dingeen jot li ngeen war a wax;\n10:20 du y\u00e9enay wax, waaye Xelum seen Baay mooy wax ci y\u00e9en.\n10:21 \u00abMag dina joxe rakkam ci dee, baay joxe doomam; ay doom it dina\u00f1u j\u00f3g, ba\u00f1 seeni waajur, di leen reylu.\n10:22 Te y\u00e9en nag, \u00f1\u00e9pp dina\u00f1u leen ba\u00f1 ndax sama tur; waaye ku mu\u00f1 ba muj ga, mucc.\n10:23 Boo xamee ne fitnaal na\u00f1u leen ci d\u00ebkk bii, demleen ca ba ca kanam. Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, dungeen man a w\u00ebr d\u00ebkki Israyil y\u00e9pp, te Doomu nit ki \u00f1\u00ebwul.\u00bb\n10:24 Yeesu teg ca ne: \u00abTaalibe g\u00ebnul kilifaam, te jaam g\u00ebnul sangam.\n10:25 Bu taalibe yemee ak kilifaam demin, doy na; jaam it ni sangam. Ndegam tudde na\u00f1u boroom k\u00ebr gi Beelsebul, astemaak waa k\u00ebr gi.\n10:26 Kon nag buleen leen ragal, ndaxte amul dara lu n\u00ebbbu, lu \u00f1u warul a biral, mbaa luy kumpa lu \u00f1u warul a siiwal.\n10:27 Li ma leen wax ci biir l\u00ebnd\u00ebm, waxleen ko ci leer; li ma leen d\u00e9ey, y\u00e9gleleen ko ci kaw taax yi.\n10:28 Te buleen ragal \u00f1u man a rey yaram, te m\u00ebnu\u00f1oo rey ruu, waaye ragal-leen Ki man a s\u00e0nk yaram ak ruu ci safara.\n10:29 \u00d1aari picci rammatu, ndax du\u00f1u ko jaay ci d\u00ebr\u00ebm? Waaye benn ci \u00f1oom du daanu ci suuf te soobul seen Baay.\n10:30 Seen kawari bopp sax, wa\u00f1\u00f1ees na leen.\n10:31 Kon buleen ragal dara, y\u00e9ena g\u00ebn ndiiraanu rammatu.\n10:32 \u00abKoo xam ne nangu nga ma ci kanamu nit \u00f1i, man itam dinaa la nangu ci sama kanamu Baay, bi nekk ci kaw.\n10:33 Waaye ku ma g\u00e0ntu ci kanamu nit \u00f1i, man itam dinaa la g\u00e0ntu ci sama kanamu Baay, bi nekk ci kaw.\n10:34 \u00abTe it buleen defe ne, damaa \u00f1\u00ebw ngir indi j\u00e0mm ci \u00e0ddina; \u00f1\u00ebwuma ngir indi j\u00e0mm, waaye jaasi laa indaale.\n10:35 Ndaxte \u00f1\u00ebw naa ngir f\u00e9ewale doom ak baayam, doom ju jig\u00e9en ak ndeyam, jabar ak goroom;\n10:36 te nooni nit \u00f1ooy waa k\u00ebram.\n10:37 Ku ma g\u00ebnalul sa ndey walla sa baay, yeyoowuloo ma; ku ma g\u00ebnalul sa doom ju g\u00f3or walla ju jig\u00e9en, yeyoowuloo ma.\n10:38 Koo xam ne kii nanguwuloo \u00f1\u00e0kk sa bakkan, ba mel ni ku \u00f1u daaj ci bant, te nga topp ma, yeyoowuloo ma.\n10:39 Kuy rawale sa bakkan, \u00f1\u00e0kk ko, te ku \u00f1\u00e0kk sa bakkan ndax man, jotaat ko.\n10:40 \u00abTe lii itam am na, ku leen nangu, nangu na ma, te ku ma nangu, nangu na ki ma y\u00f3nni.\n10:41 Ku nangu yonent ndax y\u00f3nnentam, dina jot ci peyu yonent; te ku nangu ku jub ndax njubteem, dina jot ci peyu ku jub.\n10:42 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, koo xam ne kii may na kaasu ndox mu sedd rekk kenn ci \u00f1i g\u00ebn a ndaw, ndax sama taalibe la, kooku du \u00f1\u00e0kk yoolam mukk.\u00bb\n11:1 Ba Yeesu joxee fukki taalibeem ya ak \u00f1aar ndigal yooyu, mu j\u00f3ge fa, ngir dem j\u00e0ngaleji ak a waare ci seeni d\u00ebkk.\n11:2 Gannaaw loolu Yaxya d\u00e9gg ca kaso ba j\u00ebfi Almasi bi. Mu y\u00f3nni ci moom nag ay taalibeem,\n11:3 ne ko: \u00abNdax yaa di Ki war a \u00f1\u00ebw, walla danoo war a xaar keneen?\u00bb\n11:4 Yeesu tontu leen ne: \u00abDemleen nettali Yaxya li ngeen d\u00e9gg te gis ko.\n11:5 Gumba yaa ngi gis, lafa\u00f1 yiy dox, gaana yi w\u00e9r, t\u00ebx yiy d\u00e9gg, \u00f1i dee di dekki, te \u00f1i woyoflu \u00f1u ngi d\u00e9gg xebaar bu baax bi.\n11:6 Yaw mi sa ng\u00ebm yolomul ndax man, barkeel nga.\u00bb\n11:7 Bi nga xamee ne taalibe ya Yaxya y\u00f3nni woon ci Yeesu dem na\u00f1u, Yeesu daldi wax ak mbooloo ma ci mbirum Yaxya ne leen: \u00abLu ngeen seeti woon ca m\u00e0ndi\u014b ma? Xanaa barax buy jaayu ci ngelaw li?\n11:8 Kon lu ngeen seeti woon nag? Nit ku sol y\u00e9re yu rafet? Waaye \u00f1i sol y\u00e9re yu rafet \u00f1u ngi d\u00ebkk ci k\u00ebri buur.\n11:9 Lu tax ngeen g\u00e9nn nag? Ngir gis ab yonent? Waaw, wax naa leen ne, \u00ebpp na yonent.\n11:10 Yaxya male moo di ki \u00f1u waxoon ci Mbind mi naan:\u201cMaa ngi y\u00f3nni sama ndaw, mu jiitu la,te x\u00e0llal la yoon ci sa kanam.\u201d\n11:11 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, ci li jig\u00e9en jur, ku sut Yaxya musul a fee\u00f1. Waaye ba tey ki g\u00ebn a ndaw ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji moo ko sut.\n11:12 Ci li dale ci jamonoy Yaxya ba l\u00e9egi, nit \u00f1aa ngi g\u00f3or-g\u00f3orlu ngir dugg ci nguuru Y\u00e0lla, te \u00f1i sawar \u00f1oo ci am w\u00e0ll.\n11:13 Ndaxte li yonent yi wax ak li yoonu Musaa t\u00ebral \u00f1u ngi doon dox, ba kera Yaxya di fee\u00f1.\n11:14 Te Yaxya moomu, su ngeen b\u00ebggee nangu lii, mooy Iliyas bi waroon a \u00f1\u00ebw.\n11:15 D\u00e9glul bu baax, yaw mi am ay nopp.\n11:16 \u00abNiti jamono jii nag, lan laa leen man a mengaleel? \u00d1u ngi nirook xale yu toog ca p\u00e9nc ma, di woo seeni xarit,\n11:17 ne leen:\u201cLiital nanu leen ak toxoro, te fecculeen,woyal nanu leen woyi d\u00ebj, te jooyuleen.\u201d\n11:18 Ndaxte Yaxya fee\u00f1 na, lekkul, naanul, ngeen daldi ne: \u201cDafa \u00e0nd ak rab.\u201d\n11:19 Gannaaw gi nag, Doomu nit ki \u00f1\u00ebw na, lekk, naan, ngeen daldi ne: \u201cKii daal b\u00ebgg na lekk, di naan bii\u00f1, tey xaritoo ak ay juutikat ak ay boroom b\u00e0kkaar.\u201d Waaye li xam-xamu Y\u00e0lla di jur, mooy firndeel ne d\u00ebgg la.\u00bb\n11:20 Gannaaw loolu Yeesu daldi g\u00ebdd d\u00ebkk, ya mu defe woon la \u00ebpp cay k\u00e9emaanam, ndaxte tuubu\u00f1u seeni b\u00e0kkaar.\n11:21 Mu ne: \u00abDingeen torox, y\u00e9en waa Korasin ak waa Betsayda, ndaxte k\u00e9emaan yi ma def ci y\u00e9en, bu \u00f1u leen defoon ci d\u00ebkku Tir walla ci d\u00ebkku Sidon, kon r\u00e9ccu na\u00f1u bu y\u00e0gg, x\u00ebppoo d\u00f3om, sol saaku.\n11:22 Waaye maa ngi leen koy wax, keroog b\u00e9s p\u00e9nc ma Tir ak Sidon \u00f1oo leen di tane.\n11:23 Te yaw d\u00ebkku Kapernawum, ndax dees na la y\u00e9kkati bu kawe? D\u00e9ed\u00e9et, dees na la daane bu suufe. Ndaxte k\u00e9emaan yi ma def ci yaw, bu \u00f1u leen defoon ci d\u00ebkku Sodom, kon mu nekk ba tey.\n11:24 Waaye maa ngi leen koy wax, keroog b\u00e9s p\u00e9nc ma Sodom moo lay tane.\u00bb\n11:25 Ca jamono joojale Yeesu wax na lii: \u00abYaw Baay bi, Boroom asamaan ak suuf, maa ngi lay sant ci li nga n\u00ebbb y\u00ebf yii \u00f1i am xam-xam ak \u00f1i am xel, te xamal leen gune yi.\n11:26 Waaw Baay bi, ndaxte looloo la neex.\u00bb\n11:27 Yeesu teg ca ne: \u00abSama Baay j\u00e9bbal na ma l\u00e9pp, te kenn m\u00ebnu maa xam, man Doom ji, ku dul Baay bi; kenn it m\u00ebnul a xam Baay bi, ku dul man Doom ji, ak ku ma ko b\u00ebgg a xamal.\n11:28 \u00ab\u00d1\u00ebwleen ci man, y\u00e9en \u00f1\u00e9pp \u00f1i sonn te diis, dinaa leen may noflaay.\n11:29 J\u00e9bbaluleen ci man te j\u00e0ng ci man, ndaxte lewet naa te woyof, te dingeen am noflaay ci seen xol.\n11:30 Ndaxte sama kilifteef lewet na te sama yen diisul.\u00bb\n12:1 Amoon na benn b\u00e9su noflaay Yeesu jaar ci ay tool yu \u00f1or, fekk ay taalibeem xiif; \u00f1u daldi f\u00e0q ay gub nag, di lekk.\n12:2 Farisen ya nag gis ko, ne Yeesu: \u00abGisal, say taalibe \u00f1u ngi def lu jaaduwul ci b\u00e9su noflaay bi.\u00bb\n12:3 Noonu Yeesu tontu leen: \u00abNdax j\u00e0nguleen la Daawuda defoon, ba mu xiifee, moom ak \u00f1a mu \u00e0ndaloon?\n12:4 Xanaa y\u00e9guleen, ni mu dugge woon ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, gis fa mburu, ya \u00f1u j\u00e9bbal Y\u00e0lla, mu daldi ko lekk. Fekk jaaduwul mu lekk ca, moom walla \u00f1a mu \u00e0ndaloon; saraxalekat rekk a ko sa\u00f1oon a lekk.\n12:5 Te it ndax j\u00e0nguleen ci yoonu Musaa, ne saraxalekat ya ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga teralu\u00f1u b\u00e9su noflaay bi, te too\u00f1u\u00f1u?\n12:6 Waaye maa ngi leen koy wax, am na ci seen biir ku sut k\u00ebr Y\u00e0lla ga.\n12:7 Mbind mi nee na: \u201cY\u00ebrmande laa b\u00ebgg, waaye du rendi saraxi mala.\u201d Su ngeen xamoon lu wax joojuy tekki, kon dungeen teg too\u00f1 \u00f1i too\u00f1ul.\n12:8 Ndaxte Doomu nit ki mooy boroom b\u00e9su noflaay bi.\u00bb\n12:9 Bi loolu amee Yeesu j\u00f3ge foofa, dugg ci seen j\u00e0ngu,\n12:10 te amoon na fa nit ku loxoom l\u00e0ggi. Noonu Farisen ya laaj ko: \u00abFaj ci b\u00e9su noflaay bi, ndax loolu jaadu na?\u00bb Fekk \u00f1uy wut buntu tuumaal ko.\n12:11 Yeesu tontu leen: \u00abKu fi amoon xar, mu daanu ci k\u00e0mb ci b\u00e9su noflaay bi, ndax doo ko j\u00e0pp, g\u00e9nne ko?\n12:12 Nit nag, ndax \u00ebppul maana xar? Kon def lu baax ci b\u00e9su noflaay bi jaadu na.\u00bb\n12:13 Noonu Yeesu ne nit ka: \u00abT\u00e0llalal sa loxo!\u00bb Mu t\u00e0llal ko nag, loxoom daldi w\u00e9r, mel ni ba ca des.\n12:14 Farisen ya g\u00e9nn nag, daldi gise, ngir fexee reylu Yeesu.\n12:15 Waaye bi ko Yeesu y\u00e9gee, mu sore foofa; te \u00f1u bare topp ko, mu w\u00e9ral leen \u00f1oom \u00f1\u00e9pp.\n12:16 Te mu d\u00e9nk leen bu w\u00f3or, \u00f1u ba\u00f1 koo siiwal.\n12:17 Def na noonu, ngir amal la \u00f1u waxoon jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Esayi, bi mu naan:\n12:18 \u00abKii mooy sama Ndaw li ma t\u00e0nn,di sama Soppe bi neex sama xol.Dinaa def sama Xel ci moom,muy y\u00e9gal xeet yi yoonu njub.\n12:19 Du x\u00ebccoo mbaa muy wax ci kaw,te kenn du d\u00e9gg baatam ci mbedd yi.\n12:20 Du dammaate barax bu banku,te mees guy saxar, du ko fey,ba kera mu y\u00e9gal njub, ba daan.\n12:21 Ci turam la xeet yi di ame yaakaar.\u00bb\n12:22 Booba \u00f1u indil ko ku rab j\u00e0pp, mu gumba te luu. Yeesu faj ko, ba ku luu ki di wax tey gis.\n12:23 Noonu mbooloo m\u00e9pp y\u00e9emu naan: \u00abNdax kii du S\u00ebtu Daawuda bi?\u00bb\n12:24 Bi Farisen ya d\u00e9ggee loolu nag, \u00f1u ne: \u00abKii ci k\u00e0ttanu Beelsebul, buuru rab yi, lay d\u00e0qe rab yi.\u00bb\n12:25 Waaye Yeesu xam seen xalaat ne leen: \u00abR\u00e9ew mu xeex boppam tas, te d\u00ebkk mbaa k\u00ebr guy xeex boppam du man a y\u00e0gg.\n12:26 Bu Seytaane d\u00e0qee Seytaane nag, xeex na boppam; kon naka la nguuram di man a y\u00e0gge?\n12:27 Te it bu fekkee ne man damay d\u00e0q ay rab ci k\u00e0ttanu Beelsebul, seeni taalibe nag, ci gan k\u00e0ttan la\u00f1u leen di d\u00e0qe? Kon \u00f1oo leen di \u00e0tte.\n12:28 Waaye bu fekkee ne ci Xelum Y\u00e0lla laay d\u00e0qe rab, kon nguuru Y\u00e0lla agsi na ba ci y\u00e9en.\n12:29 \u00abSu fi amee nit ku bare doole, te nit b\u00ebgg a dugg ci k\u00ebram, nangu alalam, naka la koy defe? Xanaa dafay j\u00ebkk a yeew ku bare doole ka, ba noppi door a toj k\u00ebram g\u00e9pp.\n12:30 Noonu ku farul ak man, yaa ngi may xeex, ku dajalewul ak man, yaa ngi tasaare.\u00bb\n12:31 Yeesu teg ca ne: \u00abLoolu moo tax maa ngi leen koy wax, b\u00e0kkaar walla sos wu mu man a doon, dina\u00f1u ko baale, waaye ku sosal Xelum Y\u00e0lla, du\u00f1u ko baal.\n12:32 Ku sosal Doomu nit ki, dina\u00f1u ko baal, waaye ku sosal Xel mu Sell mi, du\u00f1u ko baal mukk, du ci \u00e0ddina si, du ci \u00e0llaaxira.\n12:33 Neeleen garab gi baax na, moom ak me\u00f1\u00f1eefam, walla ngeen ne garab gi bon na, moom ak me\u00f1\u00f1eefam; ndaxte garab, me\u00f1\u00f1eefam la\u00f1u koy x\u00e0mmee.\n12:34 Y\u00e9en \u00f1i fees ak da\u014bar ni ay co, naka ngeen man a waxe lu baax, fekk dangeen bon? Ndaxte g\u00e9mmi\u00f1, la fees xol lay wax.\n12:35 Noonu nit ku baax, lu baax lay wax, j\u00eble ko ca fa mu denc lu baax, te nit ku bon, lu bon lay wax, j\u00eble ko ca fa mu denc lu bon.\n12:36 Maa ngi leen di wax ne, keroog b\u00e9s p\u00e9nc, nit \u00f1i dina\u00f1u l\u00e0yyi ndax wax ju nekk ju amul njari\u00f1, ju \u00f1u mas a wax.\n12:37 Ndaxte dees na la \u00e0tte ni ku jub ci say wax, walla \u00f1u daan la ci say wax.\u00bb\n12:38 Ci kaw loolu ay xutbakat ak ay Farisen wax ak Yeesu ne ko: \u00abKilifa gi, danoo b\u00ebggoon, nga won nu k\u00e9emaan guy firndeel sag y\u00f3nnent.\u00bb\n12:39 Yeesu tontu leen: \u00abY\u00e9enay laaj firnde, y\u00e9en niti jamono ju bon jii, y\u00e9en \u00f1i fecci seen k\u00f3ll\u00ebre ak Y\u00e0lla, waaye dungeen jot genn firnde gu dul firndeg yonent Y\u00e0lla Yunus.\n12:40 Ndaxte ni Yunus nekke woon \u00f1etti guddi ak \u00f1etti b\u00ebcc\u00ebg ci biir rabu g\u00e9ej wu mag, noonu la Doomu nit ki di nekke \u00f1etti guddi ak \u00f1etti b\u00ebcc\u00ebg ci biir suuf.\n12:41 Keroog b\u00e9s p\u00e9nc waa d\u00ebkku Niniw dina\u00f1u j\u00f3gandoo ak niti jamono jii, yey leen; ndaxte bi leen Yunus waaree, tuub na\u00f1u seeni b\u00e0kkaar, te ku sut Yunus a ngi fi.\n12:42 Te it ca b\u00e9s p\u00e9nc buur bu jig\u00e9en, ba d\u00ebkkoon ca sudd, dina j\u00f3gandoo ak niti jamono jii, yey leen; ndaxte dafa j\u00f3ge ca catul \u00e0ddina, ngir d\u00e9glu xam-xamu Suleymaan, te ku sut Suleymaan a ngi fi.\n12:43 \u00abBoo xamee ne rab wa j\u00e0ppoon nit g\u00e9nn na ci moom, day w\u00ebr ay b\u00e9rab yu wow, di wut fu mu noppaloo, waaye du ko gis.\n12:44 Noonu da naan: \u201cNaa dellu ca sama k\u00ebr, ga ma g\u00e9nne woon.\u201d Bu \u00f1\u00ebwee nag, mu fekk k\u00ebrug neen, \u00f1u bale ko, defar ko ba l\u00e9pp jekk.\n12:45 Bu ko gisee nag, mu dem wooyi yeneen jur\u00f3om-\u00f1aari rab yu ko g\u00ebn a soxor, \u00f1u dugg, sanc fa; ba tax muju nit kooku mooy y\u00e9es nj\u00e0lb\u00e9enam. Noonu lay nekke ak niti jamono ju bon jii.\u00bb\n12:46 Bi Yeesu nekkee di wax ak mbooloo ma, ndeyam ak ay rakkam daldi \u00f1\u00ebw, taxaw ci biti, b\u00ebgg a wax ak moom.\n12:47 Noonu kenn nit ne ko: \u00abSa yaay ak say rakk \u00f1u ngi nii taxaw ci biti, b\u00ebgg a wax ak yaw.\u00bb\n12:48 Waaye Yeesu tontu ko ne: \u00abKan mooy sama ndey ak \u00f1an \u00f1ooy samay rakk?\u00bb\n12:49 Noonu mu joxo\u00f1 ay taalibeem naan: \u00ab\u00d1ii \u00f1ooy sama ndey ak samay rakk.\n12:50 Ndaxte ku def sama coobareg Baay bi nekk ci kaw, yaa di sama rakk, sama jig\u00e9en ak sama ndey.\u00bb\n13:1 B\u00e9s booba Yeesu g\u00e9nnoon na ca k\u00ebr ga, toog ca wetu dex ga.\n13:2 Mbooloo mu bare dajaloo ca moom, ba tax mu dugg cig gaal, toog; mbooloo m\u00e9pp taxaw ca tefes ga.\n13:3 Noonu Yeesu d\u00e9gtal leen lu bare ciy l\u00e9eb ne leen: \u00abDafa amoon beykat bu demoon jiyi.\n13:4 Bi muy saaw toolam nag, lenn ci pepp mi wadd ci kaw yoon wi, picc yi daldi \u00f1\u00ebw, lekk ko l\u00e9pp.\n13:5 Leneen ci pepp mi wadd ci b\u00e9rab bu bare ay doj te n\u00e9ew suuf, mu daldi sax bu gaaw, ndaxte suuf si barewul.\n13:6 Waaye bi jant bi naajee, mu lakk, wow, ndaxte amul ay reen.\n13:7 Leneen nag wadd ci biir ay xaaxaam, xaaxaam yi daldi j\u00f3g, tanc ko.\n13:8 Li ci des dal ci suuf su baax, nangu ba def ay gub; lii \u00e0ntu ba mat t\u00e9em\u00e9eri yoon lu \u00ebpp la mu ji woon, lii mat jur\u00f3om-benn-fukk, li ci des fanweer.\n13:9 D\u00e9glul bu baax, yaw mi am ay nopp.\u00bb\n13:10 Bi Yeesu waxee ba noppi, ay taalibeem jege\u00f1si, laaj ko lu tax mu di leen wax ciy l\u00e9eb.\n13:11 Noonu mu tontu leen ne: \u00abMay na\u00f1u leen, ngeen xam mb\u00f3oti nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji, waaye \u00f1ale mayu\u00f1u leen ko.\n13:12 Ndaxte ku am, dina\u00f1u la dollil, ba nga barele; waaye ku amul, li nga am as n\u00e9ew, dina\u00f1u ko nangu.\n13:13 \u201cDa\u00f1uy xool te du\u00f1u gis, di d\u00e9glu waaye du\u00f1u d\u00e9gg te du\u00f1u xam,\u201d moo tax ma di leen wax ciy l\u00e9eb.\n13:14 Li Esayi waxoon ci k\u00e0ddug Y\u00e0lla am na ci \u00f1oom, bi mu naan:\u201cDingeen d\u00e9glu bu baaxwaaye dungeen xam dara;di xool bu baax waaye dungeen gis dara.\n13:15 Ndaxte xolu xeet wii dafa d\u00ebrkiis;da\u00f1uy d\u00e9glu ak nopp yu naqari,tey g\u00ebmm seeni b\u00ebt,ngir ba\u00f1 a gis ak seeni b\u00ebt,d\u00e9gg ak seeni nopp,te xam ci seen xol,\u00f1u wo\u00f1\u00f1iku ci man, ma w\u00e9ral leen.\u201d\n13:16 \u00abWaaye y\u00e9en barkeel ngeen, ndaxte seeni b\u00ebt a ngi gis te seeni nopp di d\u00e9gg!\n13:17 Ndaxte ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, ay yonent yu bare ak nit \u00f1u jub \u00f1u bare b\u00ebggoon na\u00f1u gis li ngeen di gis waaye gisu\u00f1u ko, te d\u00e9gg li ngeen di d\u00e9gg waaye d\u00e9ggu\u00f1u ko.\n13:18 \u00abY\u00e9en nag d\u00e9gluleen li l\u00e9ebu beykat biy tekki.\n13:19 Boo xamee ne nit mu ngi d\u00e9glu wax ju j\u00ebm ci nguuru Y\u00e0lla te xamu ko, Ibliis day \u00f1\u00ebw, k\u00ebf li \u00f1u def ci xolam; kooku mooy ki jot ci jiwu wi ci kaw yoon wi.\n13:20 Ki jot ci jiwu wi ci b\u00e9rab bu bare ay doj nag, mooy ki d\u00e9gg wax ji, am ci b\u00e0nneex bu gaaw;\n13:21 waaye du y\u00e0gg, ndaxte wax ji saxul ci moom. Bu jaaree ci nattu nag, mbaa \u00f1u fitnaal ko ndax k\u00e0ddu gi, mu d\u00e0ggeeku ci saa si.\n13:22 Ki jot ci jiwu wi ci xaaxaam yi mooy ki d\u00e9gg wax ji, waaye soxlay \u00e0ddina ak naxi alal tanc wax ji, ba du jur njari\u00f1.\n13:23 Ki jot ci jiwu wi ci suuf su baax si nag, mooy ki d\u00e9gg wax ji te xam ko; mu jural ko njari\u00f1, muy lu mat t\u00e9em\u00e9eri yoon lu \u00ebpp la \u00f1u ji woon, muy jur\u00f3om-benn-fukk mbaa fanweer.\u00bb\n13:24 Noonu Yeesu d\u00e9gtal leen beneen l\u00e9eb ne leen: \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni nit ku ji jiwu wu baax ci toolam.\n13:25 Waaye bi nit \u00f1i di nelaw, noonam \u00f1\u00ebw, ji j\u00ebmb ci biir dugub ji, daldi dem.\n13:26 Bi dugub ji saxee nag, j\u00ebmb bi saxaale ak moom.\n13:27 \u00abNoonu surgay boroom k\u00ebr ga \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u201cG\u00f3or gi, xanaa jiwuloo jiwu wu baax ci sa tool? Fu j\u00ebmb bi j\u00f3ge nag?\u201d\n13:28 Mu tontu leen: \u201cNoon a ko def.\u201d Surga ya ne ko: \u201cNdax nu dem dindi ko?\u201d\n13:29 Waaye mu tontu leen: \u201cD\u00e9ed\u00e9et, ngir ba\u00f1 a buddiwaale dugub ji, bu ngeen koy dindi.\n13:30 B\u00e0yyileen \u00f1oom \u00f1aar, \u00f1u m\u00e0gg, ba ng\u00f3ob ma jot. Bu ng\u00f3ob ma jotee nag, dinaa wax \u00f1i koy g\u00f3ob: J\u00ebkkleen a dindi j\u00ebmb bi, takk ko ay say, lakk ko, waaye ngeen semb dugub ji ci sama s\u00e0q.\u201d\u00bb\n13:31 Yeesu waxaat leen beneen l\u00e9eb ne leen: \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni doomu fudd\u00ebn bu nit j\u00ebl, ji ko ci toolam.\n13:32 Doomu fudd\u00ebn moo g\u00ebn a tuuti ci jiwu y\u00e9pp, waaye bu saxee, mooy sut ci g\u00e0ncaxi t\u00f3ok\u00ebr yi, di nekk garab, ba picci asamaan \u00f1\u00ebw, t\u00e0gg ciy caram.\u00bb\n13:33 Yeesu teg ca beneen l\u00e9eb ne leen: \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni lawiir bu jig\u00e9en j\u00ebl, jaxase ko ak \u00f1etti andaari fari\u00f1, ba kera tooyal b\u00e9pp di funki.\u00bb\n13:34 Loolu Yeesu wax mbooloo ma, \u00ebmb na ko l\u00e9pp ciy l\u00e9eb, te waxuleen dara lu dul ciy l\u00e9eb.\n13:35 Noonu am la \u00f1u waxoon jaarale ko cib yonent, bi mu naan:\u00abDinaa leen wax ciy l\u00e9eb,di y\u00e9gle y\u00ebf yu n\u00ebbbuli dale ca nj\u00e0lb\u00e9en ga ba b\u00e9su tey.\u00bb\n13:36 Ci kaw loolu Yeesu b\u00e0yyi mbooloo ma, dugg ca k\u00ebr ga. Taalibeem yi \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abFiril nu l\u00e9ebu j\u00ebmb, bi sax ci tool bi.\u00bb\n13:37 Noonu Yeesu tontu leen ne: \u00abDoomu nit ki mooy ji jiwu wu baax wi;\n13:38 \u00e0ddina mooy tool bi; \u00f1i bokk ci nguuru Y\u00e0lla \u00f1oo di jiwu wu baax wi; \u00f1i bokk ci Ibliis \u00f1ooy j\u00ebmb bi;\n13:39 Seytaane mooy noon bi ko ji; tukkitel \u00e0ddina mooy ng\u00f3ob mi, te malaaka yi \u00f1ooy g\u00f3obkat yi.\n13:40 Ni \u00f1u dajalee j\u00ebmb ba, lakk ko, noonu lay nekke, bu \u00e0ddina tukkee.\n13:41 Doomu nit ki dina yebal ay malaakaam, \u00f1u j\u00eble ci nguuram l\u00e9pp luy y\u00f3bbe nit b\u00e0kkaar, ak \u00f1iy def b\u00e0kkaar,\n13:42 s\u00e0nni leen ci safara; foofa dees na fa jooy te y\u00e9yu.\n13:43 Booba nag \u00f1u jub \u00f1i dina\u00f1u leer ni jant bi ci seen nguuru Baay. D\u00e9glul bu baax, yaw mi am ay nopp.\u00bb\n13:44 Yeesu teg ca ne: \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni alal ju n\u00ebbbu cib tool. Nit ki ko gis n\u00ebbbaat ko; xolam sedd, ba mu dem jaay li mu am l\u00e9pp, j\u00ebnd tool ba.\n13:45 \u00abTe it nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni jaaykat buy wut per yu rafet.\n13:46 Am b\u00e9s mu gis per buy jar nj\u00ebg gu r\u00e9y. Mu dem nag, jaay li mu am l\u00e9pp, j\u00ebnd ko.\u00bb\n13:47 Yeesu waxaat ne: \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni mbaal mu \u00f1u w\u00e0cce ci g\u00e9ej, mu j\u00e0pp j\u00ebn wu nekk.\n13:48 Bi mbaal mi feesee nag, \u00f1u \u00f1oddi ko ci tefes gi, ba noppi \u00f1u taxaw, dajale yu baax yi ciy ndab, waaye s\u00e0nni yi bon.\n13:49 Noonu lay mel, bu \u00e0ddina tukkee. Malaaka yi dina\u00f1u g\u00e9nn, t\u00e0nn \u00f1u bon \u00f1i ci biir \u00f1u jub \u00f1i,\n13:50 s\u00e0nni leen ci safara. Foofa dees na fa jooy te y\u00e9yu.\u00bb\n13:51 Noonu Yeesu laaj taalibe ya ne leen: \u00abLoolu l\u00e9pp, ndax xam ngeen lu muy tekki?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abWaaw.\u00bb\n13:52 Yeesu ne leen: \u00abKon xutbakat bu nekk bu j\u00e0ng ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji, dafa mel ni boroom k\u00ebr buy g\u00e9nne ci dencukaayam yu bees ak yu m\u00e0ggat.\u00bb\n13:53 Bi nga xamee ne Yeesu d\u00e9gtal na l\u00e9eb yooyu ba noppi, mu j\u00f3ge fa,\n13:54 dem fa mu yaroo. Mu di leen j\u00e0ngal ci seen j\u00e0ngu, ba \u00f1u waaru ne: \u00abXam-xam bii ak k\u00e9emaan yii, fu mu ko j\u00eble?\n13:55 Ndax kii du doomu minise bi, te ndeyam tudd Maryaama? Ndax rakkam yu g\u00f3or du\u00f1u Saag, Yuusufa, Simo\u014b ak Yuda?\n13:56 Te ay rakkam yu jig\u00e9en, ndax nekku\u00f1u fi ak nun? Lii l\u00e9pp nag, fu mu ko j\u00eble?\u00bb\n13:57 Kon \u00f1u daldi koy xeeb.Noonu Yeesu ne leen: \u00abDees na faaydaal yonent, waaye du ci r\u00e9ewam ak ci k\u00ebram.\u00bb\n13:58 Te Yeesu defu fa k\u00e9emaan yu bare ndax seen ng\u00ebmadi.\n14:1 Ca jamono joojale Erodd boroom diiwaanu Galile d\u00e9gg na tur, wa Yeesu am.\n14:2 Noonu mu ne ay surgaam: \u00abKooku mooy Yaxya, mi dekki; moo tax mu \u00e0nd ak k\u00e0ttanu def ay k\u00e9emaan.\u00bb\n14:3 Ndaxte Erodd j\u00e0ppoon na Yaxya, yeew ko, t\u00ebj. Ndaxte Erodd takkoon na Eroj\u00e0dd, jabaru Filib magam,\n14:4 te Yaxya daan ko wax: \u00abJaaduwul nga denc ko.\u00bb\n14:5 Erodd nag b\u00ebgg koo rey, waaye dafa ragal nit \u00f1i, ci li \u00f1u teg Yaxya ab yonent.\n14:6 Bi \u00f1u ca tegee ab diir nag, \u00f1uy m\u00e0ggal b\u00e9s ba Erodd juddu woon, te doomu Eroj\u00e0dd ju jig\u00e9en di fecc ci biir gan \u00f1i. Loolu neex Erodd,\n14:7 ba mu dig ko ci kaw ngi\u00f1 ne ko: \u00abLoo laaj, dinaa la ko jox.\u00bb\n14:8 Noonu ndaw sa daldi topp la ko ndey ji digaloon, ne Erodd: \u00abIndil ma fii ci biir ndab boppu Yaxya.\u00bb\n14:9 Bi ko buur ba d\u00e9ggee, mu am naqar, waaye ngi\u00f1 la ak gan \u00f1a tax mu santaane, \u00f1u jox ko ko.\n14:10 Mu y\u00f3nnee nag, ngir \u00f1u dagg boppu Yaxya ca kaso ba.\n14:11 \u00d1u indi bopp bi ci biir ndab, jox ko janq ba, mu jox ko ndeyam.\n14:12 Noonu taalibey Yaxya \u00f1\u00ebw, fab n\u00e9ew wa, suul ko; ba noppi dem, wax ko Yeesu.\n14:13 Bi Yeesu d\u00e9ggee deewu Yaxya nag, mu j\u00f3ge fa, dugg cig gaal, di dem ca b\u00e9rab bu w\u00e9et. Waaye bi ko nit \u00f1i y\u00e9gee, \u00f1u daldi j\u00f3ge ci d\u00ebkk yi, topp ko ak seeni t\u00e0nk.\n14:14 Yeesu g\u00e9nn ci gaal gi nag, gis mbooloo mu r\u00e9y, mu y\u00ebr\u00ebm leen, ba faj \u00f1i ci wopp.\n14:15 Ca ngoon sa taalibe yi \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abFii \u00e0llub neen la, te l\u00e9egi mu guddi. Doo yiwi mbooloo mi, ngir \u00f1u dem ci d\u00ebkk yu ndaw yi, j\u00ebnd lu \u00f1u man a lekk?\u00bb\n14:16 Waaye Yeesu tontu leen ne: \u00abMatul \u00f1u dem, y\u00e9en joxleen leen lu \u00f1u lekk.\u00bb\n14:17 \u00d1u ne ko: \u00abAmunu fi lu dul jur\u00f3omi mburu ak \u00f1aari j\u00ebn.\u00bb\n14:18 Yeesu ne leen: \u00abIndil-leen ma ko fii.\u00bb\n14:19 Ci kaw loolu Yeesu sant mbooloo ma, \u00f1u toog ca \u00f1ax ma. Mu j\u00ebl jur\u00f3omi mburu ya ak \u00f1aari j\u00ebn ya, xool ci kaw, sant Y\u00e0lla. Mu damm mburu ma, jox ko taalibe ya, \u00f1u s\u00e9ddale ko nit \u00f1a.\n14:20 Noonu \u00f1\u00e9pp lekk ba suur. Te \u00f1u dajale dammit ya ca des, mu nekk fukki pa\u00f1e ak \u00f1aar yu fees.\n14:21 Gannaaw jig\u00e9en \u00f1a ak gune ya, g\u00f3or \u00f1a doon lekk matoon na\u00f1u jur\u00f3omi junni.\n14:22 Bi loolu amee Yeesu sant taalibe ya, \u00f1u dugg gaal ga te j\u00e0ll dex ga, jiituji ko, muy yiwi mbooloo ma.\n14:23 Bi mu ko yiwee nag, mu y\u00e9eg ca tund wa, ngir w\u00e9et ak Y\u00e0lla. Noonu guddi jot, fekk mu nekk fa moom rekk.\n14:24 Bi mu fa nekkee nag, gaal ga sore na tefes ga, te duus ya di ko yengal bu metti, ndax ngelaw la leen soflu.\n14:25 Ca nj\u00ebl nag Yeesu j\u00ebm ci \u00f1oom, di dox ci kaw dex gi.\n14:26 Waaye bi ko taalibe yi gisee, muy dox ci kaw dex ga, \u00f1u daldi jommi naan: \u00abNjuuma la!\u00bb daldi tiit bay yuuxu.\n14:27 Waaye ca saa sa Yeesu ne leen: \u00abTakkleen seen fit, man la, buleen tiit!\u00bb\n14:28 Ci kaw loolu Piyeer j\u00ebl k\u00e0ddu gi ne ko: \u00abSang bi, bu dee yaw, sant ma, ma dox ci kaw ndox mi, \u00f1\u00ebw ci yaw.\u00bb\n14:29 Yeesu ne ko: \u00abKaay!\u00bb Piyeer nag w\u00e0cc ca gaal ga, di dox ci kaw ndox mi, j\u00ebm ci Yeesu.\n14:30 Waaye bi mu gisee ni ngelaw li mettee, mu daldi tiit, t\u00e0mbalee suux. Mu woote ne: \u00abSang bi, wallu ma!\u00bb\n14:31 Ca saa sa Yeesu t\u00e0llal loxoom, j\u00e0pp ko naan: \u00abYaw mi n\u00e9ew ng\u00ebm, lu tax nga am xel \u00f1aar?\u00bb\n14:32 Noonu \u00f1u dugg ca gaal ga, te ngelaw li ne tekk.\n14:33 \u00d1i nekk ci gaal gi nag sukk ci kanamam ne ko: \u00abCi d\u00ebgg yaa di Doomu Y\u00e0lla ji.\u00bb\n14:34 Bi loolu amee \u00f1u j\u00e0ll, teer ca diiwaanu Senesaret.\n14:35 \u00d1a fa d\u00ebkk x\u00e0mmi Yeesu, y\u00f3nnee nag ca diiwaan b\u00e9pp, indil ko \u00f1u wopp \u00f1\u00e9pp.\n14:36 Noonu \u00f1u \u00f1aan ko, mu may leen \u00f1u laal cati mbubbam rekk, te ku ko laal daldi w\u00e9r.\n15:1 Ca jamono jooja amoon na b\u00e9s ay Farisen ak ay xutbakat j\u00f3ge Yerusalem, \u00f1\u00ebw ci Yeesu ne ko:\n15:2 \u00abLu tax say taalibe di moy aaday yoon, yi maam yi t\u00ebral? Ndaxte du\u00f1u raxas seeni loxo, bu \u00f1uy lekk.\u00bb\n15:3 Waaye Yeesu tontu leen ne: \u00abY\u00e9en itam lu tax ngeen di moy li Y\u00e0lla santaane, ngir topp seeni aada?\n15:4 Y\u00e0lla nee na: \u201cTeralal sa ndey ak sa baay,\u201d te it: \u201cKu m\u00f3olu sa ndey walla sa baay, dees na la rey.\u201d\n15:5 Waaye y\u00e9en dangeen ne, ku wax sa ndey walla sa baay: \u201cLi ngeen war a jari\u00f1oo ci man, j\u00e9bbal naa ko Y\u00e0lla,\u201d\n15:6 kooku amatul warugaru teral baayam. Noonu tebbi ngeen k\u00e0ddug Y\u00e0lla ndax seen aada.\n15:7 Y\u00e9en \u00f1i naaf\u00e9q, Esayi waxoon na bu baax ci k\u00e0ddug Y\u00e0lla ci seen mbir, bi mu naan:\n15:8 \u201cXeet wii \u00f1u ngi may teral ci seen g\u00e9mmi\u00f1,waaye seen xol sore na ma.\n15:9 Seen m\u00e0ggal amul benn njari\u00f1,ci li \u00f1uy j\u00e0ngale d\u00e9nkaaney nit kese.\u201d\u00bb\n15:10 Noonu Yeesu woo mbooloo mi ci moom ne leen: \u00abD\u00e9gluleen te xam:\n15:11 du li dugg ci g\u00e9mmi\u00f1 mooy indil nit sobe, waaye li ciy g\u00e9nne mooy indil nit sobe.\u00bb\n15:12 Bi taalibeem ya d\u00e9ggee loolu, \u00f1u \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abNdax xam nga ne, Farisen yi da\u00f1oo mer ndax loolu nga wax?\u00bb\n15:13 Yeesu tontu leen ne: \u00abGarab gu sama Baay bi ci kaw jiwul, dees na ko buddi.\n15:14 B\u00e0yyileen leen, ay gumba la\u00f1u yuy wommat ay gumba; bu gumba dee wommat moroomam nag, kon dina\u00f1u daanu \u00f1oom \u00f1aar ci k\u00e0mb.\u00bb\n15:15 Piyeer nag j\u00ebl k\u00e0ddu gi, laaj Yeesu: \u00abFiril nu l\u00e9eb wi.\u00bb\n15:16 Noonu Yeesu ne ko: \u00abNdax ba tey seen xol dafa t\u00ebju, y\u00e9en itam?\n15:17 Xamuleen ne, l\u00e9pp lu dugg ci g\u00e9mmi\u00f1, ci biir lay j\u00ebm tey g\u00e9nn ca b\u00e9rab bu l\u00e0qu?\n15:18 Waaye li g\u00e9nn ci g\u00e9mmi\u00f1 mu ngi j\u00f3ge ci xol; loolu mooy indil nit sobe.\n15:19 Ndaxte ci xol la xalaat yu bon di j\u00f3ge, ak b\u00f3om, njaaloo, ndoxaanu y\u00e0qute, c\u00e0cc, seede lu dul d\u00ebgg ak saaga.\n15:20 Yooyu \u00f1ooy indil nit sobe, waaye lekk ak loxo yoo raxasul du tax nit am sobe.\u00bb\n15:21 Gannaaw loolu Yeesu j\u00f3ge fa, dem ci diiwaanu Tir ak Sidon.\n15:22 Ba mu fa \u00e0ggee nag, jig\u00e9enu waa Kanaan, ja d\u00ebkk ca w\u00e0ll yooyu, daldi g\u00e9nn, di wax ca kaw ne ko: \u00abYaw sang bi, S\u00ebtu Daawuda bi, y\u00ebr\u00ebm ma! Rab j\u00e0pp na sama doom ju jig\u00e9en, te dafa sonn lool.\u00bb\n15:23 Waaye Yeesu tontuwu ko genn k\u00e0ddu. Ay taalibeem nag \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abDoo ko yiwi, mu ngi nuy topp, di yuuxu ci sunu kaw.\u00bb\n15:24 Yeesu tontu ne: \u00abY\u00f3nniwu\u00f1u ma, lu dul ci xar yu r\u00e9eri b\u00e0nni Israyil.\u00bb\n15:25 Waaye jig\u00e9en ja \u00f1\u00ebw, sukk ci kanamam naan: \u00abSang bi, wallusi ma!\u00bb\n15:26 Yeesu tontu ko: \u00abJ\u00ebl \u00f1amu gune yi, s\u00e0nni ko xaj yi, rafetul.\u00bb\n15:27 Waaye jig\u00e9en ja ne ko: \u00abWaaw sang bi, teewul xaj yi di lekk ruusit, yi rot ci seen lekkukaayu boroom.\u00bb\n15:28 Ci kaw loolu Yeesu tontu ko ne: \u00abYaw jig\u00e9en ji, sa ng\u00ebm r\u00e9y na; na am, ni nga ko b\u00ebgge.\u00bb Noonu doomam daldi w\u00e9r ca saa sa.\n15:29 Bi loolu amee Yeesu j\u00f3ge foofa, \u00f1\u00ebw ci weti dexu Galile; mu y\u00e9eg ca aw tund, toog fa.\n15:30 Ba mu fa nekkee, nit \u00f1u bare \u00f1\u00ebw ci moom, indaale ay lafa\u00f1, ay l\u00e0ggi, ay gumba, ay luu ak \u00f1eneen \u00f1u bare. \u00d1u teg leen ci t\u00e0nki Yeesu, mu faj leen.\n15:31 Nit \u00f1\u00e9pp waaru, ndaxte gis na\u00f1u luu yuy wax, l\u00e0ggi yu w\u00e9r, lafa\u00f1 yuy dox, ak gumba yuy gis. \u00d1u daldi m\u00e0ggal Y\u00e0lla Buuru Israyil.\n15:32 Gannaaw loolu Yeesu woo ci moom taalibeem ya ne leen: \u00abY\u00ebr\u00ebm naa mbooloo mi, ndaxte toog na\u00f1u fi man \u00f1etti fan, te amatu\u00f1u lu \u00f1u lekk. B\u00ebgguma leen a yiwi te lekku\u00f1u, ngir ba\u00f1 \u00f1u t\u00eble ci yoon wi.\u00bb\n15:33 Noonu taalibeem ya laaj ko: \u00abWaaye fu nuy j\u00eble ci \u00e0ll bi mburu mu doy ngir mbooloo mu tollu nii?\u00bb\n15:34 Yeesu ne leen: \u00ab\u00d1aata mburu ngeen am?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abJur\u00f3om-\u00f1aari mburu ak ay j\u00ebn yu ndaw.\u00bb\n15:35 Ci kaw loolu Yeesu sant mbooloo mi, \u00f1u toog ci suuf.\n15:36 Mu fab jur\u00f3om-\u00f1aari mburu yi ak j\u00ebn yi, sant Y\u00e0lla, damm leen, jox leen taalibe yi, \u00f1u s\u00e9ddale leen mbooloo mi.\n15:37 Noonu \u00f1\u00e9pp lekk ba suur. Te \u00f1u dajale jur\u00f3om-\u00f1aari d\u00e0mba yu fees ak dammit yi ci des.\n15:38 Gannaaw jig\u00e9en \u00f1i ak gune yi, g\u00f3or \u00f1i ci lekk matoon na\u00f1u \u00f1eenti junni.\n15:39 Noonu Yeesu yiwi mbooloo mi, dugg ci gaal, \u00f1\u00ebw ci w\u00e0lli Magadan.\n16:1 Amoon na ay Farisen ak ay Sadusen yu \u00f1\u00ebw ci Yeesu. \u00d1u fexe koo fiir, ba laaj ko ne: \u00abWon nu k\u00e9emaan guy firndeel sag y\u00f3nnent, te mu j\u00f3ge ci asamaan.\u00bb\n16:2 Noonu Yeesu tontu leen: \u00abNgoon gi dangeen naan: \u201cDu taw suba ndax asamaan si dafa xonq.\u201d\n16:3 Te suba gi ngeen naan: \u201cTey daal dina taw, ndax asamaan si dafa xonq te xiin.\u201d Kon man ngeen a r\u00e0\u00f1\u00f1ee melow asamaan, waaye m\u00ebnuleen a r\u00e0\u00f1\u00f1ee firndey jamono ji nu tollu.\n16:4 Y\u00e9enay laaj firnde, y\u00e9en niti jamono ju bon jii, y\u00e9en \u00f1i fecci seen k\u00f3ll\u00ebre ak Y\u00e0lla. Waaye dungeen jot genn firnde gu dul firndeg Yunus.\u00bb Bi Yeesu waxee loolu, mu j\u00f3ge ci \u00f1oom, dem.\n16:5 Gannaaw loolu taalibe yi j\u00e0llaat dex gi, fekk f\u00e0tte na\u00f1oo y\u00f3bbaale mburu.\n16:6 Noonu Yeesu ne leen: \u00abWottuleen te moytu lawiiru Farisen ya ak Sadusen ya.\u00bb\n16:7 Bi ko taalibe yi d\u00e9ggee, \u00f1u daldi werante ci seen biir naan: \u00abNun de indaalewunu mburu.\u00bb\n16:8 Waaye Yeesu y\u00e9g loolu ne leen: \u00abY\u00e9en \u00f1i n\u00e9ew ng\u00ebm, lu tax ngeen di werante ci seen biir, ndaxte indaalewuleen mburu?\n16:9 Ndax xamaguleen ba tey? Xanaa f\u00e0ttalikuwuleen jur\u00f3omi mburu ya ngir jur\u00f3omi junniy g\u00f3or \u00f1a, ak \u00f1aata pa\u00f1e ngeen dajale woon ciy dammit?\n16:10 Te ndax f\u00e0ttalikuwuleen itam jur\u00f3om-\u00f1aari mburu ya ngir \u00f1eenti junniy g\u00f3or \u00f1a, ak \u00f1aata d\u00e0mba ngeen dajale woon ciy dammit?\n16:11 Kon nag lu tax xamuleen ne, waxuma mburu? Waaye damaa b\u00ebgg, ngeen moytu lawiiru Farisen ya ak Sadusen ya.\u00bb\n16:12 Noonu \u00f1u xam ne, Yeesu waxul woon lawiiru mburu, waaye \u00f1u moytu nj\u00e0ngalem Farisen ya ak Sadusen ya.\n16:13 Bi \u00f1u fa j\u00f3gee, Yeesu dem ca diiwaanu Sesare bu Filib. Foofa mu laaj taalibeem ya: \u00abLu nit \u00f1iy wax ci Doomu nit ki; mooy kan?\u00bb\n16:14 Taalibe yi tontu ne: \u00abAm na \u00f1u naan, Yaxya, \u00f1eneen \u00f1i, Iliyas; \u00f1i ci des ne, Yeremi walla keneen ci yonent yi.\u00bb\n16:15 Noonu Yeesu ne leen: \u00abWaaye y\u00e9en, ku ngeen may teg?\u00bb\n16:16 Ci kaw loolu Simo\u014b Piyeer tontu ne: \u00abYaa di Almasi bi, Doomu Y\u00e0lla Aji Dund ji.\u00bb\n16:17 Yeesu tontu ko: \u00abBarkeel \u00f1eel na la, Simo\u014b doomu Yunus, ndaxte du nit moo la xamal lii, waaye sama Baay bi nekk ci kaw.\n16:18 Te maa ngi lay wax lii: yaa di Piyeer, te ci kaw doj wu r\u00e9y woowu laay samp mbooloom \u00f1i ma g\u00ebm, te dooley dee du ko manal dara.\n16:19 Dinaa la jox caabiy nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji; li nga yeew ci \u00e0ddina, dees na ko yeew ci asamaan; li nga yiwi ci \u00e0ddina dees na ko yiwi ci asamaan.\u00bb\n16:20 Noonu Yeesu d\u00e9nk taalibe yi bu w\u00f3or ne leen: \u00abBuleen wax kenn ne, maay Almasi bi.\u00bb\n16:21 Li dale ci jamono jooja, Yeesu t\u00e0mbali na xamal taalibeem yi ne, war na dem Yerusalem, daj fa coono yu bare, j\u00f3ge ca njiit ya, ca saraxalekat yu mag ya ak ca xutbakat ya; \u00f1u rey ko, mu dekki ca \u00f1etteelu fan ba.\n16:22 Bi mu waxee ba noppi, Piyeer woo ko ci pegg, b\u00ebgg koo yedd ne ko: \u00abY\u00e0lla tere, Boroom bi, loolu du la dal.\u00bb\n16:23 Waaye Yeesu wo\u00f1\u00f1iku, daldi ne Piyeer: \u00abSore ma Seytaane, bu ma xatal; y\u00ebfi nit ngay fonk, waaye du y\u00ebfi Y\u00e0lla.\u00bb\n16:24 Gannaaw loolu Yeesu ne taalibeem ya: \u00abKu b\u00ebgg a aw ci samay t\u00e0nk, na b\u00e0yyi boppam, te g\u00e0ddu bant bi \u00f1u ko war a daaj, door a topp ci man.\n16:25 Ndaxte koo xam ne b\u00ebgg ngaa rawale sa bakkan, dinga ko \u00f1\u00e0kk, waaye ku \u00f1\u00e0kk sa bakkan ngir man, jotaat ko.\n16:26 Te it moom \u00e0ddina s\u00e9pp lu muy jari\u00f1 nit, bu \u00f1\u00e0kkee bakkanam? Te nit, lu mu war a weccee bakkanam?\n16:27 Ndaxte Doomu nit ki dina \u00f1\u00ebw ci ndamul Baayam, \u00e0nd ak ay malaakam; b\u00e9s booba dina delloo ku nekk ay j\u00ebfam.\n16:28 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, am na \u00f1i fi taxaw, \u00f1oo xam ne du\u00f1u dee, te gisu\u00f1u Doomu nit ki \u00f1\u00ebw ci nguuram.\u00bb\n17:1 Jur\u00f3om-benni fan gannaaw gi, Yeesu \u00e0ndoon na ak Piyeer, Saag ak Yowaana rakkam, y\u00f3bbu leen fu w\u00e9et ci tund wu kawe lool.\n17:2 Mu soppiku fa seen kanam, xar-kanamam di melax nib jant, te ay y\u00e9reem weex ni leer.\n17:3 Naka noonu \u00f1u gis yonenti Y\u00e0lla Musaa ak Iliyas, di waxtaan ak Yeesu.\n17:4 Piyeer nag daldi wax Yeesu ne ko: \u00abSang bi, b\u00e9g nanu ci sunu teew fii; soo ko b\u00ebggee, dinaa fi defar \u00f1etti mbaar, benn yaw, benn Musaa ak benn Iliyas.\u00bb\n17:5 Waaye bi muy wax, niir wu leer muur leen, te baat jib ca niir wa naan: \u00abKii mooy sama Doom ji ma b\u00ebgg, ci moom laa ame b\u00e0nneex; d\u00e9gluleen ko.\u00bb\n17:6 Bi taalibe yi d\u00e9ggee baat bi, \u00f1u ne n\u00ebr\u00ebm ci suuf, daldi tiit lool.\n17:7 Waaye Yeesu jege\u00f1si, laal leen naan: \u00abJ\u00f3gleen, buleen ragal dara.\u00bb\n17:8 Noonu \u00f1u xool ci kaw, waaye gisatu\u00f1u kenn ku dul Yeesu rekk.\n17:9 Bi loolu amee \u00f1u w\u00e0cc ca tund wa. Bi \u00f1uy w\u00e0cc nag, Yeesu sant leen ne: \u00abBuleen nettali kenn li ngeen gis, ba kera Doomu nit ki dekki.\u00bb\n17:10 Noonu taalibe ya laaj ko: \u00abLu tax xutbakat ya nag di wax ne, Iliyas mooy j\u00ebkk a \u00f1\u00ebw?\u00bb\n17:11 Yeesu tontu leen ne: \u00abWaaw d\u00ebgg la, Iliyas war na \u00f1\u00ebw, jubbanti l\u00e9pp.\n17:12 Teewul maa ngi leen di wax ne, Iliyas \u00f1\u00ebw na te x\u00e0mmiwu\u00f1u ko, waaye def na\u00f1u ko la leen neex. Noonu it da\u00f1oo nar a sonal l\u00e9egi Doomu nit ki.\u00bb\n17:13 Ndax wax jooju nag, taalibe ya xam ne, ci mbirum Yaxya la leen doon wax.\n17:14 Bi nga xamee ne w\u00e0cc na\u00f1u, ba \u00f1\u00ebw ca mbooloo ma, genn g\u00f3or \u00f1\u00ebw ci moom, sukk\n17:15 naan: \u00abSang bi, y\u00ebr\u00ebmal sama doom, ndaxte mu ngi say, di am coono bu metti; l\u00e9eg-l\u00e9eg mu daanu ci safara, l\u00e9eg-l\u00e9eg mu daanu ci ndox.\n17:16 Indi naa ko ci say taalibe, waaye m\u00ebnu\u00f1u koo faj.\u00bb\n17:17 Noonu Yeesu tontu ne: \u00abY\u00e9en niti jamono jii, y\u00e9en \u00f1i g\u00ebmadi te d\u00ebng, ba ka\u00f1 laa war a nekk ak y\u00e9en, ba ka\u00f1 laa leen di war a mu\u00f1al?\u00bb Mu ne leen, \u00abIndil-leen ma xale bi fii.\u00bb\n17:18 Noonu Yeesu t\u00ebkku rab wa, rab wa g\u00e9nn ca xale ba, mu daldi w\u00e9r ca saa sa.\n17:19 Bi loolu amee taalibe ya \u00f1\u00ebw ci Yeesu, laaj ko ci pegg: \u00abLu tax nun m\u00ebnunu woon a d\u00e0q rab wi?\u00bb\n17:20 Yeesu tontu leen ne: \u00abSeen ng\u00ebm gu n\u00e9ew a tax. Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, su ngeen amee ng\u00ebm gu tuuti sax niw peppu fudd\u00ebn, kon dingeen ne tund wii: \u201cJ\u00f3geel fii, toxu fale,\u201d te dina fa dem, ba dara du leen t\u00eb.\u00bb\n17:22 Bi \u00f1uy w\u00ebr diiwaanu Galile nag, Yeesu ne leen: \u00abL\u00e9egi \u00f1u j\u00e9bbal Doomu nit ki ci loxoy nit \u00f1i;\n17:23 dina\u00f1u ko rey, mu dekki ca \u00f1etteelu fan ba.\u00bb Bi ko taalibe ya d\u00e9ggee, \u00f1u am naqar lool.\n17:24 Gannaaw loolu Yeesu ak taalibe ya \u00f1\u00ebw Kapernawum. Bi \u00f1u fa \u00e0ggee nag, laajkati warugaru k\u00ebr Y\u00e0lla ga \u00f1\u00ebw ci Piyeer ne ko: \u00abNdax seen kilifa du fey posetu \u00f1aari daraxma ngir warugar wi?\u00bb\n17:25 Piyeer ne leen: \u00abAa\u014bkay!\u00bbBa \u00f1u eggee k\u00ebr ga nag, Yeesu j\u00ebkk a wax ne Piyeer: \u00abWaaw lu ciy sa xalaat, Simo\u014b? Buuri \u00e0ddina si, \u00f1an la\u00f1uy laaj juuti walla galag? Seeni doom walla \u00f1i bokkul ci njaboot gi?\u00bb\n17:26 Piyeer tontu ko ne: \u00abXanaa \u00f1i bokkul ci k\u00ebr gi.\u00bb Yeesu ne ko: \u00abKon doom yi nag mucc na\u00f1u ci.\n17:27 Waaye b\u00ebgguma nu naqaral leen; kon demal s\u00e0nni oos ca dex ga te nga g\u00e9nne j\u00ebn wa j\u00ebkk a x\u00ebcc. Boo ubbee g\u00e9mmi\u00f1am, dinga ca gis posetu estateer. J\u00ebl ko nag, jox leen ko ngir man ak yaw.\u00bb\n18:1 Ca waxtu woowu taalibe ya \u00f1\u00ebwoon na\u00f1u ci Yeesu, laaj ko: \u00abKan moo g\u00ebn a m\u00e0gg ci nguuru Y\u00e0lla mi nekk ci kaw?\u00bb\n18:2 Noonu Yeesu woo xale, teg ko ci seen biir,\n18:3 ne leen: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, su ngeen wo\u00f1\u00f1ikuwul ci Y\u00e0lla, ba mel niy xale, dungeen dugg mukk ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n18:4 Kuy suufeelu nag, ba mel ni xale bii, kooku mooy ki g\u00ebn a m\u00e0gg ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n18:5 Te it ku nangu ci sama tur xale bu mel ni kii, man mii nga nangu.\n18:6 Waaye ku y\u00f3bbe b\u00e0kkaar kenn ci \u00f1i g\u00ebn a tuuti \u00f1i ma g\u00ebm, li g\u00ebn ci moom mooy \u00f1u takk doj wu r\u00e9y ci baatam, s\u00e0nni ko ca fa g\u00ebn a x\u00f3ot ca g\u00e9ej ga.\n18:7 \u00abYaw \u00e0ddina dinga torox ndax say fiir yiy y\u00f3bbe nit b\u00e0kkaar. Fiir m\u00ebnta \u00f1\u00e0kk, waaye toroxte dal na nit ki koy lal.\n18:8 Boo xamee ne sa loxo mbaa sa t\u00e0nk mu ngi lay y\u00f3bbe b\u00e0kkaar, dagg ko, s\u00e0nni ko fu sore. Ndaxte nga lafa\u00f1 walla \u00f1\u00e0kk loxo te dugg ci dund gu w\u00f3or gi, moo g\u00ebn ci yaw, nga am \u00f1aari loxo walla \u00f1aari t\u00e0nk, te \u00f1u s\u00e0nni la ci safara su dul fey mukk.\n18:9 Boo xamee ne sa b\u00ebt mu ngi lay y\u00f3bbe b\u00e0kkaar, luqi ko, s\u00e0nni ko fu sore. Ndaxte nga patt te dugg ci dund gu w\u00f3or gi, moo g\u00ebn ci yaw, nga am \u00f1aari b\u00ebt, te \u00f1u s\u00e0nni la ci safara.\n18:10 \u00abTe it wottuleen a xeeb kenn ci \u00f1i g\u00ebn a tuuti, ndax kat seeni malaakaa ngi sax ci jataayu sama Baay bi nekk ci kaw. Maa leen wax loolu.\n18:12 \u00abLuy seen xalaat ci lii? Su fi amoon nit ku am t\u00e9em\u00e9eri xar, te benn ci \u00f1oom r\u00e9er, lu muy def? Ndax du b\u00e0yyi ca parlukaay ba jur\u00f3om-\u00f1eent-fukki xar ya ak jur\u00f3om-\u00f1eent, te dem wuti ma r\u00e9er?\n18:13 Bu ko gisee, mb\u00e9g mi mu am ci moom mooy \u00ebpp mb\u00e9g, mi mu am ci jur\u00f3om-\u00f1eent-fukki xar ya ak jur\u00f3om-\u00f1eent ya r\u00e9erul.\n18:14 \u00abNoonu it seen Baay bi nekk ci kaw b\u00ebggul kenn ci \u00f1i g\u00ebn a tuuti s\u00e0nku.\n18:15 \u00abTe lii itam, bu sa mbokk defee b\u00e0kkaar, demal yedd ko, y\u00e9en \u00f1aar rekk. Bu la d\u00e9gloo, kon gindi nga sa mbokk.\n18:16 Waaye bu la d\u00e9gluwul, \u00e0ndal ak kenn mbaa \u00f1aar, ngir mbir mi d\u00ebggu ci li ko \u00f1aar walla \u00f1ett seede.\n18:17 Bu leen d\u00e9gluwul \u00f1oom itam, wax ko mbooloom \u00f1i g\u00ebm. Bu d\u00e9gluwul mbooloo ma nag, nga teg ko ni ku g\u00ebmul Y\u00e0lla mbaa ab juutikat.\n18:18 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, l\u00e9pp lu ngeen yeew ci \u00e0ddina, dees na ko yeew ci asamaan, te l\u00e9pp lu ngeen yiwi ci \u00e0ddina, dees na ko yiwi ci asamaan.\n18:19 \u00abMaa ngi leen koy wax it, bu \u00f1aar ci y\u00e9en d\u00e9ggoo ci \u00e0ddina, ngir \u00f1aan lu mu man a doon, sama Baay bi nekk ci kaw dina leen ko may.\n18:20 Ndaxte fu \u00f1aar walla \u00f1etti nit booloo ci sama tur, maa ngi ci seen biir.\u00bb\n18:21 Noonu Piyeer \u00f1\u00ebw ci Yeesu, laaj ko: \u00abBoroom bi, bu ma sama mbokk too\u00f1ee, \u00f1aata yoon laa ko war a baal? Xanaa ba ci jur\u00f3om-\u00f1aari yoon?\u00bb\n18:22 Yeesu tontu ko ne: \u00abWaxuma la ba ci jur\u00f3om-\u00f1aari yoon, waaye ba ci jur\u00f3om-\u00f1aar-fukki jur\u00f3om-\u00f1aari yoon.\n18:23 \u00abLoolu moo tax nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni buur bu b\u00ebgg a wa\u00f1\u00f1 alalam ak ay jaraafam.\n18:24 Ba mu t\u00e0mbalee wa\u00f1\u00f1 nag, \u00f1u indil buur ba ku ko ameel ay milyo\u014b yu baree-bare,\n18:25 waaye jaraaf ja amul lu mu feye. Kon nag sangam santaane, \u00f1u jaay ko moom ak jabaram ak ay doomam ak l\u00e9pp lu mu am, ngir fey bor ba.\n18:26 Kon jaraaf ja daanu ciy t\u00e0nkam ne ko: \u201cMu\u00f1al ma, dinaa la fey l\u00e9pp.\u201d\n18:27 Noonu sangam y\u00ebr\u00ebm ko, b\u00e0yyi ko, baal ko bor ba.\n18:28 \u00abBi loolu amee jaraaf ja g\u00e9nn, gis benn moroomu jaraafam bu ko ameel ay junni. Mu daldi ko j\u00e0pp, po\u00f1e ko ne ko: \u201cFey ma li nga ma ameel.\u201d\n18:29 Kon moroomam daanu ci suuf, \u00f1aan ko ne: \u201cMu\u00f1al ma, dinaa la fey.\u201d\n18:30 Waaye moom nanguwu ko, mu dem, t\u00ebj ko kaso, ba kera mu fey li mu ko ameel.\n18:31 \u00abBi ay moroomam gisee loolu nag, \u00f1u am naqar wu r\u00e9y, daldi dem, xamal seen sang li xew l\u00e9pp.\n18:32 Sang ba nag woolu jaraaf ba ne ko: \u201cYaw jaraaf ju soxor nga! Baal naa la sa bor b\u00e9pp, ndaxte tinu nga ma.\n18:33 Lu tax yaw itam y\u00ebr\u00ebmoo sa moroom, ni ma la y\u00ebr\u00ebme?\u201d\n18:34 Noonu sang ba mer, j\u00e9bbal ko \u00f1iy fitnaale ca kaso ba, ba kera muy fey li mu ko ameel l\u00e9pp.\n18:35 \u00abNoonu la leen sama Baay bi ci kaw di def, bu ngeen baalul ku nekk seen mbokk ak xol bu sedd.\u00bb\n19:1 Bi nga xamee ne Yeesu wax na loolu ba noppi, mu j\u00f3ge Galile, dem ci w\u00e0llu r\u00e9ewu Yawut yi, gi f\u00e9ete ci gannaaw dexu Yurdan.\n19:2 Mbooloo mu bare topp ko, mu faj leen fa.\n19:3 Bi mu fa nekkee, ay Farisen \u00f1\u00ebw ci moom, b\u00ebgg koo fiir; \u00f1u ne ko: \u00abNdax jaadu na nit fase jabaram, saa su ko neexee?\u00bb\n19:4 Yeesu tontu leen ne: \u00abXanaa j\u00e0nguleen ne, ca nj\u00e0lb\u00e9en ga Aji Bind ji s\u00e0kk na leen, kii g\u00f3or, kii jig\u00e9en,\n19:5 te mu ne: \u201cMoo tax g\u00f3or dina beru ndeyam ak baayam, di taq ci jabaram, \u00f1oom \u00f1aar doon benn.\u201d\n19:6 Kon nag nekkatu\u00f1u \u00f1aar waaye benn. Lu Y\u00e0lla takk nag, bu ko nit tas.\u00bb\n19:7 Bi Yeesu waxee loolu, Farisen ya laaj ko ne: \u00abWaaye Musaa santaane na, nit jox jabaram kayitu pase, t\u00e0ggook moom. Lu tax mu wax loolu nag?\u00bb\n19:8 Yeesu tontu leen: \u00abMusaa may na leen, ngeen fase seen jabar, ndax seen xol dafa d\u00ebg\u00ebr, waaye ca nj\u00e0lb\u00e9en ga demewul woon noonu.\n19:9 Te it maa ngi leen koy wax, koo xam ne kii fase nga sa jabar te du njaaloo tax, boo s\u00e9yaatee ak keneen, njaaloo nga.\u00bb\n19:10 Bi ko taalibe ya d\u00e9ggee, \u00f1u ne ko: \u00abBu dee noonu la digganteb g\u00f3or ak jig\u00e9en mel, ba\u00f1 a s\u00e9y moo g\u00ebn.\u00bb\n19:11 Yeesu tontu leen: \u00abDu \u00f1\u00e9pp \u00f1oo man a nangu loolu, waaye \u00f1i ko Y\u00e0lla jagleel rekk.\n19:12 Ndaxte am na \u00f1u judduwaale t\u00eble, am na \u00f1u t\u00eble ci loxoy nit, te am na \u00f1u ba\u00f1 a s\u00e9y ngir nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji. Ku ko man a nangu, nangu ko.\u00bb\n19:13 Gannaaw loolu amoon na ay nit \u00f1uy indil Yeesu ay xale, ngir mu teg leen ay loxoom, \u00f1aanal leen. Waaye taalibe ya g\u00ebdd leen.\n19:14 Bi Yeesu gisee loolu, mu ne leen: \u00abB\u00e0yyileen xale yi, te buleen leen tere, \u00f1u \u00f1\u00ebw fi man. Ndaxte \u00f1u mel ni \u00f1oom, \u00f1oo yelloo nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\u00bb\n19:15 Noonu Yeesu teg leen ay loxoom, ba noppi j\u00f3ge fa.\n19:16 Bi muy dem nag, nit daldi \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abKilifa gi, lan laa war a def ci lu baax, ngir man a am dund gu dul jeex?\u00bb\n19:17 Yeesu tontu ko: \u00abLu tax nga laaj ma ci w\u00e0llu lu baax? Kenn kepp moo baax. Boo b\u00ebggee dugg ca dund googu ci kaw, nanga s\u00e0mm ndigal yi.\u00bb\n19:18 Waxambaane wa laaj ko: \u00abYan la?\u00bb Yeesu ne ko: \u00abYii: bul b\u00f3om, bul njaaloo, bul s\u00e0cc, bul seede lu dul d\u00ebgg,\n19:19 teralal sa ndey ak sa baay, te it: nanga b\u00ebgg sa moroom, ni nga b\u00ebgge sa bopp.\u00bb\n19:20 Waxambaane wa ne ko: \u00abS\u00e0mm naa yooyu y\u00e9pp, lu ma deseeti?\u00bb\n19:21 Noonu Yeesu ne ko: \u00abBoo b\u00ebggee mat s\u00ebkk, demal jaay li nga am, jox ko miskin yi te dinga woomle ca asamaan. Boo noppee, \u00f1\u00ebwal topp ci man.\u00bb\n19:22 Waaye bi waxambaane wa d\u00e9ggee loolu, mu j\u00f3ge fa ak tiis, ndaxte ku bare woon alal la.\n19:23 Noonu Yeesu wax taalibeem ya ne leen: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, boroom alal dugg ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji, lu jafee ngoogu!\n19:24 Ma waxaat leen ko: gil\u00e9em jaar ci b\u00ebn-b\u00ebnu pusa, moo g\u00ebn a yomb boroom alal dugg ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\u00bb\n19:25 Bi nga xamee ne taalibe ya d\u00e9gg na\u00f1u loolu, \u00f1u daldi waaru lool ne ko: \u00abKan moo man a mucc nag?\u00bb\n19:26 Noonu Yeesu xool leen ne: \u00abLoolu t\u00eb na nit, waaye dara t\u00ebwul Y\u00e0lla.\u00bb\n19:27 Bi ko Piyeer d\u00e9ggee, mu daldi ne: \u00abWaaw nun nag, d\u00ebddu nanu l\u00e9pp, topp la; kon nu nuy mujje nun?\u00bb\n19:28 Yeesu ne leen: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, b\u00e9s baa ngi \u00f1\u00ebw bu Y\u00e0llay yeesalaat l\u00e9pp, te Doomu nit ki toog ci jalam, bi soloo ndam. B\u00e9s boobu nag, y\u00e9en \u00f1i ma topp dingeen toog ci fukki jal ak \u00f1aar, di \u00e0tte fukki giir ak \u00f1aar yu b\u00e0nni Israyil.\n19:29 Koo xam ne kii d\u00ebddu nga ngir sama tur ay k\u00ebr, ay doomi ndey yu g\u00f3or walla yu jig\u00e9en, ndey walla baay, ay doom walla ay tool, dinga ko jotaat t\u00e9em\u00e9eri yoon, ba noppi am dund gu dul jeex.\n19:30 Waaye \u00f1u bare ci \u00f1i jiitu, \u00f1ooy mujji; \u00f1i mujj, \u00f1ooy jiituji.\n20:1 \u00abNoonu nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni boroom k\u00ebr bu g\u00e9nn ci suba teel, ngir j\u00ebl ay ligg\u00e9eykat ndax toolu r\u00e9se\u00f1am.\n20:2 Mu juboo ak ligg\u00e9eykat ya ci b\u00ebcc\u00ebg posetu denariyon, door leen a yebal ca toolam.\n20:3 Ci yoor-yoor mu g\u00e9nn, gis \u00f1eneen \u00f1u toog ca p\u00e9nc ma te ligg\u00e9eyu\u00f1u.\n20:4 Mu ne leen: \u201cDemleen y\u00e9en itam ca tool ba, te dinaa leen fey lu jaadu.\u201d\n20:5 \u00d1u dem ca. Mu g\u00e9nnaat ci digg-b\u00ebcc\u00ebg ak ci tisbaar, defaat noonu.\n20:6 Mu g\u00e9nnati ci t\u00e0kkusaan, gis \u00f1eneen di tendeefal. Mu ne leen: \u201cLu tax ngeen yendoo tendeefal, te ligg\u00e9eyiwuleen?\u201d\n20:7 \u00d1u tontu ko: \u201cKenn j\u00eblu nu.\u201d Mu ne leen: \u201cDemleen y\u00e9en itam ca tool ba.\u201d\n20:8 \u00abBi nga xamee ne timis jot na, boroom tool ba ne jawri\u00f1 ja: \u201cWoowal ligg\u00e9eykat yi te fey leen seen b\u00ebcc\u00ebg, t\u00e0mbali ci \u00f1i mujj a \u00f1\u00ebw, ba ci \u00f1i fi j\u00ebkk.\u201d\n20:9 Noonu \u00f1i mu j\u00ebl ci t\u00e0kkusaan \u00f1\u00ebw, ku nekk jot posetu denariyon.\n20:10 Gannaaw ga nag \u00f1i mu j\u00ebkk a j\u00ebl \u00f1\u00ebw, yaakaar ne dina\u00f1u jot lu \u00ebpp loolu, waaye \u00f1oom itam \u00f1u jot ku nekk benn denariyon.\n20:11 Bi \u00f1u ko jotee nag, \u00f1u t\u00e0mbalee \u00f1axtu ca boroom k\u00ebr ga,\n20:12 naan: \u201c\u00d1i mujj a \u00f1\u00ebw, benn waxtu rekk la\u00f1u ligg\u00e9ey, ba noppi nga yemale leen ak nun, \u00f1i yenu coonob b\u00ebcc\u00ebg bi ak naaj wu metti wi.\u201d\n20:13 Waaye boroom k\u00ebr ga tontu kenn ci \u00f1oom ne ko: \u201cSama waay too\u00f1uma la. Ndax juboowunu woon ci benn denariyon?\n20:14 Kon fabal li nga moom te dem. Su ma b\u00ebggee fey ku mujj a \u00f1\u00ebw, li ma la fey yaw,\n20:15 ndax sa\u00f1umaa def ak sama alal li ma neex? Walla ndax danga am ki\u00f1aan ci li ma y\u00e9w\u00e9n?\u201d\n20:16 Noonu \u00f1i mujj \u00f1ooy jiituji, \u00f1i jiitu \u00f1ooy mujj.\u00bb\n20:17 Gannaaw loolu Yeesu di dem Yerusalem, \u00e0nd ak fukki taalibe yi ak \u00f1aar. Noonu mu w\u00e9etoo ak \u00f1oom, di leen xamal ci yoon wi lii:\n20:18 \u00abNu ngi j\u00ebm Yerusalem, te dees na j\u00e9bbal Doomu nit ki saraxalekat yu mag ya ak xutbakat ya. Dina\u00f1u ko \u00e0tte, teg ko dee,\n20:19 j\u00e9bbal ko \u00f1i dul Yawut, ngir \u00f1u di ko \u00f1aawal te di ko d\u00f3or ay yar, ba noppi daaj ko ci bant. Waaye ca \u00f1etteelu fan ba dina dekki.\u00bb\n20:20 Ci kaw loolu doomi Sebede ya \u00e0nd ak seen ndey, \u00f1\u00ebw ci Yeesu. Ndey ja sukk, di ko \u00f1aansi lenn.\n20:21 Yeesu ne ko: \u00abLoo b\u00ebggoon?\u00bb Mu tontu ko ne: \u00abDamaa b\u00ebggoon nga santaane ne, boo nekkee ci sa nguur, sama \u00f1aari doom \u00f1ii toog ak yaw, kenn ci sa ndeyjoor, ki ci des ci sa c\u00e0mmoo\u00f1.\u00bb\n20:22 Yeesu ne ko: \u00abXamuleen li ngeen di \u00f1aan. Ndax man ngeen a naan kaasu naqar, bi may naan?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abMan na\u00f1u ko.\u00bb\n20:23 Yeesu ne leen: \u00abCi d\u00ebgg dingeen naan sama kaas, waaye toog ci sama ndeyjoor mbaa sama c\u00e0mmoo\u00f1, du man maa koy maye, waaye sama Baay moo koy may \u00f1i mu ko waajal.\u00bb\n20:24 Bi nga xamee ne fukki taalibe ya d\u00e9gg na\u00f1u loolu, \u00f1u mere \u00f1aari doomi ndey ya.\n20:25 Waaye Yeesu woo leen ne leen: \u00abXam ngeen ne ci xeeti \u00e0ddina, njiit yi da\u00f1u leen di d\u00f3or yetu nguur, te kilifa yi da\u00f1u leen di noot.\n20:26 Buleen mel ni \u00f1oo\u00f1u. Waaye ku b\u00ebgg a nekk kilifa ci y\u00e9en, na nekk seen surga,\n20:27 te ku b\u00ebgg a nekk njiit, na nekk seen jaam.\n20:28 Ndaxte noonu la Doomu nit ki \u00f1\u00ebwe, du ngir \u00f1u nekk ay surgaam, waaye muy seen surga, ba joxe bakkanam ngir njotug \u00f1u bare.\u00bb\n20:29 Gannaaw loolu Yeesu g\u00e9nn Yeriko, te mbooloo mu bare topp ko.\n20:30 Fekk \u00f1aari gumba toog ci wetu yoon wa. Bi gumba ya d\u00e9ggee ne, Yeesu di jaar, \u00f1u daldi yuuxu ne ko: \u00abSang bi, yaw S\u00ebtu Daawuda bi, y\u00ebr\u00ebm nu!\u00bb\n20:31 Waaye nit \u00f1a g\u00ebdd leen, ngir \u00f1u noppi. Teewul gumba ya g\u00ebn a yuuxu naan: \u00abSang bi, yaw S\u00ebtu Daawuda bi, y\u00ebr\u00ebm nu!\u00bb\n20:32 Noonu Yeesu daldi taxaw, woo leen ne: \u00abLu ngeen b\u00ebgg, ma defal leen ko?\u00bb\n20:33 \u00d1u tontu ko: \u00abSang bi, na sunuy b\u00ebt ubbiku.\u00bb\n20:34 Noonu Yeesu y\u00ebr\u00ebm leen, laal seeni b\u00ebt, \u00f1u daldi gis ca saa sa, topp ci moom.\n21:1 Gannaaw loolu Yeesu ak taalibe ya jege woon na\u00f1u Yerusalem, ba agsi d\u00ebkku Betfase ci wetu tundu Oliw ya. Noonu Yeesu yebal \u00f1aari taalibe,\n21:2 ne leen: \u00abDemleen ci d\u00ebkk bi ci seen kanam. Bu ngeen eggee, dingeen gis mbaam mu \u00f1u yeew ak cumburam; yiwileen leen, indil ma leen.\n21:3 Te bu leen kenn waxee dara, ngeen ne ko: \u201cBoroom bi da leen a soxla.\u201d Kon ca saa sa dina leen b\u00e0yyi, \u00f1u dem.\u00bb\n21:4 Yeesu def na noonu, ngir la \u00f1u waxoon jaarale ko cib yonent am, bi mu naan:\n21:5 \u00abWaxal waa Siyon:\u201cSeen buur a ngi \u00f1\u00ebw ci y\u00e9en;ku lewet la, te war mbaam-s\u00ebf,dig cumbur, doomu mbaam.\u201d\u00bb\n21:6 Noonu taalibe ya dem, def loolu leen Yeesu sant.\n21:7 \u00d1u indi mbaam ma, moom ak cumbur ga, lal ci seeni y\u00e9re, Yeesu toog ca.\n21:8 \u00d1a \u00ebpp ca mbooloo ma lal seeni y\u00e9re ca yoon wa, \u00f1enn \u00f1a dagg ay cari garab, lal leen it ca yoon wa.\n21:9 Mbooloom \u00f1a ko jiitu ak \u00f1a ko topp \u00f1\u00e9pp di wax ca kaw naan:\u00abOsaana, yaw S\u00ebtu Daawuda bi!Yaw miy \u00f1\u00ebw ci turu Boroom bi,ku barkeel nga!Ca b\u00e9rab yu g\u00ebn a kawe,na\u00f1u ne: \u201cOsaana!\u201d\u00bb\n21:10 Bi nga xamee ne Yeesu dugg na Yerusalem, d\u00ebkk ba b\u00e9pp yengatu ne: \u00abKii moo di kan?\u00bb\n21:11 Mbooloo ma tontu leen ne: \u00abKii moo di yonentu Y\u00e0lla Yeesu, bi j\u00f3ge Nasaret ci Galile.\u00bb\n21:12 Bi loolu amee Yeesu dugg ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, d\u00e0q \u00f1\u00e9pp \u00f1a fay jaay ak \u00f1a fay j\u00ebnd. Mu daaneel taabali weccikatu xaalis ya ak tooguy jaaykati pitax ya,\n21:13 naan: \u00abMbind mi nee na: \u201cSama k\u00ebr dina\u00f1u ko wooye k\u00ebru \u00f1aan ci Y\u00e0lla,\u201d waaye y\u00e9en def ngeen ko k\u00ebru s\u00e0cc.\u00bb\n21:14 Noonu ay gumba ak ay lafa\u00f1 \u00f1\u00ebw ci moom ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, mu faj leen.\n21:15 Bi nga xamee ne saraxalekat yu mag ya ak xutbakat ya gis na\u00f1u y\u00ebf yu doy waar ya mu def, te d\u00e9gg xale yu ndaw ya nekk ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, di wax ci kaw naan: \u00abOsaana, yaw S\u00ebtu Daawuda bi!\u00bb \u00f1u daldi mer.\n21:16 Noonu \u00f1u ne Yeesu: \u00abNdax d\u00e9gg nga li \u00f1uy wax?\u00bb Yeesu tontu leen ne: \u00abWaaw d\u00e9gg naa ko. Ndax musuleen a j\u00e0ng lii ci Mbind mi: \u201cCi g\u00e9mmi\u00f1u perantal ak \u00f1iy n\u00e0mp s\u00e0kkal nga sa bopp ay cant\u201d?\u00bb\n21:17 Bi Yeesu waxee loolu, mu b\u00e0yyi leen, g\u00e9nn d\u00ebkk ba, j\u00ebm Betani, fanaan fa.\n21:18 Ci suba teel Yeesu dellusi ca d\u00ebkk ba, mu xiif.\n21:19 Noonu mu s\u00e9en garabu figg ca yoon wa, waaye bi mu fa agsee, gisu ci dara lu dul ay xob rekk. Ci kaw loolu Yeesu ne ko: \u00abDootuloo me\u00f1\u00f1 mukk.\u00bb Ca saa sa figg ga daldi wow.\n21:20 Bi nga xamee ne taalibe ya gis na\u00f1u loolu, \u00f1u waaru naan: \u00abNan la figg gi daldi wowe ci taxawaay bi?\u00bb\n21:21 Noonu Yeesu tontu leen ne: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, su ngeen g\u00ebmee te ba\u00f1 a werante, dingeen def li ma def figg gi, rax-ca-dolli bu ngeen nee tund wale: \u201cJ\u00f3gal t\u00e0bbi ca g\u00e9ej ga,\u201d dina ko def.\n21:22 Te l\u00e9pp lu ngeen laaj cig \u00f1aan, bu ngeen ci boolee ng\u00ebm, dingeen ci jot.\u00bb\n21:23 Gannaaw loolu Yeesu dugg ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, di fa j\u00e0ngale. Bi muy j\u00e0ngale nag saraxalekat yu mag ya ak njiiti xeet wa \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abY\u00ebf yii ngay def, ci ban sa\u00f1-sa\u00f1 nga koy defe? Ku la may boobu sa\u00f1-sa\u00f1?\u00bb\n21:24 Yeesu tontu leen ne: \u00abMan itam dinaa leen laaj lenn; bu ngeen ma ko waxee, kon dinaa leen wax ci ban sa\u00f1-sa\u00f1 laay defe y\u00ebf yii.\n21:25 La Yaxya daan def, di s\u00f3ob nit \u00f1i ci ndox, fu mu ko j\u00eble, ci Y\u00e0lla walla ci nit \u00f1i?\u00bb Ci kaw loolu \u00f1u daldi werante ci seen biir naan: \u00abBu nu nee: \u201cCi Y\u00e0lla,\u201d dina nu laaj: \u201cLu tax g\u00ebmuleen ko kon?\u201d\n21:26 Te bu nu nee: \u201cCi nit \u00f1i,\u201d kon mbooloo mi dal ci sunu kaw, ndaxte \u00f1\u00e9pp teg na\u00f1u Yaxya ab yonent.\u00bb\n21:27 \u00d1u tontu Yeesu nag: \u00abLoolu xamunu ko.\u00bb Noonu Yeesu ne leen: \u00abKon man itam duma leen wax ci ban sa\u00f1-sa\u00f1 laay defe y\u00ebf yii.\n21:28 \u00abLu di seen xalaat ci lii? Kenn nit amoon na \u00f1aari doom. Am b\u00e9s mu \u00f1\u00ebw ca taaw ba ne ko: \u201cSama doom, demal tey ligg\u00e9eyi ca sama toolu r\u00e9se\u00f1.\u201d\n21:29 Taaw ba tontu ko ne: \u201cMaa ngi dem baay,\u201d waaye demu ca.\n21:30 Gannaaw gi, baay ba \u00f1\u00ebw ca \u00f1aareel ba, wax ko noonu. Mu tontu ko ne: \u201cB\u00ebgguma caa dem,\u201d waaye gannaaw loolu xelam soppiku, mu dem ca.\u00bb\n21:31 Noonu Yeesu laaj leen: \u00abKan ci \u00f1aari doom yooyu moo def coobareg baayam?\u00bb \u00d1u ne: \u00ab\u00d1aareel bi.\u00bb Kon Yeesu ne leen: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, juutikat yi ak jig\u00e9eni moykat yi \u00f1oo leen j\u00ebkk a dugg ci nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji.\n21:32 Ndaxte Yaxya \u00f1\u00ebw na ci y\u00e9en ci yoonu njub, te g\u00ebmuleen ko; waaye juutikat yi ak jig\u00e9eni moykat yi g\u00ebm na\u00f1u ko. Te gannaaw bi ngeen gisee loolu, seen xel soppikuwul sax, ba ngeen g\u00ebm ko.\u00bb\n21:33 Yeesu teg ca ne: \u00abD\u00e9gluleen beneen l\u00e9eb. Amoon na fi benn boroom k\u00ebr bu j\u00ebmb\u00ebt toolu r\u00e9se\u00f1. Mu \u00f1ag tool bi, gas ci biir pax, ngir nal ci r\u00e9se\u00f1 yi. Mu tabax wottukaay, batale ko ay beykat, daldi tukki.\n21:34 \u00abBi nga xamee ne b\u00ebgg na\u00f1oo witt r\u00e9se\u00f1 yi, mu y\u00f3nni ay surgaam ci beykat yi, ngir jot w\u00e0llam ci me\u00f1\u00f1eef mi.\n21:35 Waaye beykat yi j\u00e0pp surga yi, kenn ki \u00f1u d\u00f3or ko ay yar, keneen ki \u00f1u rey ko, ki ci des \u00f1u s\u00e0nni ko ay doj.\n21:36 Boroom k\u00ebr gi nag y\u00f3nniwaat yeneen surga yu \u00ebpp yu j\u00ebkk ya, beykat yi def leen noonu \u00f1oom itam.\n21:37 Mujj mu y\u00f3nni doomam naan: \u201cX\u00eby na \u00f1u weg sama doom.\u201d\n21:38 Waaye bi beykat yi gisee doom ji, \u00f1u ne ci seen bopp: \u201cKii moo war a donn tool bi; nan ko rey, moom ndonoom.\u201d\n21:39 \u00d1u j\u00e0pp ko nag, g\u00e9nne ko tool bi, rey ko.\u00bb\n21:40 Noonu Yeesu laaj leen: \u00abBu boroom tool bi \u00f1\u00ebwee nag, na muy def beykat yi?\u00bb\n21:41 \u00d1u ne ko: \u00abDina rey reyin wu \u00f1aaw nit \u00f1u soxor \u00f1oo\u00f1u, batale tool bi yeneen beykat, yi koy jox w\u00e0llam ci jamonoy me\u00f1\u00f1eef.\u00bb\n21:42 Kon Yeesu ne leen: \u00abXanaa musuleen a j\u00e0ng lii ci Mbind yi?\u201cDoj wi tabaxkat yi s\u00e0nni;mujj na di doju ko\u00f1;ci Boroom bi la loolu j\u00f3ge,te y\u00e9emu nanu ci.\u201d\n21:43 \u00abLoolu moo tax maa ngi leen koy wax, dina\u00f1u leen xa\u00f1 nguuru Y\u00e0lla, d\u00e9nk ko xeet wuy def ay j\u00ebfam.\n21:44 Ku dal ci doj wii, dammtoo; ku mu dal ci sa kaw, rajaxe la.\u00bb\n21:45 Bi nga xamee ne saraxalekat yu mag ya ak Farisen ya d\u00e9gg na\u00f1u l\u00e9ebam yooyu, \u00f1u xam ne \u00f1oom lay wax.\n21:46 Noonu \u00f1u di ko fexee j\u00e0pp, waaye ragal na\u00f1u nit \u00f1a, ndaxte \u00f1\u00e9pp teg na\u00f1u ko ab yonent.\n22:1 Gannaaw loolu Yeesu nettali leen beneen l\u00e9eb ne leen:\n22:2 \u00abNguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dafa mel ni buur buy waajal c\u00e9etu doomam ju g\u00f3or.\n22:3 Noonu mu y\u00f3nni ay surgaam, ngir \u00f1u woo gan yi ca c\u00e9et ga, waaye gan yi b\u00ebggu\u00f1oo \u00f1\u00ebw.\n22:4 Kon mu y\u00f3nneeti yeneen surga ne leen: \u201cBu ngeen demee, y\u00e9gal-leen gan yi sama woote bii: \u2018Reer yi noppi na, reylu naa samay nag ak samay jur gu duuf; l\u00e9pp sotti na, \u00f1\u00ebwleen ci reer yi.\u2019 \u201d\n22:5 Waaye ba tey wuyuwu\u00f1u ko; \u00f1u dem, kenn ki ca toolam, kenn ki jaayaani,\n22:6 \u00f1a ca des j\u00e0pp surga ya, toroxal leen, rey leen.\n22:7 \u00abNoonu buur mer, daldi y\u00f3nni ay xarekatam, ngir \u00f1u rey b\u00f3omkat yooyule, lakk seen d\u00ebkk.\n22:8 Ci kaw loolu mu ne surga ya: \u201cReeri c\u00e9et gi noppi na, waaye \u00f1i \u00f1u woo yeyoowu\u00f1u ko.\n22:9 Demleen nag buntu d\u00ebkk ba, woo ku ngeen fa gis ci reeri c\u00e9et gi.\u201d\n22:10 Noonu surga ya g\u00e9nn ca yoon ya, boole \u00f1a \u00f1u fa gis \u00f1\u00e9pp, \u00f1u bon \u00f1a ak \u00f1u baax \u00f1a, ba n\u00e9egu reer ya fees ak ay gan.\n22:11 \u00abBi nga xamee ne buur bi dugg na nag, ngir seetsi gan yi, mu gis fa nit ku solul mbubb mu \u00f1u war a sol ca c\u00e9et ga.\n22:12 Buur ne ko: \u201cSama waay, naka nga dugge fii, te amuloo mbubbum c\u00e9et?\u201d Waa ji ne miig.\n22:13 Noonu buur ba ne ay surgaam: \u201cYeewleen ko ci t\u00e0nk yi ak ci loxo yi, s\u00e0nni ko ci biti ci l\u00ebnd\u00ebm gi. Foofa dees na fa jooy tey y\u00e9yu.\u201d\n22:14 Ndaxte \u00f1i \u00f1u woo bare na\u00f1u, waaye \u00f1i \u00f1u t\u00e0nn barewul.\u00bb\n22:15 Booba Farisen ya dem gise, ba xam lu \u00f1u war a def, ngir fiir Yeesu ci waxam.\n22:16 Noonu \u00f1u y\u00f3nni ci moom seeni taalibe ak \u00f1i far ak buur bi Erodd ne ko: \u00abKilifa gi, xam nanu ne ku w\u00f3or nga, te ragaloo kenn, ndaxte seetuloo j\u00ebmmi nit, waaye dangay xamle yoonu Y\u00e0lla ci bu w\u00f3or.\n22:17 Wax nu nag loo xam ci lii: ndax jaadu na, nu fey buur bi Sesaar galag walla d\u00e9et?\u00bb\n22:18 Waaye Yeesu xam seen njubla\u014b, mu ne leen nag: \u00abLu tax ngeen b\u00ebgg maa fiir, y\u00e9en naaf\u00e9q yi?\n22:19 Wonleen ma poset, bi \u00f1uy feye galag.\u00bb \u00d1u daldi ko jox nag benn posetu denariyon.\n22:20 Yeesu ne leen: \u00abKan la\u00f1u ci def nataalam ak turam?\u00bb\n22:21 \u00d1u tontu ko: \u00abSesaar.\u00bb Noonu mu ne leen: \u00abJoxleen nag Sesaar li Sesaar moom, te jox Y\u00e0lla li Y\u00e0lla moom.\u00bb\n22:22 Bi nga xamee ne d\u00e9gg na\u00f1u loolu, \u00f1u waaru, b\u00e0yyi ko, daldi dem.\n22:23 B\u00e9s boobale ay Sadusen \u00f1\u00ebw ci moom. Sadusen yi nag \u00f1oom g\u00ebmu\u00f1u ne ndekkite am na. Noonu \u00f1u laaj ko naan:\n22:24 \u00abKilifa gi, Musaa nee woon na: \u201cBoo xamee ne g\u00f3or dee na te amul doom, na rakkam donn jabaram, ngir s\u00e0kkal magam njaboot.\u201d\n22:25 Amoon na ci nun nag jur\u00f3om-\u00f1aari g\u00f3or, \u00f1u bokk ndey ak baay. Taaw ba s\u00e9yoon na, faatu; rakk ja donn jabar ja, ndaxte amul woon doom.\n22:26 \u00d1aareel ba ak \u00f1etteel ba def noonu, ba ci jur\u00f3om-\u00f1aareel ba.\n22:27 Gannaaw \u00f1oom \u00f1\u00e9pp, jig\u00e9en ja faatu.\n22:28 Bu ndekkite taxawee nag, jabaru kan lay doon ci jur\u00f3om-\u00f1aar \u00f1i, ndaxte \u00f1\u00e9pp j\u00ebl na\u00f1u ko?\u00bb\n22:29 Waaye Yeesu tontu leen ne: \u00abY\u00e9ena ngi cig r\u00e9er, ndaxte xamuleen Mbind mi mbaa k\u00e0ttanu Y\u00e0lla.\n22:30 Ndaxte keroog ndekkite li kenn du am jabar, kenn du am j\u00ebkk\u00ebr, waaye dina\u00f1u mel ni malaaka yi ci kaw.\n22:31 Te lu j\u00ebm ci ndekkitel \u00f1i dee, xanaa musuleen a j\u00e0ng la leen Y\u00e0lla waxoon ne:\n22:32 \u201cMaay Y\u00e0llay Ibraayma ak Y\u00e0llay Isaaxa ak Y\u00e0llay Yanq\u00f3oba\u201d? Li ciy g\u00e9nn mooy, nekkul Y\u00e0llay \u00f1i dee waaye Y\u00e0llay \u00f1iy dund la.\u00bb\n22:33 Bi nga xamee ne mbooloo ma d\u00e9gg na\u00f1u loolu, \u00f1u waaru ndax li mu j\u00e0ngale.\n22:34 Gannaaw gi, Farisen ya y\u00e9g na\u00f1u ne, yey na Sadusen ya. Kon nag \u00f1u daldi daje.\n22:35 Noonu kenn ci \u00f1oom, ka nekk xutbakat, fexe koo fiir. Mu laaj ko:\n22:36 \u00abKilifa gi, ban ndigal moo g\u00ebn a m\u00e0gg ci yoonu Musaa?\u00bb\n22:37 Yeesu tontu ko ne: \u00ab \u201cNanga b\u00ebgg Y\u00e0lla sa Boroom ak sa xol b\u00e9pp ak sa bakkan b\u00e9pp ak sa xel m\u00e9pp.\u201d\n22:38 Loolu moo di li j\u00ebkk te \u00ebpp ci li Y\u00e0lla santaane.\n22:39 Te \u00f1aareel bi noona la mel: \u201cNanga b\u00ebgg sa moroom, ni nga b\u00ebgge sa bopp.\u201d\n22:40 \u00d1aari ndigal yooyu t\u00ebnk na\u00f1u yoonu Musaa w\u00e9pp, moom ak waxi yonent yi.\u00bb\n22:41 Bi Farisen ya dajee nag, Yeesu laaj leen:\n22:42 \u00abLu ngeen xalaat ci Almasi bi; kan la nekk s\u00ebtam?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abDaawuda.\u00bb\n22:43 Noonu Yeesu ne leen: \u00abLu tax nag Daawuda, bi muy wax ci k\u00e0ttanu Xelu Y\u00e0lla mi, di ko wooye \u201cBoroom bi\u201d ne:\n22:44 \u201cBoroom bi wax na sama Boroom:\u2018Toogal ci sama ndeyjoor,ba kera may daaneelsay noon ci sa kanam\u2019 \u201d\n22:45 Gannaaw Daawuda nag wooye na ko: \u201cBoroom bi,\u201d nu muy nekke s\u00ebtam?\u00bb\n22:46 Ci kaw loolu kenn m\u00ebnu koo tontu genn k\u00e0ddu. Te li dale ci b\u00e9s booba kenn \u00f1emeetu koo laaj dara.\n23:1 Gannaaw loolu Yeesu waxoon na mbooloo ma ak taalibeem ya ne leen:\n23:2 \u00abXutbakat ya ak Farisen ya \u00f1u ngi toog ci jalu Musaa.\n23:3 L\u00e9pp lu \u00f1u leen wax nag, defleen ko te s\u00e0mm ko, waaye buleen roy seeni j\u00ebf, ndaxte da\u00f1uy wax waaye du\u00f1u ko j\u00ebfe.\n23:4 Da\u00f1uy takk say yu diis, yen leen ci nit \u00f1i, waaye du\u00f1u ko nangoo laal sax ak seen cati baaraam.\n23:5 Da\u00f1uy def seeni j\u00ebf y\u00e9pp, ngir nit \u00f1i gis leen, di takk ay t\u00e9ere yu r\u00e9y, tey r\u00e9yal seeni laari mbubb.\n23:6 Ca reeri xew yi, toogu yu yiw la\u00f1uy taamu, tey f\u00e9ete kanam ca j\u00e0ngu ya.\n23:7 Da\u00f1oo b\u00ebgg \u00f1\u00e9pp nuyoo leen \u00f1aari loxo ca p\u00e9nc ma, di leen wooye \u201cKilifa gi.\u201d\n23:8 Waaye y\u00e9en bu\u00f1u leen wooye \u201cKilifa gi,\u201d ndaxte kenn rekk moo di seen Kilifa, te y\u00e9en \u00f1\u00e9pp ay bokk ngeen.\n23:9 Te buleen tudde kenn seen \u201cbaay\u201d ci \u00e0ddina, ndaxte kenn rekk moo di seen Baay, ki ci kaw.\n23:10 Bu\u00f1u leen tudde it ay \u201cnjiit,\u201d ndaxte kenn rekk moo di seen Njiit, mooy Kirist.\n23:11 Ki g\u00ebn a mag ci y\u00e9en mooy ki nangoo nekk seen surga.\n23:12 Kuy y\u00e9kkatiku, dees na la suufeel; kuy suufeelu, \u00f1u y\u00e9kkati la.\n23:13 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi t\u00ebj nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji ci kanamu nit \u00f1i; y\u00e9en dungeen ci dugg, te dungeen b\u00e0yyi ku ci b\u00ebgg a dugg, mu dugg ci.\n23:15 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi w\u00ebr g\u00e9ej ak suuf, ngir s\u00e0kku benn taalibe, ba noppi ngeen def ko nitu safara, ku leen y\u00e9es \u00f1aari yoon.\n23:16 \u00abY\u00e9en njiit yu gumba yi, dingeen torox! Y\u00e9ena ngi wax ne: \u201cKu gi\u00f1e k\u00ebr Y\u00e0lla gi, ngi\u00f1 li duggul, waaye ku gi\u00f1 ci wurusu k\u00ebr Y\u00e0lla gi, dugg na.\u201d\n23:17 Y\u00e9en \u00f1i dof te gumba! Lan moo g\u00ebn a m\u00e0gg, wurus wi walla k\u00ebr Y\u00e0lla, gi tax wurus wi sell?\n23:18 Dangeen ne it: \u201cKu gi\u00f1e saraxalukaay bi ci k\u00ebr Y\u00e0lla gi, ngi\u00f1 li duggul, waaye ku gi\u00f1 ci sarax si ci kawam, dugg na.\u201d\n23:19 Gumba yi! Lan moo g\u00ebn a m\u00e0gg, sarax si walla saraxalukaay bi tax sarax si sell?\n23:20 Ku gi\u00f1e saraxalukaay bi, gi\u00f1 nga ci saraxalukaay bi ak li ci kawam l\u00e9pp.\n23:21 Ku gi\u00f1e k\u00ebr Y\u00e0lla gi, gi\u00f1 nga ci k\u00ebr Y\u00e0lla gi ak Ki ci d\u00ebkk.\n23:22 Ku gi\u00f1 ci asamaan, gi\u00f1 nga ci jalu Buur Y\u00e0lla ak Ki ci toog.\n23:23 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi s\u00e0kk asaka ci naana ak anet ak kumin, te s\u00e0ggane yi g\u00ebn a m\u00e0gg ci yoonu Musaa, maanaam njub, y\u00ebrmande ak ng\u00ebm. Loolu ngeen war a def, waxuma nag ngeen b\u00e0yyi la ca des.\n23:24 Y\u00e9en njiit yu gumba yi! Y\u00e9ena ngi segg wallax-njaan, tey wann gil\u00e9em.\n23:25 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi setal bitib kaas bi ak ndab li, waaye ci biir dafa fees ak c\u00e0cc ak \u00ebppal.\n23:26 Farisen yu gumba yi! J\u00ebkkleen a setal biir kaas bi ak ndab li, ngir biti bi itam set.\n23:27 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi mel ni b\u00e0mmeel yu \u00f1u weexal. Ci biti am na\u00f1u melo wu rafet, waaye ci biir da\u00f1oo fees ak yaxi \u00f1i dee ak tilim ju nekk.\n23:28 Y\u00e9en itam, ci ngistal dangeen a mel ni \u00f1u jub, waaye ci seen biir dangeen fees ak naaf\u00e9q ak lu bon.\n23:29 \u00abY\u00e9en xutbakat yi ak Farisen yi, naaf\u00e9q yi, dingeen torox! Ndaxte y\u00e9ena ngi tabax xabruy yonent yi, tey rafetal b\u00e0mmeeli \u00f1u jub \u00f1i.\n23:30 Te y\u00e9ena ngi wax ne: \u201cBu nu fekke woon sunu jamonoy maam, dunu \u00e0nd ak \u00f1oom ciy tuur deretu yonent yi.\u201d\n23:31 Seede ngeen nii ne, yey ngeen seen bopp, te y\u00e9enay doomi \u00f1i doon rey yonent yi,\n23:32 di aw seen t\u00e0nki baay, ba y\u00e9es leen sax.\n23:33 Y\u00e9en \u00f1i mel ni ay jaan, te fees ak da\u014bar niy co, naka ngeen di mucce mbugalu safara?\n23:34 Moo tax maa ngi leen di y\u00f3nnee ay yonent ak ay boroom xam-xam ak ay xutbakat. \u00d1enn \u00f1i dingeen leen rey te daaj leen ci bant; \u00f1eneen \u00f1i dingeen leen d\u00f3or ay yar ci seeni j\u00e0ngu, di leen fitnaal ci d\u00ebkkoo-d\u00ebkk.\n23:35 Noonu deretu \u00f1i jub, ji \u00f1u tuur j\u00e9pp ci \u00e0ddina, dina x\u00ebppu ci seen kaw, li dale ci deretu Abel mi jub, ba ci deretu Sakariya doomu Baraki, mi ngeen rey ci diggante b\u00e9rab bu sell bi ak saraxalukaay bi.\n23:36 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, loolu l\u00e9pp dina dal ci niti jamono jii.\n23:37 \u00abYerusalem, Yerusalem, yaw miy rey yonent yi, tey s\u00e0nni ay doj ndaw yi, ba \u00f1u dee, aka maa b\u00ebggoon a dajale say doom, ni ginaar di uufe ay cuujam, te nanguwuleen!\n23:38 Kon nag Y\u00e0lla dina b\u00ebrg\u00ebl seen k\u00ebr, ba mu gent.\n23:39 Ndaxte maa ngi leen koy wax, dungeen ma gisati li dale tey, ba kera ngeen ne: \u201cYaw miy \u00f1\u00ebw ci turu Boroom bi, ku barkeel nga!\u201d\u00bb\n24:1 Bi Yeesu waxee ba noppi, mu g\u00e9nn ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, dem. Noonu ay taalibeem \u00f1\u00ebw ci moom, ngir won ko tabaxi k\u00ebr Y\u00e0lla ga.\n24:2 Waaye mu tontu leen ne: \u00abDu gis ngeen yii y\u00e9pp? Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, lii l\u00e9pp dina daanu, ba doj dootul des ci kaw doj.\u00bb\n24:3 Noonu bi nga xamee ne Yeesu toog na ca tundu Oliw ya, taalibeem ya \u00f1\u00ebw ci moom cig wet. \u00d1u ne ko: \u00abWax nu ka\u00f1 la loolu di am, te luy tegtale ne, yaa ngi \u00f1\u00ebw te \u00e0ddina di tukki?\u00bb\n24:4 Yeesu tontu leen ne: \u00abMoytuleen, bu leen kenn nax.\n24:5 Ndaxte \u00f1u bare dina\u00f1u \u00f1\u00ebw ci sama tur ne: \u201cMaa di Kirist,\u201d te dina\u00f1u nax \u00f1u bare.\n24:6 Dingeen d\u00e9gg ay xare ak coowi xare; wottuleen, buleen ci tiit, ndaxte loolu war na am, waaye booba muju jamono ji jotagul.\n24:7 Xeet dina j\u00f3g, xeex ak weneen xeet, r\u00e9ew xeex ak meneen r\u00e9ew. Dina am ay xiif ak ay yengu-yenguy suuf ci b\u00e9rab yu bare.\n24:8 Waaye loolu l\u00e9pp mooy ndoortel metit yi, mel ni jig\u00e9en juy matu.\n24:9 Bu boobaa dees na leen j\u00e9bbale, metital leen, rey leen; te xeet y\u00e9pp dina\u00f1u leen ba\u00f1 ndax sama tur.\n24:10 Bu loolu amee \u00f1u bare dina\u00f1u d\u00e0ggeeku, di booleente tey ba\u00f1ante.\n24:11 Te it \u00f1u bare \u00f1uy mbubboo turu yonent dina\u00f1u fee\u00f1, nax nit \u00f1u bare.\n24:12 Te gannaaw lu bon day law, mb\u00ebggeelug \u00f1i \u00ebpp dina w\u00e0\u00f1\u00f1iku.\n24:13 Waaye ku mu\u00f1 ba ca muj ga, mucc.\n24:14 Noonu xebaar bu baax bii ci nguuru Y\u00e0lla, dees na ko y\u00e9gle ci \u00e0ddina s\u00e9pp, ngir mu nekk seede ci xeet y\u00e9pp. Bu loolu amee muju jamono ji jot.\n24:15 \u00abDina am b\u00e9s bu li \u00f1uy wax: \u201cLu araam luy y\u00e0qe\u201d dina tege ca b\u00e9rab bu sell ba. Mooy li \u00f1u doon wax jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Da\u00f1eel; ku ko j\u00e0ng, nanga ko xam.\n24:16 Bu ngeen gisee loolu nag, ku nekk ci biir diiwaanu Yude, nanga daw ca tund ya;\n24:17 ku nekk ci kaw taax ma, bul w\u00e0cc ngir fab say y\u00ebf, ya nekk ci biir k\u00ebr ga;\n24:18 ku nekk ca tool ba, bul \u00f1ibbi ngir fab sa mbubb.\n24:19 Ngalla jig\u00e9en \u00f1i \u00ebmb ca b\u00e9s yooyu, ngalla it \u00f1iy n\u00e0mpal!\n24:20 \u00d1aanleen nag seen g\u00e0ddaay bumu nekk jamonoy seddaayu lolli, walla b\u00e9su noflaay bi.\n24:21 Ndaxte booba dina am metit wu r\u00e9y wu musul a am, ba \u00e0ddina sosoo ak tey, te dootul am mukk.\n24:22 Te bu \u00f1u w\u00e0\u00f1\u00f1iwul b\u00e9s yooyu, kenn du mucc, waaye dees na leen w\u00e0\u00f1\u00f1i ndax \u00f1i Y\u00e0lla t\u00e0nn.\n24:23 \u00abBooba nag, bu leen kenn waxee: \u201cKaayleen gis, Kirist a ngi fi,\u201d mbaa: \u201cMu nga fale,\u201d buleen ko g\u00ebm.\n24:24 Ndaxte \u00f1i mbubboo turu Kirist ak \u00f1i mbubboo turu yonent dina\u00f1u fee\u00f1, di joxe ay firnde yu r\u00e9y ak ay k\u00e9emaan, ba ciy nax sax \u00f1i Y\u00e0lla t\u00e0nn, su loolu manoon a am.\n24:25 Wax naa leen ko lu jiitu.\n24:26 \u00abBu \u00f1u leen waxee nag: \u201cSeetleen, mu nga nale ca \u00e0ll ba,\u201d buleen g\u00e9nn, mbaa \u00f1u ne: \u201cSeetleen mu ngi nii ci biir k\u00ebr gi,\u201d buleen ko g\u00ebm.\n24:27 Ndaxte ni melax di f\u00e0qe penku, te lerax ba sowu, noonu la \u00f1\u00ebwu Doomu nit ki di mel.\n24:28 Fa m\u00e9dd nekk, fa la tan yiy dajee.\n24:29 \u00abGannaaw metitu b\u00e9s yooyule nag, ca saa sa jant bi dina l\u00ebnd\u00ebm te weer wi dootul leer; biddiiw yi dina\u00f1u f\u00e0q, daanu ci asamaan, te k\u00e0ttani asamaan yi yengu.\n24:30 Booba firnde ji taxaw, Doomu nit ki fee\u00f1 ci asamaan, te xeeti \u00e0ddina s\u00e9pp dina\u00f1u jooy. Dina\u00f1u gis Doomu nit ki di \u00f1\u00ebw ci niiri asamaan si, \u00e0nd ak k\u00e0ttan ak ndam lu r\u00e9y.\n24:31 Dina y\u00f3nni ay malaakaam ak baatu liit bu d\u00e9gtu, \u00f1u dajale \u00f1i mu t\u00e0nn ci \u00f1eenti xebla yi, fa asamaan dale ba fu mu yem.\u00bb\n24:32 Yeesu teg ca ne: \u00abJ\u00e0ngleen misaalu garabu figg ga. Boo xamee ne ay b\u00e0nqaasam duy na\u00f1u, ay xobam s\u00ebq, xam ngeen ne nawet jege na.\n24:33 Noonu y\u00e9en itam bu ngeen gisee loolu l\u00e9pp, xamleen ne jege na, mu ngi ci bunt bi sax.\n24:34 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, niti jamono jii du\u00f1u w\u00e9y te loolu l\u00e9pp amul.\n24:35 Asamaan ak suuf dina\u00f1u w\u00e9y, waaye samay wax du w\u00e9y mukk.\n24:36 \u00abWaaye b\u00e9s booba walla waxtu wa, kenn xamul ka\u00f1 lay doon; du malaaka yi ci kaw, du sax man Doom ji, waaye Baay bi rekk moo ko xam.\n24:37 Ni b\u00e9si N\u00f3oyin ya, noonu lay mel, bu Doomu nit ki di \u00f1\u00ebw.\n24:38 Ndaxte ca b\u00e9s ya jiitu mb\u00ebnn ma, nit \u00f1aa ngi doon lekk di naan, g\u00f3or yaa ngi doon takk jabar, tey maye seeni doom, ba b\u00e9s ba N\u00f3oyin duggee ca gaal ga;\n24:39 xalaatu\u00f1u woon dara, ba kera ndoxum mb\u00ebnn ma di dikk, y\u00f3bbu leen. Noonu lay mel ci \u00f1\u00ebwu Doomu nit ki.\n24:40 \u00abBu boobaa ci \u00f1aar \u00f1u nekk cib tool, dina\u00f1u j\u00ebl kenn ki, b\u00e0yyi ki ci des.\n24:41 Ci \u00f1aari jig\u00e9en \u00f1uy wol ca \u00ebtt ba, dina\u00f1u j\u00ebl kenn ki, b\u00e0yyi ki ci des.\n24:42 Yeewuleen nag, ndaxte xamuleen b\u00e9s bu seen Boroom di \u00f1\u00ebw.\n24:43 Waaye xamleen lii: bu boroom k\u00ebr gi xamoon, ci ban waxtu ci guddi la s\u00e0cc bi di \u00f1\u00ebw, kon dina yeewu te du ko b\u00e0yyi, mu toj k\u00ebram.\n24:44 Loolu moo tax y\u00e9en itam taxawleen jonn, ndaxte Doomu nit ki dina \u00f1\u00ebw ci waxtu wu ngeen ko s\u00e9enuwul.\u00bb\n24:45 Yeesu teg ca ne: \u00abKan moo nekk surga bu takku te teey, bu njaatigeem teg ci waa k\u00ebr gi, ngir mu leen di dundal ca jamono ja?\n24:46 Bu njaatigeem \u00f1\u00ebwee te gis muy def noonu, surga boobu dina am ng\u00ebr\u00ebm.\n24:47 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, njaatige bi dina ko teg ci alalam j\u00e9pp.\n24:48 Waaye bu dee surga bu bon bu naan ci xelam: \u201cSama njaatige day y\u00e9ex a \u00f1\u00ebw,\u201d\n24:49 mu t\u00e0mbalee d\u00f3or ay bokki surgaam, di lekk te naan ak naankat ya,\n24:50 kon njaatige ba dina \u00f1\u00ebw ci b\u00e9s bu mu ko s\u00e9enuwul ak waxtu wu mu xamul.\n24:51 Dina ko d\u00f3or ay yar yu metti, jox ko a\u00f1ub naaf\u00e9q. Foofa dees na fa jooy tey y\u00e9yu.\n25:1 \u00abBooba nguuru Y\u00e0lla Aji Kawe ji dina mel ni fukki janq, \u00f1u fab seeni l\u00e0mp, g\u00e9nn, gatanduji boroom s\u00e9et ba.\n25:2 Fekk jur\u00f3om ca janq ya di \u00f1u am xel, jur\u00f3om ya ca des \u00f1\u00e0kk xel.\n25:3 \u00d1i \u00f1\u00e0kk xel nag fab na\u00f1u seeni l\u00e0mp, waaye fabaalewu\u00f1u diwlin;\n25:4 waaye \u00f1i am xel \u00f1oom fab na\u00f1u seeni l\u00e0mp, fabaale diwlin ciy njaq.\n25:5 Ni boroom s\u00e9et bi y\u00e9exee \u00f1\u00ebw nag, \u00f1\u00e9pp g\u00ebmmeentu bay nelaw.\n25:6 \u00abNoonu ci xaaju guddi baat jib ne: \u201cBoroom s\u00e9et baa ngi, g\u00e9nnleen, gatandu ko.\u201d\n25:7 Bi ko janq ya d\u00e9ggee, \u00f1u j\u00f3g, defar seeni l\u00e0mp.\n25:8 \u00d1i \u00f1\u00e0kk xel wax \u00f1i am xel: \u201cMayleen nu ci seen diwlin, ndaxte sunuy l\u00e0mp \u00f1u ngi b\u00ebgg a fey.\u201d\n25:9 Waaye \u00f1i am xel tontu leen ne: \u201cLi nu yor du doy ngir nun ak y\u00e9en; tee ngeen a dem ca jaaykat ya, j\u00ebnd.\u201d\n25:10 \u00abBi nga xamee ne dem na\u00f1u j\u00ebndi, boroom s\u00e9et ba agsi. \u00d1i amoon diwlin ci seeni l\u00e0mp, \u00e0nd ak boroom s\u00e9et ba ca reer ya. Noonu bunt ba t\u00ebj.\n25:11 Gannaaw loolu janq ya ca des agsi naan: \u201cSang bi, Sang bi, ubbil nu.\u201d\n25:12 Waaye mu tontu leen ne: \u201cCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, xawma leen.\u201d\n25:13 \u00abYeewuleen nag, ndaxte xamuleen b\u00e9s ba mbaa waxtu wa.\n25:14 \u00abTe it nguuru Y\u00e0lla dafa mel ni kuy tukki bitim r\u00e9ew. Bi mu laata dem, mu woo ay surgaam, batale leen alalam, ku nekk lu mu \u00e0ttan.\n25:15 Kenn ka, mu d\u00e9nk ko jur\u00f3omi milyo\u014b, keneen ka, mu d\u00e9nk ko \u00f1aar; ka ca des, benn; daldi tukki.\n25:16 \u00abBi mu demee nag, ki jot jur\u00f3omi milyo\u014b ya dem, di ci jula, ba amaat yeneen jur\u00f3om.\n25:17 Noonu it ki jot \u00f1aar amaat yeneen \u00f1aar.\n25:18 Waaye ki jot benn milyo\u014b dem, gas pax, n\u00ebbb fa xaalisu njaatigeem.\n25:19 \u00abGannaaw diir bu y\u00e0gg njaatigeb surga ya dellusi, daldi leen laaj alalam.\n25:20 Noonu ki jot jur\u00f3omi milyo\u014b ya jege\u00f1si, indi yeneen jur\u00f3om naan: \u201cKilifa gi, d\u00e9nk nga ma jur\u00f3omi milyo\u014b; seetal, ame naa ci yeneen jur\u00f3om.\u201d\n25:21 Njaatigeem tontu ko: \u201cDef nga lu baax, surga bu baax nga te takku. Gannaaw takku nga ci lu tuuti, dinaa la d\u00e9nk lu bare. Kaay bokk ci sama mb\u00e9g.\u201d\n25:22 Naka noona ki jot \u00f1aari milyo\u014b it jege\u00f1si ne ko: \u201cKilifa gi, d\u00e9nk nga ma \u00f1aari milyo\u014b, seetal, ame naa ci yeneen \u00f1aar.\u201d\n25:23 Njaatigeem ne ko: \u201cDef nga lu baax, surga bu baax nga te takku. Gannaaw takku nga ci lu tuuti, dinaa la d\u00e9nk lu bare. Kaay bokk ci sama mb\u00e9g.\u201d\n25:24 \u00abGannaaw loolu nag, ki jot benn milyo\u014b jege\u00f1si ne ko: \u201cKilifa gi, xamoon naa ne, nit ku n\u00e9eg nga; dangay dajale foo jiwul, tey g\u00f3ob foo faruwul.\n25:25 Moo tax ma ragaloon la, ba dem, n\u00ebbb sa xaalis ci biir suuf; mi ngii, fabal li nga moom.\u201d\n25:26 Waaye njaatigeem tontu ko: \u201cSurga bu bon nga te tayel! Gannaaw xamoon nga ne, damay dajale fu ma jiwul, tey g\u00f3ob fu ma faruwul,\n25:27 kon waroon ngaa y\u00f3bbu sama xaalis ca denckati xaalis ya. B\u00e9s bu ma \u00f1\u00ebwee nag, ma man a jot li ma moom ak la mu jur.\u201d\n25:28 Noonu njaatige bi ne: \u201cNanguleen xaalis bi ci moom, jox ko boroom fukki milyo\u014b yi.\n25:29 Ndaxte ku am dina\u00f1u la dolli, ba nga barele, waaye ku amul, li nga am as n\u00e9ew sax, dina\u00f1u ko nangu.\n25:30 Te s\u00e0nnileen surga bu amul njari\u00f1 bi ci biti ci l\u00ebnd\u00ebm gi. Foofa dees na fa jooy te y\u00e9yu.\u201d\n25:31 \u00abBoo xamee ne Doomu nit ki mu ngi \u00f1\u00ebw ci ndamam, \u00e0nd ak malaaka y\u00e9pp, booba dina falu ni buur, toog ci jalam bu soloo ndam.\n25:32 Bu boobaa dees na dajale xeeti \u00e0ddina y\u00e9pp ci kanamam, te dina leen x\u00e0jjale, ni s\u00e0mm di x\u00e0jjalee xar yi ak b\u00eby yi,\n25:33 mu teg xar yi ci ndeyjooram, b\u00eby yi ci c\u00e0mmoo\u00f1am.\n25:34 \u00abNoonu Buur bi dina wax \u00f1i f\u00e9ete ndeyjoor: \u201cAgsileen, y\u00e9en \u00f1i sama Baay barkeel, j\u00ebl-leen nguur, gi \u00f1u leen waajal li dale ci nj\u00e0lb\u00e9enug \u00e0ddina.\n25:35 Ndaxte xiifoon naa, ngeen jox ma, ma lekk; te mar, ngeen jox ma, ma naan; nekkoon naa ab doxand\u00e9em, ngeen fat ma;\n25:36 te rafle, ngeen wodd ma; woppoon naa, ngeen seetsi ma; te \u00f1u t\u00ebj ma, ngeen \u00f1\u00ebw fi man.\u201d\n25:37 Ci kaw loolu \u00f1i jub dina\u00f1u tontu ne: \u201cBoroom bi, ka\u00f1 lanu la gisoon, nga xiif, nu jox la, nga lekk; mbaa nga mar, nu jox la, nga naan?\n25:38 Ka\u00f1 lanu la gisoon, nga nekk ab doxand\u00e9em, nu fat la; mbaa nga rafle, nu wodd la?\n25:39 Ka\u00f1 lanu la gisoon, nga wopp mbaa \u00f1u t\u00ebj la, nu \u00f1\u00ebw ci yaw?\u201d\n25:40 Noonu Buur bi dina leen tontu ne: \u201cCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, saa yu ngeen defalee loolu kenn ki g\u00ebn a ndaw ci sama bokk yii, man ngeen ko defal.\u201d\n25:41 \u00abGannaaw loolu dina wax \u00f1i ci c\u00e0mmoo\u00f1am: \u201cSoreleen ma y\u00e9en \u00f1i alku, te dem ci safara su dul fey, si \u00f1u s\u00e0kkal Seytaane ak ay malaakaam.\n25:42 Ndaxte xiifoon naa waaye joxuleen ma, ma lekk; te mar waaye joxuleen ma, ma naan.\n25:43 nekkoon naa ab doxand\u00e9em, waaye fatuleen ma; te rafle, waaye wodduleen ma; woppoon naa te \u00f1u t\u00ebj ma, waaye seetsiwuleen ma.\u201d\n25:44 Ci kaw loolu dina\u00f1u tontu ne: \u201cBoroom bi, ka\u00f1 lanu la gisoon, nga xiif, mbaa nga mar, nga nekk ab doxand\u00e9em mbaa rafle, nga wopp mbaa \u00f1u t\u00ebj la, te topptoowunu la?\u201d\n25:45 Kon dina leen tontu ne: \u201cCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, saa su ngeen ko defalul kenn ci \u00f1i g\u00ebn a ndaw, man ngeen ko defalul.\u201d\n25:46 Noonu \u00f1ii dina\u00f1u s\u00f3obu ci mbugal gu dul jeex, waaye \u00f1i jub dina\u00f1u t\u00e0bbi ci dund gu dul jeex.\u00bb\n26:1 Bi nga xamee ne Yeesu wax na loolu l\u00e9pp ba noppi, mu ne taalibeem ya:\n26:2 \u00abXam ngeen ne, \u00f1aari fan a des ci m\u00e0ggalu b\u00e9su J\u00e9ggi ba, te dina\u00f1u wor Doomu nit ki, daaj ko ci bant.\u00bb\n26:3 Booba nag saraxalekat yu mag ya ak njiiti xeet wa dajaloo ca k\u00ebr gu r\u00e9y gu saraxalekat bu mag ba, tudd Kayif.\n26:4 \u00d1u daldi gise, ba xam lu \u00f1u man a fexe, ba j\u00e0pp Yeesu, reylu ko.\n26:5 Waaye \u00f1u ne: \u00abBumu doon ci b\u00e9su m\u00e0ggal bi, ngir yengu-yengu ba\u00f1 a am ci nit \u00f1i.\u00bb\n26:6 Bi nga xamee ne Yeesu nekkoon na d\u00ebkku Betani ca k\u00ebr Simo\u014b ma gaana woon,\n26:7 jenn jig\u00e9en \u00f1\u00ebw ci moom, yor njaq lu \u00f1u yette doj wu \u00f1uy wax albaatar. Njaq la def latkolo\u00f1 bu jar lu baree-bare. Noonu bi Yeesu toogee di lekk, jig\u00e9en ji tuur ko ci boppu Yeesu.\n26:8 Waaye bi ko taalibe ya gisee, \u00f1u daldi mer ne: \u00abY\u00e0q gii lu muy jari\u00f1?\n26:9 Maneesoon na koo jaay ci lu bare, jox xaalis bi miskin yi.\u00bb\n26:10 Yeesu nag xam la \u00f1u wax, mu ne leen: \u00abJig\u00e9en ji defal na ma j\u00ebf ju rafet; lu tax ngeen di ko sonal?\n26:11 Miskin yaa ngi ak y\u00e9en b\u00e9s bu nekk, waaye dungeen ma gis ba f\u00e0ww.\n26:12 Kii, ci li mu tuur latkolo\u00f1 bii ci sama yaram, def na ko ngir waajal sama rob.\n26:13 Ci d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, f\u00e9pp fu \u00f1uy y\u00e9ene xebaar bu baax bi ci \u00e0ddina s\u00e9pp, dina\u00f1u fa f\u00e0ttali it li jig\u00e9en jii def.\u00bb\n26:14 Ca waxtu woowu kenn ci fukki taalibe ya ak \u00f1aar, ku tudd Yudaa Iskariyo, dem ca saraxalekat yu mag ya,\n26:15 ne leen: \u00abLan ngeen ma man a jox, ngir ma j\u00e9bbal leen Yeesu?\u00bb Noonu saraxalekat ya daldi ko wa\u00f1\u00f1al fanweeri poseti estateer.\n26:16 Li dale ci saa soosa nag Yudaa di fexe jamono ju mu leen man a j\u00e9bbal Yeesu.\n26:17 B\u00e9s bu j\u00ebkk ca m\u00e0ggal, ga \u00f1uy wax Mburu ya amul lawiir, taalibe yi \u00f1\u00ebw ci Yeesu ne ko: \u00abFoo b\u00ebggoon nu defaral la reeru m\u00e0ggalu J\u00e9ggi ba?\u00bb\n26:18 Yeesu tontu leen: \u00abDemleen ca d\u00ebkk ba, j\u00ebm ca diw, ngeen ne ko: \u201cKilifa gi nee na: Sama jamono jege na; ci sa k\u00ebr laay m\u00e0ggalsi xewu J\u00e9ggi ba, man ak samay taalibe.\u201d\u00bb\n26:19 Noonu taalibe yi defar reeru J\u00e9ggi ba, na leen Yeesu waxe woon.\n26:20 Bi nga xamee ne timis jot na, Yeesu toog di lekk, moom ak fukki taalibe yi ak \u00f1aar.\n26:21 Bi \u00f1uy lekk, mu ne leen: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi leen koy wax, kenn ci y\u00e9en dina ma wor.\u00bb\n26:22 Taalibe ya am naqaru xol bu r\u00e9y; ku nekk daldi ne ko: \u00abMbaa du man, Boroom bi?\u00bb\n26:23 Yeesu tontu leen ne: \u00abKi dugal loxoom ak man ci ndab li, kooku moo may wor.\n26:24 Doomu nit ki mu ngi dem, ni \u00f1u ko waxe ci Mbind mi, waaye ki koy wor dina torox; ba\u00f1oon a juddu moo g\u00ebnoon ci moom.\u00bb\n26:25 Yudaa, mi ko nar a wor, laaj ko: \u00abMbaa du man, kilifa gi?\u00bb Yeesu ne ko: \u00abWax nga ko.\u00bb\n26:26 Noonu bu \u00f1uy lekk, Yeesu j\u00ebl mburu, sant Y\u00e0lla, damm ko, jox ko taalibe ya. Mu ne leen: \u00abJ\u00ebl-leen lekk, lii sama yaram la.\u00bb\n26:27 Gannaaw loolu mu j\u00ebl kaas, sant Y\u00e0lla, jox leen ko. Mu ne leen: \u00abY\u00e9en \u00f1\u00e9pp naanleen ci,\n26:28 ndaxte lii sama deret la, ji fas k\u00f3ll\u00ebre gi, te mu tuuru, ngir \u00f1u bare jot mbaalug b\u00e0kkaar yi.\n26:29 Maa ngi leen di wax, dootuma naan gannaawsi tey ndoxum r\u00e9se\u00f1 mii, ba kera may naan ak y\u00e9en ndoxum r\u00e9se\u00f1 mu bees ci sama nguuru Baay.\u00bb\n26:30 Gannaaw loolu \u00f1u woy Y\u00e0lla, ba noppi g\u00e9nn, dem ca tundu Oliw ya.\n26:31 Booba Yeesu ne leen: \u00abY\u00e9en \u00f1\u00e9pp dingeen ma d\u00e0ggeeku ci guddi gii, ndaxte bind na\u00f1u: \u201cDinaa d\u00f3or s\u00e0mm bi, xari jur gi tasaaroo.\u201d\n26:32 Waaye bu ma dekkee, dinaa leen jiituji Galile.\u00bb\n26:33 Piyeer nag daldi j\u00ebl k\u00e0ddu gi naan: \u00abBu la \u00f1\u00e9pp d\u00e0ggeekoo, man duma la d\u00e0ggeeku mukk.\u00bb\n26:34 Yeesu ne ko: \u00abCi d\u00ebgg maa ngi la koy wax, ci guddi gii, bala ginaar a sab, dinga ma weddi \u00f1etti yoon.\u00bb\n26:35 Piyeer tontu ko: \u00abBoo xamee ne sax, damaa war a dee ak yaw, duma la weddi mukk.\u00bb Taalibe y\u00e9pp it waxe noonu.\n26:36 Bi loolu amee Yeesu \u00e0nd ak \u00f1oom ba ca b\u00e9rab bu tudd Setsemane, mu ne taalibe ya: \u00abToogleen fii, ma dem fale, \u00f1aan fa.\u00bb\n26:37 Bi mu waxee loolu, mu \u00e0nd ak Piyeer ak \u00f1aari doomi Sebede, daldi am tiis ba xonett.\n26:38 Mu ne leen: \u00abSama xol dafa tiis, ba may b\u00ebgg a dee; toogleen fi, xool ak man.\u00bb\n26:39 Bi mu waxee loolu, Yeesu dem ci kanam tuuti, ne n\u00ebr\u00ebm ci suuf, di \u00f1aan ne: \u00abSama Baay, bu manee am, na ma kaasu naqar bii teggi! Moona, bumuy ci sama coobare, waaye na sa coobare am.\u00bb\n26:40 Noonu mu \u00f1\u00ebw ca taalibe ya, fekk leen \u00f1uy nelaw. Mu ne Piyeer: \u00abAmuleen sax dooley xoolandoo ak man benn waxtu?\n26:41 Xool-leen te \u00f1aan, ngir ba\u00f1 a daanu cig fiir; seen xol jag na, waaye seen bind a woyof.\u00bb\n26:42 Yeesu delluwaat di \u00f1aan ne: \u00abSama Baay, bu fekkee ne kaasu naqar bii m\u00ebnu maa teggi te naanuma ko, kon na sa coobare am.\u00bb\n26:43 Yeesu \u00f1\u00ebwaat ca taalibe ya, fekk leen \u00f1uy nelaw, ndaxte seeni b\u00ebt da\u00f1oo diis.\n26:44 Mu daldi leen b\u00e0yyi, waxaat loolu \u00f1etteel bi yoon.\n26:45 Noonu mu \u00f1\u00ebw ca taalibe ya ne leen: \u00abNelawleen l\u00e9egi te noppalu. Waxtu wu \u00f1u ma war a j\u00e9bbale ci loxoy b\u00e0kkaarkat yi, jege na.\n26:46 J\u00f3gleen nu dem; xool-leen, ki may wor a ngi nii, di \u00f1\u00ebw.\u00bb\n26:47 Bi muy wax loolu nag, Yudaa, mi bokkoon ca fukki taalibe ya ak \u00f1aar te naroon koo wor, agsi, \u00e0nd ak mbooloo mu bare, j\u00f3ge ca saraxalekat yu mag ya ak ca njiiti xeet wa, te g\u00e0nnaayoo jaasi ak yet.\n26:48 Fekk Yudaa moomu joxoon na leen tegtal ne leen: \u00abKi may f\u00f3on, moom la; j\u00e0ppleen ko.\u00bb\n26:49 Mu daldi \u00f1\u00ebw ci Yeesu nag ne ko: \u00abSalaamu \u00e0leykum, kilifa gi!\u00bb daldi ko f\u00f3on bu t\u00e0ng.\n26:50 Yeesu tontu ko: \u00abSama xarit, xam naa lu tax nga \u00f1\u00ebw.\u00bb Noonu \u00f1u daldi jegesi, song ko, j\u00e0pp ko.\n26:51 Ca saa sa kenn ci \u00f1i \u00e0nd ak Yeesu bocci jaaseem, d\u00f3or surgab saraxalekat bu mag ba, nopp ba dagg.\n26:52 Waaye Yeesu ne ko: \u00abRoofal sa jaasi ci mbaram, ndaxte ku bocci jaasi, jaasi moo lay rey.\n26:53 Xanaa xamuloo ne, man naa laaj sama Baay, te dina ma may ci taxawaay bi mbooloom malaaka mu xel dajul?\n26:54 Waaye su ma ko defoon, nan la Mbind mi man a ame? Ndaxte Mbind mi nee na, nii la war a ame.\u00bb\n26:55 Booba Yeesu ne mbooloo mi: \u00abJ\u00f3g ngeen ngir j\u00e0pp ma, g\u00e0nnaayoo jaasi ak yet, mel ni \u00f1uy topp s\u00e0cc. Moona daa naa toog b\u00e9s bu nekk ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, di j\u00e0ngale, te j\u00e0ppuleen ma.\n26:56 Waaye lii l\u00e9pp xew na, ngir amal Mbindi yonent yi.\u00bb Ci kaw loolu taalibe y\u00e9pp d\u00ebddu ko, daw.\n26:57 \u00d1a j\u00e0ppoon Yeesu y\u00f3bbu ko k\u00ebr Kayif, saraxalekat bu mag ba, fa xutbakat ya ak njiit ya daje.\n26:58 Piyeer topp ko fu sore, ba ci \u00ebttu saraxalekat bu mag ba; mu dugg, toog ak surga ya, ngir seet nu mbir may mujje.\n26:59 Noonu saraxalekat yu mag ya ak kureelu \u00e0ttekat ya di seet naaf\u00e9q bu man a seede ci Yeesu, ba \u00f1u man koo rey,\n26:60 waaye m\u00ebnu\u00f1u koo am. Teewul \u00f1u bare \u00f1\u00ebwoon na\u00f1u, di seede lu dul d\u00ebgg. Ba mujj \u00f1aari nit \u00f1\u00ebw naan:\n26:61 \u00abKii nee woon na: \u201cMan naa toj k\u00ebr Y\u00e0lla ga, tabaxaat ko ci \u00f1etti fan.\u201d\u00bb\n26:62 Ci kaw loolu saraxalekat bu mag ba j\u00f3g ne ko: \u00abNdax doo tontu dara? Loo xam ci li \u00f1ii seede ci yaw?\u00bb\n26:63 Waaye Yeesu ne cell. Saraxalekat bu mag ba ne ko: \u00abGi\u00f1loo naa la ci Y\u00e0lla miy dund, nga wax nu, ndax yaa di Almasi bi, Doomu Y\u00e0lla ji.\u00bb\n26:64 Yeesu tontu ko: \u00abWax nga ko. Maa ngi leen koy wax it, li dale fii dingeen gis Doomu nit ki toog ci ndeyjooru Aji K\u00e0ttan ji, di \u00f1\u00ebw ci niiri asamaan si.\u00bb\n26:65 Bi mu d\u00e9ggee loolu, saraxalekat bu mag ba daldi mer lool, ba xotti ay y\u00e9reem, daldi ne: \u00abWeddi na Y\u00e0lla, lu nu doyeeti seede? D\u00e9gg ngeen ni mu weddee.\n26:66 Lu ngeen ci xalaat?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abYoon teg na ko dee.\u00bb\n26:67 Ci kaw loolu \u00f1u daldi tifli ci xar-kanamam, d\u00f3or ko ay kurfe\u00f1. \u00d1eneen talaata ko,\n26:68 ne ko: \u00abYaw Kirist, yonent bi, ndax xam nga ku la d\u00f3or?\u00bb\n26:69 Bi looluy xew, Piyeer moom ma nga toogoon ca biti ca \u00ebtt ba. Noonu benn mbindaan \u00f1\u00ebw ci moom ne ko: \u00abYaw itam \u00e0ndoon nga ak Yeesum Galile.\u00bb\n26:70 Waaye Piyeer weddi ko ci kanamu \u00f1\u00e9pp ne ko: \u00abXawma li ngay wax.\u00bb\n26:71 Bi mu ko waxee, mu j\u00ebm ca bunt ba, te beneen mbindaan gis ko, mu wax \u00f1a fa nekkoon: \u00abKii \u00e0ndoon na ak Yeesum Nasaret.\u00bb\n26:72 Waaye Piyeer weddiwaat, boole ko ak ay ngi\u00f1 ne ko: \u00abXawma nit kooku.\u00bb\n26:73 Nes tuuti \u00f1a fa taxawoon \u00f1\u00ebw ci Piyeer ne ko: \u00abCi lu w\u00f3or ne yaw itam bokk nga ci \u00f1oom, ndaxte sa waxin fee\u00f1al na la.\u00bb\n26:74 Bi mu ko d\u00e9ggee, Piyeer daldi gi\u00f1 ak di waat ne: \u00abXawma nit kooku.\u00bb Te ci taxawaay ginaar daldi sab.\n26:75 Noonu Piyeer f\u00e0ttaliku la Yeesu waxoon ne: \u00abBala ginaar a sab, dinga ma weddi \u00f1etti yoon.\u00bb Mu daldi g\u00e9nn, di jooy jooy yu metti.\n27:1 Ci suba teel saraxalekat yu mag y\u00e9pp ak njiiti xeet wa gise, ngir fexee reylu Yeesu.\n27:2 \u00d1u yeew ko, y\u00f3bbu ko, j\u00e9bbal ko Pilaat boroom r\u00e9ew ma.\n27:3 Bi nga xamee ne Yudaa, mi woroon Yeesu, gis na ne, daan na\u00f1u ko, mu am naqaru xol. Mu dem nag ca saraxalekat yu mag ya ak njiit ya, delloo leen fanweeri poset yu xaalis,\n27:4 ne leen: \u00abAm naa b\u00e0kkaar ci li ma wor nit ku too\u00f1ul, ngir \u00f1u rey ko.\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abLu ciy sunu yoon? Loolu yaa ko y\u00e9g.\u00bb\n27:5 Noonu Yudaa s\u00e0nni xaalis ba ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga, j\u00f3ge fa, dem, takk buum ci baatam, xaru.\n27:6 Saraxalekat yu mag ya nag fab xaalis ba, naan: \u00abJaaduwul nu def xaalis bii ci dencukaayu xaalis bi ci k\u00ebr Y\u00e0lla gi, ndaxte nj\u00ebgu deret la.\u00bb\n27:7 \u00d1u daldi diisoo nag, j\u00ebnd ca xaalis ba toolu defarkatu ndaa ya, ngir di fa suul doxand\u00e9em ya.\n27:8 Loolu moo tax \u00f1u wooye tool booba ba tey Toolu deret.\n27:9 Noonu la \u00f1u waxoon jaarale ko ci yonent Y\u00e0lla Yeremi am, bi mu naan: \u00abFab na\u00f1u fanweeri poseti xaalis ya, mooy nj\u00ebg gi b\u00e0nni Israyil xayma woon ci nit ki;\n27:10 \u00f1u joxe ko ngir toolu defarkatu ndaa ya, ni ma ko Boroom bi sante.\u00bb\n27:11 Gannaaw loolu Yeesu taxaw ca kanamu boroom r\u00e9ew ma, boroom r\u00e9ew ma laaj ko; \u00abNdax yaa di buuru Yawut yi?\u00bb\n27:12 Yeesu tontu ko ne: \u00abWax nga ko,\u00bb waaye tontuwul dara ca la ko saraxalekat yu mag ya ak njiit ya jii\u00f1.\n27:13 Noonu Pilaat ne ko: \u00abXanaa d\u00e9gguloo l\u00e9pp li \u00f1u la jii\u00f1?\u00bb\n27:14 Waaye Yeesu tontuwu ko ci dara, ba tax boroom r\u00e9ew ma waaru lool.\n27:15 Ca m\u00e0ggal gu nekk nag boroom r\u00e9ew ma daan na may mbooloo ma, \u00f1u t\u00e0nn kenn ca \u00f1a \u00f1u t\u00ebjoon, mu daldi leen ko b\u00e0yyil.\n27:16 Fekk booba amoon na\u00f1u ku \u00f1u t\u00ebjoon, ku siiw te tudd Barabas.\n27:17 Bi nga xamee ne daje na\u00f1u nag, Pilaat laaj leen: \u00abKan ngeen b\u00ebgg, ma b\u00e0yyi ko, Barabas walla Yeesu mi \u00f1uy wax Kirist?\u00bb\n27:18 Ndaxte xamoon na ne, ki\u00f1aan rekk a taxoon, \u00f1u j\u00e9bbal ko ko.\n27:19 Te it bi mu toogee sax ca jalu \u00e0ttekaay ba, jabaram y\u00f3nnee ci moom ne ko: \u00abBul dugg ci y\u00ebfi ku jub kooku, ndaxte tey g\u00e9nt naa ci moom te sonn naa ci lool.\u00bb\n27:20 Waaye saraxalekat yu mag ya ak njiit ya xiir mbooloo ma, \u00f1u laaj Barabas te reylu Yeesu.\n27:21 Noonu boroom r\u00e9ew ma laaj leen: \u00abKan ci \u00f1aar \u00f1ii ngeen b\u00ebgg, ma b\u00e0yyil leen ko?\u00bb \u00d1u tontu ko: \u00abBarabas.\u00bb\n27:22 Pilaat ne leen: \u00abNan laay def nag Yeesu, mi tudd Kirist?\u00bb \u00d1\u00e9pp tontu ko ne: \u00abDaaj ko ci bant, ba mu dee!\u00bb\n27:23 Boroom r\u00e9ew ma ne leen: \u00abLu tax? Gan too\u00f1 la def?\u00bb Waaye \u00f1u daldi yuuxu bu g\u00ebn a kawe naan: \u00abDaaj ko ci bant!\u00bb\n27:24 Naka Pilaat xam ne, du ci man dara, fekk na sax yengu-yengu bi g\u00ebn a am doole, mu daldi fab ndox, raxas ay loxoom ca kanamu mbooloo ma ne leen: \u00abSet naa ci deretu ku jub kii; nu ngeen xam, defleen ko.\u00bb\n27:25 \u00d1\u00e9pp tontu ko: \u00abNa deretam dal ci sunu kaw ak sunu kaw njaboot.\u00bb\n27:26 Noonu Pilaat b\u00e0yyil leen Barabas, mu d\u00f3orlu Yeesu ay yar, j\u00e9bbal ko, ngir \u00f1u daaj ko ci bant.\n27:27 Bi \u00f1u ko defee xarekati boroom r\u00e9ew ma fab Yeesu, y\u00f3bbu ko ci biir k\u00ebr ga, \u00f1u daldi woo mbooloom xarekat ya y\u00e9pp ci moom.\n27:28 Noonu \u00f1u summi ko, solal ko mbubbum xarekat mu xonq curr.\n27:29 \u00d1u r\u00e0bb kaalag d\u00e9g, teg ko ci boppam, teg bantu xat ci loxol ndeyjooram, sukk ci kanamam, di ko \u00f1aawal ne ko: \u00abNuyu nanu la, yaw buuru Yawut yi!\u00bb\n27:30 Ba noppi \u00f1u daldi tifli ci kawam, fab bantu xat ba, d\u00f3or ko ci boppam.\n27:31 Bi \u00f1u ko \u00f1aawalee ba noppi, \u00f1u summi mbubbum xarekat ma, solalaat ko ay y\u00e9reem, y\u00f3bbu ko, ngir daaj ko ci bant.\n27:32 Bi nga xamee ne g\u00e9nn na\u00f1u, \u00f1u daje ak nit ku d\u00ebkk Siren te tudd Simo\u014b; \u00f1u ga ko, ngir mu g\u00e0ddu bant, ba \u00f1u war a daaj Yeesu.\n27:33 \u00d1u \u00f1\u00ebw nag fa \u00f1uy wax Golgota, biy tekki \u00abB\u00e9rabu kaa\u014bu bopp.\u00bb\n27:34 Bi \u00f1u fa eggee, \u00f1u jox ko bii\u00f1, \u00f1u def ci lu wex. Waaye bi mu ko mosee, nanguwu koo naan.\n27:35 Noonu \u00f1u daaj ko ca bant ba, \u00f1u daldi s\u00e9ddoo ay y\u00e9reem, tegoo ko ay bant,\n27:36 ba noppi toog fa, di ko wottu.\n27:37 Te it \u00f1u teg ci kaw boppam mbind, mu xamle lu tax \u00f1u rey ko, mu ne: \u00abKii mooy Yeesu, buuru Yawut yi.\u00bb\n27:38 Booba it \u00f1u daajaale ak moom \u00f1aari taskati r\u00e9ew ma, kenn ci ndeyjooram, ka ca des ci c\u00e0mmoo\u00f1am.\n27:39 \u00d1a fa doon romb di ko xas, di w\u00ebcc seen bopp ndax sib ko,\n27:40 naan: \u00abYaw mi man a toj k\u00ebr Y\u00e0lla ga, tabaxaat ko ci \u00f1etti fan, musalal sa bopp; boo nekkee Doomu Y\u00e0lla, w\u00e0ccal ci bant bi.\u00bb\n27:41 Saraxalekat yu mag ya ak xutbakat ya ak njiit ya it di ko \u00f1aawal naan:\n27:42 \u00abWaa jii musal na \u00f1eneen te m\u00ebnul a musal boppam! Ndegam mooy buuru Israyil, na w\u00e0cc l\u00e9egi ci bant bi, nu g\u00ebm ko.\n27:43 Gannaaw d\u00e9nk na boppam Y\u00e0lla, kon na ko Y\u00e0lla musal, bu ko soppee, ndaxte nee na: \u201cMaay Doomu Y\u00e0lla.\u201d\u00bb\n27:44 Taskati r\u00e9ew ma it, ya \u00f1u daajaale ak moom, di ko xas noonule.\n27:45 La t\u00e0mbalee digg-b\u00ebcc\u00ebg, ba ci tisbaar, r\u00e9ew m\u00e9pp l\u00ebnd\u00ebm.\n27:46 Noonu ci wetu \u00f1etti waxtu Yeesu daldi wootee k\u00e0ddu gu d\u00ebg\u00ebr naan: \u00abEli, Eli, lema sabaktani?\u00bb liy tekki: \u00abSama Y\u00e0lla, sama Y\u00e0lla, lu tax nga d\u00ebddu ma?\u00bb\n27:47 \u00d1enn \u00f1a ca \u00f1a fa taxaw nag, bi \u00f1u ko d\u00e9ggee, \u00f1u ne: \u00abMu ngi woo yonent Y\u00e0lla Iliyas.\u00bb\n27:48 Ca saa sa kenn ci \u00f1oom daw, j\u00ebl aw sagar, capp ko ci bineegar, mu teg ko ci kaw bant, jox ko ko, mu muucu.\n27:49 Waaye \u00f1a ca des ne: \u00abB\u00e0yyil, nu seet ba xam Iliyas dina \u00f1\u00ebw, musal ko.\u00bb\n27:50 Noonu Yeesu wootewaat ak k\u00e0ddu gu d\u00ebg\u00ebr, delloo ruuwam Y\u00e0lla.\n27:51 Ca saa sa ridob b\u00e9rab bu sell ba ca k\u00ebr Y\u00e0lla ga xar \u00f1aar, li dale ci kaw ba ci suuf; suuf si yengu, doj yi toj, b\u00e0mmeel yi ubbiku,\n27:52 te \u00f1u bare ci j\u00ebmmi nit \u00f1u sell \u00f1u dee, dekki.\n27:53 Te gannaaw ndekkitel Yeesu \u00f1u g\u00e9nn ca b\u00e0mmeel ya, dugg ca d\u00ebkk bu sell ba, te fee\u00f1u \u00f1u bare.\n27:54 Noonu njiitu xare bi ak \u00f1i \u00e0nd ak moom di wottu Yeesu, bi \u00f1u gisee suuf si yengu ak li xew, \u00f1u daldi tiit lool ne: \u00abCi d\u00ebgg, kii Doomu Y\u00e0lla la.\u00bb\n27:55 Amoon na fa it ay jig\u00e9en yu bare yu leen dand, di seetaan. Te \u00f1oo j\u00f3ge woon Galile, \u00e0nd ak Yeesu, di ko topptoo.\n27:56 X\u00e0mmi na\u00f1u ci: Maryaama mi d\u00ebkk Magdala, ndeyu Saag ak Yuusufa, ak ndeyu doomi Sebede ya.\n27:57 Ca ngoon amoon na taalibeb Yeesu mu \u00f1\u00ebw, tudd Yuusufa te d\u00ebkk Arimate; ku bare alal la woon.\n27:58 Mu dem ca Pilaat, laaj ko n\u00e9ewu Yeesu. Pilaat santaane, \u00f1u jox ko ko.\n27:59 Noonu Yuusufa fab j\u00ebmm ja, laxas ko ci c\u00e0ngaay lu set,\n27:60 dugal ko ca b\u00e0mmeel bu bees, ba mu yettaloon boppam ciw doj. Mu b\u00e9ra\u014b doj wu mag ca buntu b\u00e0mmeel ba, dem.\n27:61 Fekk Maryaamam Magdala ak Maryaama ma ca des \u00f1oo fa toogoon janook b\u00e0mmeel ba.\n27:62 Ba b\u00ebt setee nag, ca b\u00e9s ba topp b\u00e9su Waajal ba, saraxalekat yu mag ya ak Farisen ya dajaloo, j\u00ebm ci Pilaat.\n27:63 \u00d1u ne ko: \u00abBoroom r\u00e9ew mi, f\u00e0ttaliku nanu ne, naxkat booba waxoon na, bi muy dund naan: \u201cGannaaw \u00f1etti fan dinaa dekki.\u201d\n27:64 Danoo b\u00ebggoon nag, nga santaane, \u00f1u wottu b\u00e0mmeel ba, ba am \u00f1etti fan, ngir ba\u00f1 taalibeem ya \u00f1\u00ebw, s\u00e0cc n\u00e9ew ba, tey y\u00e9gle ne dekki na. Bu ko defee nax bu mujj boobu dina y\u00e9es bu j\u00ebkk ba.\u00bb\n27:65 Pilaat tontu leen: \u00abAmleen, ay wottukat a ngi nii. Demleen wottuji ko, ni ngeen mane.\u00bb\n27:66 Noonu \u00f1u dem, t\u00ebj b\u00e0mmeel ba bu w\u00f3or, \u00f1u tay ca doj wa m\u00e0ndarga, teg fa wottukat ya.\n28:1 Gannaaw b\u00e9su noflaay ba nag, ca fajar ga, ca b\u00e9s bu j\u00ebkk ca ayu-b\u00e9s ga, Maryaamam Magdala ak Maryaama ma ca des dem, seeti b\u00e0mmeel ba.\n28:2 Fekk suuf yengu woon na bu metti, ndaxte benn malaakam Boroom bi w\u00e0cc na ci asamaan, \u00f1\u00ebw b\u00e9ra\u014b doj wa, toog ci kaw.\n28:3 Meloom mel na ni melax, ay y\u00e9reem weex t\u00e0ll ni perkaal.\n28:4 \u00d1i doon wottu tiit bay lox, daldi mel ni \u00f1u dee.\n28:5 Noonu malaaka ma ne jig\u00e9en \u00f1a: \u00abBuleen tiit. Xam naa ne, y\u00e9ena ngi wut Yeesu, ma \u00f1u daajoon ca bant ba,\n28:6 waaye nekkatu fi, ndaxte dekki na, ni mu ko waxe woon. \u00d1\u00ebwleen seet fi mu t\u00ebddoon,\n28:7 te ngeen dem bu gaaw, wax ay taalibeem ne, dekki na te jiituji na leen Galile; foofa ngeen koy gise. Lii laa leen wax.\u00bb\n28:8 Bi loolu amee nag jig\u00e9en \u00f1a daldi j\u00f3ge bu gaaw ca b\u00e0mmeel ba, tiit ak mb\u00e9g mu r\u00e9y di jax seen xol, \u00f1u daldi daw, ngir y\u00e9gal ko taalibe ya.\n28:9 Ba \u00f1uy dem nag, Yeesu taseek \u00f1oom ne leen: \u00abMaa ngi leen di nuyu.\u00bb Jig\u00e9en \u00f1a jegesi, laxasu cay t\u00e0nkam, di ko m\u00e0ggal.\n28:10 Yeesu ne leen: \u00abBuleen tiit, waaye demleen y\u00e9gal samay bokk, \u00f1u dem Galile; foofa la\u00f1u may gise.\u00bb\n28:11 Ba \u00f1uy dem, \u00f1enn ca wottukat ya \u00f1\u00ebw ca d\u00ebkk ba, xamal saraxalekat yu mag ya l\u00e9pp lu xew.\n28:12 Noonu saraxalekat ya dajaloo ak njiit ya, \u00f1u diisoo; ba noppi \u00f1u fab xaalis bu bare, jox ko xarekat ya,\n28:13 ne leen: \u00abNangeen wax lii: \u201cAy taalibeem \u00f1\u00ebw na\u00f1u ci guddi, s\u00e0cc ko, bi nuy nelaw.\u201d\n28:14 Te bu ko boroom r\u00e9ew mi y\u00e9gee nag, dinanu ko neexal, ngir rawale leen.\u00bb\n28:15 Wottukat ya nag fab xaalis ba, def la \u00f1u leen santoon. Te nettali boobu siiw na ci Yawut yi ba b\u00e9su tey.\n28:16 Noonu fukki taalibe ya ak benn dem ci biir Galile, ca tund wa leen Yeesu digaloon.\n28:17 Bi \u00f1u gisee Yeesu, \u00f1u m\u00e0ggal ko, waaye \u00f1enn \u00f1i am xel \u00f1aar.\n28:18 Yeesu jegesi ne leen: \u00abSa\u00f1-sa\u00f1 b\u00e9pp, jox na\u00f1u ma ko ci kaw ak ci suuf.\n28:19 Demleen nag s\u00e0kk ay taalibe ci xeet y\u00e9pp, s\u00f3ob leen ci ndox ci turu Baay bi ak Doom ji ak Xel mu Sell mi;\n28:20 te ngeen j\u00e0ngal leen, \u00f1uy s\u00e0mm l\u00e9pp li ma leen sant. Te maa ngi \u00e0nd ak y\u00e9en b\u00e9s bu nekk, ba kera \u00e0ddina di tukki.\u00bb","title":"Wolof Bible (NT): Matthew","type":"page"}
